Путин украинаға русийә армийәсини киргүзүш қараридин янди

Мухбиримиз үмидвар
2014.06.24
ukraina-qirim-rusiye-putin.jpg Қирим хәлқиниң 96 пирсәнти украинадин айрилип чиқип, русийәгә қошулушқа аваз қошқандин кейин, путин қатарлиқ әмәлдарлар қол бириктүрүп тәбриклиди. 2014-Йили 18-март, москва.
AFP

Президент владимир путин 24-июн күни русийә парламентиниң юқири палатаси, йәни федератсийә кеңишидин президентқа бәргән украинаға әскәр әвәтиш һоқуқини әмәлдин қалдуруветишни тәләп қилди.

Путинниң бу қарари хәлқара җәмийәтниң диққитини қозғиди шуниңдәк тәһлилчиләр буни русийәниң ғәрб билән болған мунасивәтлирини давамлиқ начарлаштурушни халимайдиғанлиқи билән бағлап тәһлил қилди. Путинниң қарари көп тәрәпниң қарши елишиға еришти.

Владимир путин бу йил 3-айниң 1-күни қиримни өз ичигә алған украина кризиси башланғандин кейин, парламент юқири палатаси, йәни федератсийә кеңишидин зөрүр болғанда украинаға һәрбий қошун киргүзүп, у йәрләрдики рус қериндашлирини қоғдаш һоқуқи беришни тәләп қилған, нәтиҗидә федератсийә кеңиши путинниң мәзкур тәлипини тәстиқлиған иди.

Русийәниң интерфакис агентлиқиниң хәвәр қилишичә, президент путинниң мәтбуат баянатчиси дмитрий пескофниң билдүрүшичә, сәйшәнбә күни президент путин австрийә сәпирини башлаш алдида федератсийә кеңишиниң рәиси валентина матвийенкоға хәт әвәтип, украина вәзийитини нормаллаштурушни илгири сүрүш вә украинаниң шәрқидики вәзийәтни муқимлаштуруш шуниңдәк бу мәсилә бойичә үч тәрәп сөһбитини башлашни мәқсәт қилип, федератсийә кеңишиниң 1-марттики қарарини бикар қилишни тәләп қилған.

Тәрәпләрниң қарши елишиға еришти

Путинниң бу қараридин кейин, украина президенти петр порошенко путинниң һәрикитини махтап, буни униң шәрқий украинадики, йәни домбастики вәзийәтни һәл қилиш бойичә оттуриға қоюлған тинчлиқ пиланини қоллиғандин кейинки “тунҗи әмәлий қәдәм”, дәп баһалиған.

Президент путин униң алдида петир порошенкониң шәрқий украина вәзийитини һәл қилиш үчүн бир һәптә уруш тохтитишни өз ичигә алған тинчлиқ пиланини қоллайдиғанлиқини билдүргән иди.

Ақсарай баянатчиси владимир путинниң мәзкур қарарини қарши алидиғанлиқини билдүрди.

Шималий атлантик окян әһди тәшкилати вә явропа иттипақи путинниң бу қарарини қарши алди. Бирақ, явропа иттипақи путинниң русийә федератсийә кеңишигә йоллиған бу тәлипиниң тездин әмәлгә ешишини билдүргән.

Мәлум болушичә, путинниң бу тәлипини иҗра қилиш үчүн федератсийә кеңишиниң бир қанчә комитети бирликтә қарар беридикән. Әмма, бу қарар қачан чиқиду, техи ениқ әмәс.

Шималий атлантик окян әһди тәшкилатиму тез инкас қайтуруп, путинниң бу қарарини юқири баһалиған. Нато вәкили оанна луңску бу һәқтә тохтилип, “биз президент порошенкониң бу қарарниң украина кризисни һәл қилишқа мунасивәтлик русийә тәрәптин бесилған биринчи әмәлий қәдәм икәнлики һәққидики қаришиға қошулимиз” дегән.

