Өзбекистандики уйғур мәшрәплири миллий мәдәнийәтни раваҗландурушқа алаһидә әһмийәт бәрмәктә

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2017-02-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Ташкәнт шәһәрлик бәгләр мәшрипи әзалири, 2016-йили ташкәнт
Ташкәнт шәһәрлик бәгләр мәшрипи әзалири, 2016-йили ташкәнт
RFA/Oyghan

Мәлумки, өткән әсирниң 80-йиллириниң ахиридин башлап оттура асия җумһурийәтлиридә, болупму қазақистан, қирғизистан вә өзбекистанда истиқамәт қиливатқан уйғурлар өзлириниң мәдәнийәт мәркәзлирини тәшкилләш билән бир қатарда мәшрәпләрни қуруш ишлириғиму киришкән иди. Болупму мәзкур җумһурийәтләр мустәқиллиққә еришкәндин кейин, бу йөнилиштики ишлар хели җанлинип, бүгүнки күндә қазақистан вә қирғизистанниң шәһәр вә наһийилири билән бир қатарда, өзбекистанниң ташкәнт шәһиридиму җумһурийәт вә ташкәнт шәһәр даирисидә мәшрәпләр қурулуп, улар ана тилини, миллий мәдәнийәтни тәрғиб қилишта муһим рол ойнимақта.

Сани җәһәттин қазақистан вә қирғизистандин кейинки орунда туруватқан өзбекистан уйғурлири асасән ташкәнт шәһириниң ким пйонхва, бектемир, ахунбабайеф, сергели қатарлиқ районлирида орунлашқан. Дәсләп уйғур мәдәнийәт мәркизи вә мәшрәпләрни тәшкилләштә асаслиқ рол ойниғанларниң бири 80 яшлиқ ярмуһәммәт ака абдусаттарофниң ейтишичә, ташкәнт шәһири вә униңға йеқин районларни һесабқа алғанда 60-70 әтрапида мәшрәп әһли бар икән. У мәзкур мәшрәпләрниң уйғурларниң қәдимидин келиватқан әнәнилирини давамлаштуруп келиватқанлиқини тәкитләп, мундақ деди: «һәр бир мәшрәптә өзигә лайиқ йерини асас қилған һалда 10 яки 15 кишиниң йиғилиши билән айда бир қетим яки 15 күндә бир қетим мәшрәп ойнайду. Мәшрәп һәр дайим уйғур мәдәнийәт мәркизигә ярдәм берип, ғәмхорлуқ қилип келиватиду. Өткән йилларда икки қетимлиқ алматаға қилған зияритимдә улар уйғур мәдәнийәт мәркизи йенида чоң бир мәшрәп тәшкил қилған икән. Мән буларниң низамнамилирини оқуп, қайил болдум. Мән қайтип кәлгәндин кейин бу йәрдикиләргә тәшвиқ қилдим.»

Ярмуһәммәт ака һазир җумһурийәтлик мәдәнийәт мәркизи йенидики ақсақаллар кеңишиниң рәиси. У өзиниң йетәкчиликидә бир мәшрәп қуруп, уни мәдәнийәт мәркизиниң бир кеңиши сүпитидә бекиткән һәм һазир көпчиликниң қоллиши билән шу мәшрәпниң бәгликигә тәйинләнгән. У сөзини давам қилип, йәнә мундақ деди: «һазир биз мушу мәшрәптә рәсмий 25 бәг ойнаймиз. Оюн-күлкилиримиз, йүришимиз вә башқилар өзимизниң ата-бовимиздин қалған мәшрәпниң өзи. Лекин азирақ қошумчиси, көпинчә мәдәнийәт мәркизиниң ғемини қилимиз. Шундақ қилип һазирға қәдәр төртинчи қетим өтүватиду. Мәшрәп яман адәтләргә қарши туриду. Мәхсус фондимиз бар. Хираҗәт қилиш йоллирини мәхсус һәйәт әзалири бикитиду.»

Й.Абдусаттарофниң ейтишичә, мәшрәп хираҗити начар тәминләнгән аилиләргә, пулға муһтаҗларға, шундақла мәдәнийәт мәркизиниң еһтияҗлириға ишлитилиду. У, икки-үч йилдин буян бир нәччә кишиниң тәшкиллишидә ташкәнт мәшрипиниң қурулуп, уларниң һәр йили бир қетим җумһурийәт даирисидә мәшрәп өткүзүп, өзиниң қилған ишлири һәққидә һесабат берип туридиғанлиқини билдүрди.

У сөзиниң ахирида, мәшрәпниң уйғурларниң қәдимий мәдәнийитиниң йүксәк бир мәһсулати икәнликини көрситип, мундақ деди: «мәшрәп мәдәнийитимиздики узақ тарихқа игә болған мәзмунлуқ миллий әнәнә. Мәшрәп хәлқимизниң бир-биригә болған муһәббити, садақити, сәмимийитини муҗәссәмләндүргән иҗтимаий мәзмунға игә билим дәргаһи. Биз мәшрәпни ялғуз көңүл ечиш җайила әмәс, у бизниң бир билим, тәҗрибә дәргаһимиз сүпитидә өзигә хас хусусийәтлири билән хушаллиқимизниң мәнбәсигә айлинип келиватиду.»

Әмди юқирида ейтилип кәткән ташкәнт мәшрипи һәққидә учур егиләш мәқситидә, биз ташкәнт шәһиридә истиқамәт қиливатқан ташкәнт шәһәрлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң рәиси алимҗан зайетоф билән бағлиниш қилғинимизда, у, мәзкур мәшрәпниң маһийити үстидә тохтилип, мундақ деди: «биз, чоңлар, өзимиз қатарлиқ йигитләр, яшлар билән мәслиһәтлишип, ата-бовимиздин қалған мәшрәпни давамлаштуруш мәқситидә ташкәнт уйғур мәшрипини қурдуқ. Уни 2014-йили башлидуқ. Хәлқимиз буни қоллап-қувәтләп, униңға қатнишиватиду. Өрп-адәтлиримизни, мәдәнийитимизни, тарихлиримизни яшларға тонуштуримиз. Һәр йеңи йилни өткүзгәндә зиялийлиримизни яшларға тонуштуруп келиватимиз. Бу йили дуня бойичә чемпйон болған тәнһәрикәтчилиримизни тонуштурдуқ.»

А. Зайетоф өз сөзидә, уйғур мәдәнийәт мәркизигә бөлүнгән йәргә мәдәнийәт өйини селиш ишлирини, биринчидин, әнә шу мәшрәпләрниң алаһидә маддий вә мәнивий җәһәттин қоллайдиғанлиқини үмид қилидиғанлиқини, буниңдин кейинму мәшрәп әһли әзалирини көпәйтиш мәқситидә техиму җиддий ишларни елип беришқа тиришидиғанлиқини оттуриға қойди. У шундақла өзбекистан уйғур мәшрәплири вә оттура асияниң башқиму җумһурийәтлиридики уйғур мәшрәплири билән бағлиниш ясаш вә биллә ишләш истикидә икәнликини билдүрди.

Толуқ бәт