Pütün türkiyede jiddiy halet élan qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-07-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Dölet bixeterlik yighinida dölet re'isi rejep tayyip erdoghan pütün türkiyede 3 ayliq jiddiy halet élan qildi. 2016-Yili 20-iyul, enqere.
Dölet bixeterlik yighinida dölet re'isi rejep tayyip erdoghan pütün türkiyede 3 ayliq jiddiy halet élan qildi. 2016-Yili 20-iyul, enqere.
AFP

15-Iyul küni kéchide türkiyede yüz bergen herbiy özgirish 12 sa'etlik toqunushtin kéyin tunjuqturulghan bolsimu, türkiyede buning bilen munasiwiti bar dep gumanlan'ghan kishilerni tazilash herikiti dawamlashmaqta. 20-Iyul küni dölet re'isi rejep tayyip erdoghanning riyasetchilikide dölet bixeterlik yighini bilen hökümet kabinéti yighini chaqirildi. Yighin axirlashqandin kéyin, dölet re'isi rejep tayyip erdoghan pütün türkiyede 3 ayliq jiddiy halet élan qilghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Hökümet kabintimiz bularni tazilash toghrisida pütün türkiyede 3 ayliq jiddiy halet élan qildi."

Mezkur qararni milliy bixeterlik komitétining teklipige bina'en ministirlar kabinéti maqullighan, mezkur qararni ikkila yighin'gha riyasetchilik qilghan türkiye jumhuriyiti re'isi rejep tayyip erdoghan "Herbiy özgirish élip bérishqa urun'ghan térror teshkilatining barliq unsurlirini bir terep qilish üchün dölitimizde asasiy qanunimizning 120-maddisigha asasen jiddiy halet élan qilishni, hökümetke teklip süpitide sunushni qararlashturduq" dédi. U mezkur qararni qandaq emeliyleshtürüsh toghrisida toxtilip mundaq dédi:
Millitimge shuni démekchimen, emdi jiddiy halet élan qilindi. Emdi waliylarning hoquqi tartiwélinip, pütün hoquq armiyige bérilemdu dep qalmanglar. Bundaq bolmaydu, buning eksiche, waliylirimizning hoquq da'irisi kéngeytilidu. Qoralliq armiyemiz waliylirimizning buyruqi astida, ularning bashqurushi astida qéyin weziyettin ötüshke tirishimiz. Biz démokratiyedin waz kechmiduq, bundin kéyinmu waz kechmeymiz. Qoralliq armiyemiz hökümetning buyruqi astidadur. Hökümet bilen birlikte heriket qilidu. Biz eskerlirimiz bilen birlikte armiyemiz ichidiki gumashtilirini tazilaymiz."

Dölet re'isi rejep tayyip erdoghan démokratiyeni azaytish üchün emes, kücheytish üchün bu qararning maqullan'ghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Bu qarar démokratiyege, qanun'gha we erkinliklerge qarshi emes, eksiche bu qimmet qarashlirini qoghdash we kücheytish üchün maqullandi."

U, 1980-yili bilen 1960-yili meydan'gha kelgen herbiy özgirish heqqidimu toxtaldi: "Dölitimiz tarixida tunji qétim, bir herbiy özgirish biwasite xelq teripidin tosuwélindi. Bu herbiy özgirishke urunush türkiyede kimlerning jénini tikip qoyup démokratiyeni qoghdighanliqini, kimlerning diktatorlarni qollighanliqini ochuq-ashkara otturigha qoydi. Türk armiyesining her derijilik qomandanliri, armiyemiz we türk xelqi démokratiyeni qollidi."

7-Ayning 21-küni aqsham türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan pütün türkiyede 3 ayliq jiddiy halet élan qilin'ghanliqini jakarlighandin kéyin, qarar kéche sa'et birde resmiy gézitte élan qilinip ijra qilindi. Mezkur qarar 90 kün'giche küchke ige bolup, weziyet yaxshilanmisa uzitilidiken.

Jiddiy halet élan qilish xelqning hayatigha qandaq tesir körsiter?
Bu qararda türk hökümitining hoquq da'irisi kéngeytilgen. Hökümetke qanun'gha asaslinip turup höjjet chiqirish we uni emeliyleshtürüsh hoquqi bérilgen. Shuning bilen hökümetning bezi resmiyetliri tézleshtürülgen. Buninggha xilapliq qilghanlargha üch ayliq qamaq jazasi bérilidiken. Bügün hökümet tarmiqida jiddiy halet komitéti qurulidiken. Wilayet waliyliri bu komitétning yolyoruqi bilen xizmet qilidiken. Herqaysi wilayetlerdiki herbiy qomandanliqlar waliylarning buyruqi astida bolidiken. Komitétning bu üch ay ichide éhtiyaj tuyulsa, kochigha chiqishni cheklesh, mekteplerni tetil qiliwétish, kino, tiyatir, ashxana, köngül échish sorunlirini taqiwétish hoquqi bar iken. Qanunda 18 yashtin 60 yashqiche bolghan türk wetendashlirining jiddiy halet tüpeyli tapshurulghan xizmetni ada qilish mejburiyiti bar iken.

Türkiye hökümiti bayanatchisi numan qurtulmush, 3 ayliq jiddiy halet élan qilish qararining xelqning kündilik turmushigha selbiy tesir körsetmeydighanliqini, buning peqetla herbiy özgirish élip barghan qoralliq térrorchilarning we munasiwetlik kishilerning gumashtilirini tazilash üchün élin'ghanliqini bayan qildi.

Bügün türkiye parlaméntida 461 parlamént ezasi ishtirak qilghan yighinda türkiyede üch ayliq jiddiy halet élan qilish qarari 346 oy bilen qobul qilindi.

Bezi xelq'ara insan heqliri teshkilatliri, türkiyediki bezi öktichi partiyeler türkiyediki jiddiy halet élan qilish qararining türk xelqining erkinlikini cheklimige uchritishidin ensireshmekte.

Toluq bet