Türkiyediki Uyghurlargha uzun muddetlik turush ruxsiti bérish belgilimisi yolgha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-06-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye axbarat wasitiliri bériliwatqan Uyghur mesilisige da'ir xewerlerning biri. 2017-Yili aprél, türkiye.
Türkiye axbarat wasitiliri bériliwatqan Uyghur mesilisige da'ir xewerlerning biri. 2017-Yili aprél, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiye Uyghurlar eng köp köchüp kéliwatqan döletlerdin biri bolup, kéyinki yillarda xitay hökümitining Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitining küchiyishige egiship, her xil yollar bilen türkiyege kélip turuwatqan Uyghurlarning sani künsayin köpeymekte.

Bu Uyghurlar türkiye hökümitining özlirini türk wetendashliqigha qobul qilishini kütüwatqan bügünki künde, türkiye hökümiti Uyghurlargha uzun muddetlik iqamet bérish, yeni türkiyede uzun muddet turush kinishkisi bérish belgilimisini chiqardi. Bu belgilime peqetla Uyghurlar üchün chiqirilghanmu? dep sorisingiz, buning jawabi "Yaq". Chünki bu belgilime Uyghurlardin bashqa, bulghariyedin kelgen türkler, grétsiyening gherbiy tirakya rayonidin kelgen türkler, sabiq sowét ittipaqini istalin bashqurghan 1944-yilida bügünki gruziyedin ottura asiyagha sürgün qilin'ghan aghiska türklirinimu öz ichige alidiken. Türk qan sistémisidin kelgen bu kishiler özining türkiy millet ikenlikini ispatlaydighan höjjetlerni tapshursa uzun muddetlik iqamet bérilidiken. Belgilimide 2017-yili 1-ayning 1-künidin burun türkiyege kelgen Uyghurlarning bu siyasettin paydilanalaydighanliqi körsitilgen.

Bu heqte tepsiliy melumat igilesh üchün türkiye köchmenler idarisi enqere shöbisining mutexessisi mustafa ariqan ependi, bu heqte köp yol mangghan türkiyediki Uyghur teshkilatlirining mes'ulliri, mutexessisler bilen söhbet élip barduq.

Türkiy milletlerge uzun muddetlik iqamet bérish bashlandimu? dégen so'alimizgha mustafa ariqan ependi mundaq jawab berdi: "Iltimas qilish bashlandi, hazir éliwatimiz. Aghizka türkliri we Uyghur türkliri, bulghariye we grétsiyedin kelgen türklerning iltimasini qobul qiliwatimiz".

Türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetullagh oghuzxan ependi bu qarar Uyghurlarning türk nopusigha ötüshige tashlan'ghan birinchi qedimi ikenlikini bayan qildi.

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan ötken ay xitaygha élip barghan ziyaritide ikki dölet otturisida jinayetchilerni qayturup bérish toxtamnamisige qol qoyghan idi. Bundaq bir mezgilde Uyghurlargha uzun muddetlik türkiyede turush kinishkisi bérish belgilimisi chiqirishi, türkiye hökümitining Uyghurlarning könglini élish siyasitimu? türkiye istiratégiyelik chüshenchiler instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, bu höjjetning chiqirilghan waqtigha qarighanda undaq bir éhtimalning barliqini tekitlidi.

Yéqinqi yillardin béri türkiye-bilen xitay otturisidiki munasiwet künsayin kücheymekte. Bu türkiyediki Uyghurlarni endishige salmaqta. Doktor erkin ekrem ependi türkiye démokratiye yolida ilgirilewatqan xelq'ara qanunlargha ri'aye qilishqa tirishiwatqan dölet ikenlikini, shunga Uyghurlarning endishe qilmasliqi kéreklikini bayan qildi.

Türkiye hökümiti 2009-yili 7-ayning 5-künide yüz bergen ürümchi weqesini nezerde tutup turup, 2010-yili 3 ming etrapida Uyghurgha wetendashliq bergen idi.

Toluq bet