Parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi rejep tayyip erdoghanni qattiq eyiblidi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-12-11
Élxet
Pikir
Share
Print
"Iyi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi yighinda söz qilmaqta. 2018-Yili dékabir, enqere.
"Iyi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi yighinda söz qilmaqta. 2018-Yili dékabir, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening parlamént bashliqi binali yildirim xitayda resmiy ziyarette boluwatqan, türkiye-xitay munasiwetliri barghanséri yéqinlishiwatqan bügünki künde türkiyediki "Iyi" (yaxshi) partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi türkiye parlaméntida nutuq sözlep, Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesiliside türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan bilen parlamént bashliqi binali yildirimni qattiq eyiblidi.

"Iyi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi 3-dékabir küni türkiye parlaméntida sözligen nutqida mundaq dédi: "Hörmetlik parlamént ezaliri, silerdin shuni sorimaqchimen: 15 gherb döliti we kanada xitayda zulumgha uchrawatqan sherqiy türkistanliqlar üchün xitay da'irilirige xet yézip buning hésabini xitaydin sorawatsa, türkiye we türk hökümiti qeyerde qaldi? "Dunyawi lidir", aq partiyesining re'isi qeyerde qaldi?"

U nutuq sözlewatqanda hakimiyet béshidiki partiyening bezi parlamént ezaliri naraziliq bildürüp, uning sözini toxtitishqa tirishqan bolsimu, u qet'iylik bilen sözini dawamlashturdi. U sözide sherqiy türkistan ahalisining türkler bilen qérindash ikenlikini, türk rehberlerning ularni qollishi kéreklikini bayan qilip mundaq dédi: "Sherqiy türkistandiki kishiler türk we musulman, sherqiy türkistanliqlar insan, némishqa ular üchün awazinglarni chiqarmaysiler? némishqa qorqisiler?, parlamént bashliqigha néme boldi? parlamént bashliqi hazir qeyerde? xitaygha sayahet qilghili kettimu? xitayda néme ish qiliwatidu? külüp-oynap yüridu?"

U nutqida parlamént bashliqi binali yildirimni sherqiy türkistan'gha bérishqa chaqiriq qilip mundaq dédi: "Sen sherqiy türkistan'gha bar, u yerde éqiwatqan qanni kör, xitaydin sora! silerde nede undaq yürek bar? xitay qiliwatqan bu zulumning mes'uliyet silerde."

Igilishimizche bir aydin buyan türkiye parlaméntidiki guruppa boyiche ötküzülgen yighinlardimu jaza lagérliri mesilisi tilgha éliniwatqan bolup, 28-noyabir küni tashqi siyaset komitétining yighinida "Iyi" partiyesidin bolghan parlamént ezasi aydin sezgin ependimu hökümetning bu mesilide sükütte turuwélishini eyibligen. U mundaq dégen: "Bayatin milletchi heriket partiyesi parlamént ezasi bir xatip ependi xitayda zulum körüwatqan Uyghur türkliri heqqide toxtaldi. Dégenliri nahayiti toghra. Bizmu köp qétim parlaméntta otturigha qoyduq. Tünügün tashqi ishlar ministirliqining xam choti heqqide muzakire élip barghan waqtimizdimu bu heqte toxtalduq. Epsuski, hökümet bu heqte biz kütken jawabni bermeywatidu, sükütte turuwéliwatidu. Bu intayin éghir bir insan heqliri depsendichiliki, bu weziyetni pütün dunya körüwatidu. Epsuski, bu mesilide inkas qayturmaywatqan dölet peqetla türkiyedur. Hetta ötkende bu mesile birleshken döletler teshkilatida xitaydiki insan heqlirini közdin köchürgende bizning elchimiz bir-ikki jümle sözla qilip qoydi. Menche, bu échinishliq bir weziyet."

Türkiye parlaméntida 4 partiyening parlamént ezaliri bar bolup, hakimiyet béshida turuwatqan adalet we tereqqiyat partiyesi sirtidiki partiyeler lagér mesilisini eyiblidi, türk hökümitini xitaygha inkas qayturushqa chaqirdi. Hökümetning öktichi partiyelerning eyiblishige qarimay, hazirghiche xitaygha inkas qayturmasliqidiki seweb néme? hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesining sabiq parlamént ezasi axmet faruq ünsal ependi téléfon ziyaritimizni qobul qildi. U bu heqtiki köz qarishini bayan qilip mundaq dédi: "Bügün xitaylarning sherqiy türkistanda lagérlarni qurup, sherqiy türkistanliqlargha qarita ménge yuyush siyasitini mejburiy élip bérishi eng éghir insan heqliri depsendichilikidur. Epsuski, islam dunyasi we türk dunyasining yétim xelqi Uyghurlarning awazini dunya jama'etchilikige anglitishta ajiz qéliwatimiz. Türkiye dölitimu shundaq. Ongchi xelqning rayi bilen saylinip, 16 yildin buyan türkiyeni bashquruwatqan aq partiyesining hazirghiche xitaygha inkas qayturmasliqini chüshen'gili bolmaydu. Türkiye-xitay munasiwitide sherqiy türkistan mesilisini közdin saqit qilishqa bolmaydu dep oylaymen."

Igilinishiche, 2016-yilidin buyan türkiyege resmiy ziyaret üchün kéliwatqan xitay hökümet ömeklirining köplüki kishilerning diqqitini tartmaqta. Ötken ayda türkiye medeniyet we sayahet ministiri mehmet nuri ersoy ependi xitaygha ziyaret élip bardi. U xitaydiki ziyaritide bir qatar körüshüshlerde boldi. Parlamént bashliqi binali yildirim bolsa bu ayning béshida xitaygha resmiy ziyaret élip bardi. Bezi mutexessisler türkiye hökümitining xitay bilen bolghan munasiwitini kücheytish siyasiti tüpeyli lagérlar mesiliside inkas qayturmaywatqanliqini ilgiri sürüshmekte.

Toluq bet