Өзбекистан һөкүмити уйғур мәдәнийәт мәркизигә ташкәнт шәһиридин йәр аҗратти

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2017.02.17
uzbekistan-uyghur-merkizi-2017.jpg Үзбекистандики уйғурларниң йиғилиши
RFA/Oyghan

Мәлумки, өзбекистан мустәқиллиқ алғандин буян мәмликәттә қурулған миллий мәркәзләр һәр хил паалийәтләрни өткүзүп, өзлириниң мәдәнийитини, өрп-адәтлирини тәрғиб қилиш мумкинчиликигә игә болған иди. Шу җүмлидин 1989-йили тәшкиллинишкә башлиған җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизиму бу йөнилиштә бир қатар ишларни әмәлгә ашурди. Дәсләптә униң бешида тонулған зиялий, шу вақитларда өзбекистан дөләт радийо-телевизийә комитети башлиқиниң орунбасари лавазимини атқурған хеләм худайбәрдийеф болди. Лекин у саламәтлики сәвәбидин бу ишни 90-йилларниң башлирида абдулҗан бәрайефқа тапшурди. А. Бәрайеф мәркәз рәиси болуп 1994-йилғичә ишлиди.

Өзбекистан җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң тунҗи утуқлири әнә шу а. Бәрайеф рәислик қилған вақитқа тоғра кәлди. У мәркәзниң уйғур тилини, әдәбиятини, тарихини өгинишни мәқсәт қилған һалда, “әҗдадлиримиз ким?” дегән мавзуда чоң паалийәт өткүзүп, униңға пүткүл уйғур тарихчилирини, шаир-язғучилирини, башқиму саһә алимлирини тәклип қилғанлиқини илгири сүрүп, мундақ деди: “1991-вә 1991-йили ташкәнт шәһириниң телман беғида уйғур сәйлисини өткүздуқ. Шуниң билән инавәтлик дәриҗигә көтүрүлүп қалған идуқ. Җай-җайларда бизниң мәдәнийәт мәркизи тилларға елинип, гезитларда йезилип йүрди. Шуниң ярқин бир ипадиси өзбекистан мустәқиллиқи елан қилинған күни мәдәнийәт мәркәзлириниң рәислирини телевизийәгә чақирған. Шуларниң ичидә уйғурларму болди, кейин ишлар йәниму җанлинип кәтти. Түркийәниң президенти сулайман дәмирәл кәлгәндә бизни рәсмий чақирған. Биз түркийә билән яхши мунасивәтләр орнитип, у йәрдә балиларни оқутушқа келишкән идуқ. Лекин биз буни һәл қилалмидуқ. 1992-Йили пүткүл дуня уйғур қурултайлириға қатнишиш имканийитиму болмай қалди.”

А. Бәрайефниң ейтишичә, һәр бир мәркәз рәиси өзиниң имканийитиниң баричә ишни җанландурушқа, мәркәзни гүлләндүрүшкә тиришқан болсиму, әмма көплигән ишлар әмәлгә ашмай қалған иди. У мундақ деди: “болупму, уйғур тили билән өрп-адәтлиримизни чоң дәриҗидә елип баралмайватимиз. Бектемирдә уйғур синиплирини ечиш бойичә көп иш қилинди. Алдида биринчи синипқа 32 бала йиғилди, кейин 22гә, андин 16гә чүшүп қалди. Шуниң билән, уни ечишқа имканийәт болмиди. Қара қамишта мурат һәмрайефниң намиға бәргән бир мәктипимиз бар. Кейинки вақитта униму тартқузуп қойдуқ.”

А. Бәрайеф һазирқи күндә җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизидә һәлимә баратованиң, шәһәрлик мәркәздә болса, алимҗан зайетофниң яхши ишларни қолға алғанлиқини алаһидә тәкитлиди. У шундақла мәдәнийәт мәркизи йенида “гүлдәстә” миллий ансамбилиниң қурулуп, униң бәдиий рәһбириниң йәнә шу һ. Баратова икәнликини, уйғур усуллирини өгитиш бойичә рәйһан һашимованиң ишләватқанлиқини оттуриға қойди.

Уйғур мәдәнийәт мәркизи йиғилиши
Уйғур мәдәнийәт мәркизи йиғилиши
RFA/Oyghan

Биз ташкәнт шәһәрлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң рәиси алимҗан зайетоф билән алақә қилғинимизда, у бу йили норузғичә мәркәз намидин “тәклимакан” намлиқ уйғур тилида журналниң йоруқ көридиғанлиқини, униң билән биваситә а. Бәрайефниң оғли мурат бәрайефниң шуғуллиниватқанлиқини билдүрди. У шундақла уйғур тилида гезит нәшр қилиш бойичиму тәшкилий ишларниң кетип барғанлиқини илгири сүрди.

А. Зайетоф өткән йилниң ахирида җумһурийәтлик вә шәһәрлик мәдәнийәт мәркәзлириниң һесабат йиғини болуп өткәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: “җумһурийәт рәисини сайлашта биздә шундақ хушаллиқ болдики, йеңи президентимиз сайлинип, у йеңи вәдиләр билән хәлққә чиқти. Шуниң билән биргә, бизгә йәр аҗритилди. Һөкүмәт рәһбәрлири билән болған учришиш йиғиниға мушу йеңи сайланған һәдимиз барған иди. Һ. Баратова "бизгә йәр керәк, биз өз мәблиғимиз билән мәдәнийәт өйи қуримиз" деди. Шу мәсилә билән шәһәрниң сергели районида бир гектардин артуқирақ җай аҗритилди. Буниң лайиһисиниму тапшурдуқ. Бу йәрдики хәлқимиз һәммиси буниңға тәйяр. Бизниң йеңи президентимиз һәр бир милләтниң мәдәнийәт мәркизигә 25 милйон сомдин бәрди. Уйғур мәдәнийәт мәркизигиму бу пул чүшти.”

А. Зайетоф мәзкур мәдәнийәт өйидә сәнәт өмәклири, китабхана, музей, тил, әдәбият вә тарихни өгиниш курслири вә башқиларниң болидиғанлиқини, бинани селишқа пүткүл тиҗарәтчиләрни, чоң хизмәтләрдики вәтәндашлирини, яшларни, һәтта башқиму дөләтләрдин ярдәм бәргүчиләрни җәлиб қилидиғанлиқини билдүрди. У, бу йилқи пиланлар һәққидә тохтилип мундақ деди: “бу йили 2016-йилға қариғанда, көпирәк ишлимәкчимиз, чүнки җумһурийәтлик вә шәһәрлик мәдәнийәт мәркәзлиригә йеңи әзалар кәлди. Икки мәркәз бирлишип ишлимәкчимиз. Әң биринчи мәсилә, мәдәнийәт өйини қуруш. Иккинчидин, ишлиримизға яшларни җәлб қилмақчимиз. 19-Февралда журналистлиримизни йиғмақчимиз. Сентәбир ейида йүсүп хас һаҗибниң 1000 йиллиқини чоң өткүзмәкчимиз.”

А. Бәрайеф һәм а. Зайетоф өз сөзлиридә башқиму җумһурийәтләрдики қериндашлири билән алақә бағлап, бирликтә иш елип бериш хаһишиниң бар икәнликини оттуриға қойди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.