"Qérindash zéminlar layihesi: sherqiy türkistan" témisida terbiyelesh kursi ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-05-02
Élxet
Pikir
Share
Print
"Munewwerxana" namliq oqughuchilar uyushmisi ötküzgen "Qérindash zéminlar layihesi: sherqiy türkistan" témisidiki terbiyelesh kursidin körünüsh. 2018-Yili 29-aprél, enqere.
"Munewwerxana" namliq oqughuchilar uyushmisi ötküzgen "Qérindash zéminlar layihesi: sherqiy türkistan" témisidiki terbiyelesh kursidin körünüsh. 2018-Yili 29-aprél, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyediki bir qisim uniwérsitétlar, tetqiqat merkezliri, ammiwi teshkilatlar we oqughuchilar uyushmiliri doklat bérish yighinliri, yumilaq üstel yighinliri we terbiyelesh kursliri ötküzüp Uyghur mesilisi heqqide melumat igileshke tirishmaqta. 29-Aprél küni "Munewwerxana" namliq oqughuchilar uyushmisi "Qérindash zéminlar layihesi: sherqiy türkistan" témisida terbiyelesh kursi ötküzdi. Enqerediki diyanet fondining zalida ötküzülgen kursqa türkiyediki herqaysi uniwérsitétlardin kelgen aliy mektep oqughuchiliri ishtirak qildi. Oqughuchilar 4 guruppigha ayrilip oxshimaydighan 4 témida muzakire élip bérip, uni nöwet bilen otturigha qoydi. 1-Guruppa "Sherqiy türkistandiki din we til cheklimiliri" témisida, 2-guruppa bolsa "Sherqiy türkistanda toy qanuni" témisida, 3-, "Sherqiy türkistan xelqining heq we hoquqliri" témisida, 4-guruppa bolsa "Xitay sherqiy türkistanda élip barghan qirghinchiliqlar" témisida muzakire élip bardi. Axirida her guruppidin ikki oqughuchi doklat berdi. Yérim kün dawamlashqan kursta her guruppigha birdin Uyghur oqughuchi qatniship ular xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan qattiq qolluq siyasiti toghrisida türk oqughuchilargha melumat berdi.

"Qérindash zéminlar layihesi: sherqiy türkistan" témisida terbiyelesh kursini uyushturghan munewwerxana oqughuchilar uyushmisi bashqurush hey'et ezasi ayshe beyza xanim bu pa'aliyetni uyushturushtiki meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "Biz aliy mektep oqughuchilirigha dunyaning herqaysi jaylirida bésim astida yashashqa mejbur boluwatqan milletlerning mesililirini ögitip, bu mesililerni hel qilish yollirini izdesh üchün bu xil pa'aliyetlerni uyushturup kéliwatimiz. Biz burun bosniye, pelestin toghrisidimu ötküzgen iduq. Axbarat wasitiliri we ijtima'iy taratqulardiki xewerlerge asaslan'ghanda Uyghur qérindashlirimizning weziyiti éghir iken. Bu heqte oqughuchilargha melumat bérish meqsiti bilen achqan iduq. Eng muhimi her guruppida birdin Uyghur oqughuchi öz wetinining nöwettiki weziyiti toghrisida yéngi melumatlarni berdi. Enqerege 700 kilométir uzaqliqtiki edirne wilayitidin kelgen oqughuchilarmu bar idi. Biz terbiyelesh kursi ünümlük bolsun dep 30 oqughuchini teklip qilish cheklimisi qoyghan iduq. Bu oqughuchilar kurstin kéyin öz uniwérsitétlirida Uyghurlarning éghir weziyitini anglatmaqchi. Méningche kütken meqsitimizge yettuq".

Biz kursqa ishtirak qilghan oqughuchilarghimu mikrofonimizni uzattuq.

Kursqa ishtirak qilghan sewtap gülen xanim enqerege 700 kilométir yiraqliqtiki edirne wilayitidin kelgen bolup, kursning yaxshi ötkenlikini, shunche uzaq yol yürüp kelginige erzigenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Men Uyghurlarning éghizidin sherqiy türkistan heqqide melumat igilesh üchün edirnedin keldim. Etigen sa'et 7de enqerege keldim, sa'et 2 de kursimiz bashlandi. Kelginimge erzidi. Qisqa waqit ichide köp nerse ögenduq. Köp qimmetlik kishiler bilen tonushtum, xuda buyrusa bu yerde ögen'genlirimizni bashqa kishilerge anglitimiz".

Kursqa ishtirak qilghan yelda qaraqash xanim kursta Uyghurlarning hazirqi weziyiti toghrisida köp melumatqa ige bolghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Kurs men we bashqa sawaqdashlar üchünmu paydiliq boldi. Chünki biz sherqiy türkistanda boluwatqanlarni bilettuq. Emma nöwettiki weziyet toghrisida melumatimiz yoq idi. Ijtima'iy taratqularda bu heqte bezi melumatlar tarqiliwatqan bolsimu bu melumatlarning köpi kona bolghachqa hazirqi weziyetni bilelmey turattuq. Bu kursta Uyghurlarning éghizidin anglap yéngi melumatlargha ige bolduq".

Kurs ehli 4 guruppigha ayrilghan bolup, her guruppida bir Uyghur oqughuchi orun alghan, birinchi guruppidiki enwer aqsu pa'aliyetning yaxshi ötkenlikini, oqughuchilarning qizghinliqining yuqiri ikenlikini bayan qildi.

Enwer aqsu ependi kursning waqti bir'az qisqa bolghan bolsimu oqughuchilarning nurghun nersilerni öginiwalghanliqini bayan qildi.

Bu aliy mektep oqughuchiliri Uyghur dewasigha qiziqip, teyyarliq qilip yéngi melumatlar heqqide izdinip kelgen. Magistirliq üchün oquwatqan oqughuchi weli, buningdin aliy mektep oqughuchilirining Uyghur siyasiy dewasigha qiziqishining yuqiri ikenlikini körüwalghili bolidighanliqini bayan qildi.

Wéli toxti bezi oqughuchilarning yolni yiraq körmey kélip kursqa aktip qatnashqanliqidin qattiq tesirlen'genlikini bayan qildi.

"Munewwerxana oqughuchilar uyushmisi" re'isi yüsra serwer xanimning éytishiche, ular kursta otturigha qoyulghan mesililerni doklat qilip yézip türkiye parlaménti insan heqliri komitétigha béridiken.

Toluq bet