Русийәпәрәс күчләрму қарши алди

Русийә агентлиқлириниң хәвәр қилишичә, шәрқий украинадики мустәқиллиқ җакарлап, русийәгә қошулушни арзу қилған донетск вә луганск қатарлиқ җайлардики русийәпәрәс күчләрму путинниң русийә қораллиқ күчлирини украинаға киргүзүш һәққидики қарарини бикар қилишиниң дурус қәдәм икәнликини, бу қарарниң тоқунушни тинчландуруш қәдими икәнликини билдүргән. Шуниң билән бир вақитта йәнә, өзлирини донетск хәлқ җумһурийити дәп атиған, мәзкур җумһурийәтниң рәһбәрлири тинчлиқ пиланиға қошулуп, 27-июнғичә уруш тохтитидиғанлиқини җакарлиған иди.

Донетск җумһурийитиниң муавин баш министири андрей пургун интерфакис агентлиқиға баянат берип, путинниң қарарини қарши алидиғанлиқини билдүрүп, “бүгүнки бу қарар тоғра қарардур. У җиддийликни пәсәйтиш ролини ойнайду. Бу тоқунушни түгитиш қәдимидур” дегән.

“невс.Ру” ториниң йезишичә, һәтта чеченийә җумһурийитиниң президенти рамзан қадирофму путинниң мәзкур қарарини қарши елип, униңға юқири баһа бәргән.

Обама путинни кийеф билән һәмкарлишишқа чақирған

Русийә президенти путин сәйшәнбә күни өзиниң украинаға һәрбий қошун киргүзүш һоқуқидин ваз кечиш қарарини чиқириштин бир күн илгири, йәни дүшәнбә күни америка президенти барак обама путин билән телефонда сөзлишип, униң украина президенти порошенкониң җиддий вәзийәтни һәл қилиш пиланини әмәлгә ашуруш үчүн уруш тохтитиш пиланиниң әмәлийлишишидә кийеф билән йеқин һәмкарлишишини тәләп қилған.

Америка авазиниң хәвиригә қариғанда, ақсарай баянатчисиниң ейтишичә, президент обама президент путин билән телефонда сөзлишип, униңдин русийәпәрәс күчләргә бесим көрситип, уларниң бир һәптә уруш тохтитишиниң әмәлгә ешишини илгири сүрүшини һәмдә русийәдин украинаға қорал әвәтишни тохтитишни тәләп қилған.

Обама, путинға сөз билән һәрикити бирдәк болуши лазимлиқини, әгәрдә вәзийәт тәләп қилса, америкиниң өз иттипақчилири вә һәмкарчилири билән бирликтә йеңи ембарго қоллинишқа тәйяр икәнликини ейтқан.

Путинниң қараридин илгири йәнә явропа иттипақиму путинниң порошенкониң тинчлиқ пиланиниң әмәлгә ешишиға маслишиши, ундақ болмиғанда русийәгә қарита йеңи ембарго қойидиғанлиқини агаһландурған иди.

Русийәдики инкаслар

Путинниң русийә парламентиниң юқири палатасиға сунған мәзкур қарари парламентниң төвән палатасида инкас қозғиди. Русийә мәтбуатлиридин итар-тассниң йезишичә, төвән палата, йәни думадики бир қисим партийә әзалири өзлириниң мәйданини билдүргән болуп, улар украинаға қарита қораллиқ күч ишлитиш қарарини бикар қилиш русийәниң ғәрб билән болған мунасивәтлирини яхшилаш үчүн болуши керәк, дәп қариған.

Әмма, русийә коммунистлар партийәси болса путинниң қарариға сәлбий қарашта болған. Русийә компартийәсиниң биринчи муавин рәиси, думаниң муавин башлиқи иван меншиков “русийә коммунистлар партийәси мундақ қарарни дәл вақтида болди дәп қаримайду” дәп билдүрүш арқилиқ өзлириниң қошулмаслиқ мәйданини ипадә қилған.

Русийә президент мәмурийитиниң башлиқи сергей иванов болса, путинниң қарариға чүшәнчә берип, “биз тинчлиқ вә хатирҗәмликни һесабқа алдуқ” дәп көрсәткән.

Нөвәттә, украина һөкүмити билән русийәпәрәс күчләр арисида сөһбәт кетиватқан болуп, тинчлиқ сөһбитигә үч тәрәп қатнашқан. Йәни, сөһбәт сабиқ украина президенти леонед кучма, русийәниң дипломатийә вәкили вә шәрқий украинадики русийәпрәс күчләрниң рәһбәрлири арисида болмақта. Уруш 27-июн күнигичә тохтиған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.