Xitayning jenubiy déngiz mesilisining ichki qalaymiqanchiliq tughdurushidin ensireydighanliqi melum

Muxbirimiz méhriban
2016-07-16
Share
jenubiy-dengiz-rayoni.jpg Xitay özining térritoriyisi dep belgiliwalghan jenubiy déngiz rayonining üstidin körünüshi. 2015-Yili 20-may.
AFP

Xitay aldinqi küni bayanat élan qilip, xelq'ara sotning jenubiy déngizdiki arallarning igilik hoquqi mesilisidiki qararini qobul qilmaydighanliqini bildürdi. Emma da'iriler uqturush chiqirip, béyjing qatarliq chong sheherlerde "Naraziliq namayish uyushturmasliq, tuyuqsiz yüz bérish éhtimali bolghan zor weqelerning aldini élish" ni tekitligen.

Melum bolushiche, da'iriler yene béyjing shehiridiki herqaysi uniwérsitétlardimu uqturush chiqirip, oqughuchilardin "Jenubiy déngiz mesilisi toghruluq herqandaq namayish uyushturmasliq" ni telep qilghan. Amérikidiki xitay weziyet analizchiliri "Bu xitay hökümet da'irilirining tashqi siyasette xelq'ara qanun'gha emel qilmaydighan, dölet ichide öz hakimiyitini qoghdash üchün, xelqning qozghilishidin, weqe yüz bérishtin ensireydighan" xaraktérining ipadisi ikenlikini bildürdi.

12 - Iyul küni xelq'ara sot xitayning jenubiy déngizdiki "Xitayning jenubiy déngizda tarixtin kelgen alahide igilik hoquqi heqqide héchqandaq ispat yoq" liqini jakarlan'ghan idi.

Shuningdin kücheytilgen "Jenubiy déngizning igilik hoquqi xitaygha tewe" ikenliki heqqidiki teshwiqatlargha egiship, 14 - iyul küni gensu ölkisining beyying shehiride birqanche yüz oqughuchi "Jenubiy déngiz junggoning" dégen xetler yézilghan lozunkini kötürüp xitaydiki tunji naraziliq namayishini élip barghan. Emma xitayning béyjing, shangxey, gu'angju, nenjing qatarliq chong sheherliride héchqandaq namayish pa'aliyiti uyushturulmighan.

Xitay ichi - sirtidiki weziyet analizchiliri we kishilik hoquq pa'aliyetchiliri xitay hökümitining xelq'ara sotning jenubiy déngizning igilik hoquqi heqqidiki qararigha qarita, sirtqi dunyagha qayturghan qattiq inkasidin perqliq halda dölet ichide zor kölemlik naraziliq namayishi élip barmasliq uqturushi heqqide öz qarashlirini otturigha qoymaqta.

Öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen gensu ölkisidin radi'omiz xitay bölümining ziyaritini qobul qilghan bir erbab, gensuning beyying shehiride ötküzülgen namayish heqqide toxtaldi.

U mundaq dédi: "Qarighanda namayishning gensudek namrat bir rayonda ötküzülüshi, kishilerning diqqitini burash meqsitide élip bériliwatqandek qilidu. Filippin we jenubiy déngiz mesiliside hökümitimiz xelq'ara sotning qararini qobul qilmaydighanliqini bildürdi. Gensudek bu namrat jayda bu xil namayish élip bériliwatidu. Qarighanda qanche namrat bolsa, inqilabiy idiyisi shunche küchlük, qanche namrat bolsa shunche solchil bolsa kérek. Emma chong sheherlerde héchqandaq namayish pa'aliyiti ötküzülmeptu. Méningche bu namayishni ishi yoq bir top kishiler qiliwatqandek qilidu."

Melum bolushiche, béyjing sheherlik hökümet xelq'ara sotning qarari chiqishtin bir kün ilgiri yeni 11 - iyul düshenbe küni mexsus uqturush chiqirip, bu bir heptide yeni "6 Kün ichide béyjing shehiri urush halitide turidu, sheher weziyitining muqimliqigha kapaletlik qilish üchün, barliq nöwetchi xadimlar öz xizmet ornida hazir bolushi, tuyuqsiz yüz bérish éhtimali bolghan zor weqelerning aldini élish teyyarliqi puxta bolushi kérek" likini tekitligen.

Xitaydiki ijtima'iy alaqe torliridin gensudiki namayish heqqidiki uchurlarni körgenlikini bildürgen béyjingdiki kishilik hoquq pa'aliyetchisi ja jyen'go ependi, gensuda ötküzülgen naraziliq namayishining néme üchün xitayning chong sheherliride ötküzülmeslikidiki sewebning, hökümet da'irilirining "Muqimliq endishisi" sewebidin ikenlikini ilgiri sürdi.

Ja jyen'go ependi mundaq dédi: "Béyjing hökümiti uqturush élan qilip, namayish ötküzüshni cheklidi. Béyjing uniwérsitétidimu alahide uqturush élan qilip, oqughuchilarni kochigha chiqmasliqqa agahlandurdi. Béyjing shehiridiki filippin elchixanisigha baridighan yolmu qamal qilindi. Chünki hökümet da'iriliri béyjingda herqandaq sewebtin élip bérilidighan namayishtin ensireydu. Belkim bu xil namayishlarda bashqa mezmundiki sho'arlar towlinip qélishimu mumkin. Emma méni heyran qaldurghini gensuning beyying shehiridek xilwet we namrat bir jayda bu xil naraziliq namayishining élip bérilishi boldi. Belkim u jaydiki hökümet da'irilirining bu jehettiki bashqurushi birqeder bosh bolushi yaki bashqa seweb bolushi mumkin."

Ja jiyen'ge ependi yene gensudiki oqughuchilarning namayishta kötürüwalghan lozunkisidiki "Jenubiy déngiz junggoning" dégen sho'ar heqqidimu toxtilip: "'jenubiy déngiz junggoning' dégen bu sho'ar méningche tolimu hamaqetlik we zomigerlik. Birleshken döletler teshkilati élan qilghan xelq'ara déngiz teweliki qanunida her bir döletning öz quruqluqidin eng jiq bolghanda 12 déngiz mili da'iriside igidarchiliq hoquqi barliqi, eng köp bolghandimu 200 déngiz mili da'iriside iqtisadiy rayon qurush imkaniyiti barliqi belgilen'gen. Emma junggo hökümiti bu da'irining hemmisini özining qiliwalsa qandaq bolidu. Puqralar bolsa bu sawatni bilmeydu. Jenubiy déngiz heqqide söz échilsila 'bu méning' déyish tolimu külkilik" dédi.

Amérikining nyu - york shehiridin ziyaritimizni qobul qilghan xitay mesililiri tetqiqatchisi xé chingliyen xanim xitay hökümitining jenubiy déngiz mesilisidiki pozitsiyisi heqqide öz qarishini ipadilidi.

Xé chingliyen: "Xitay hökümiti meyli tashqi siyasiti yaki ichki siyasitide bolsun, ezeldin öz hakimiyitige paydiliq qanuniy belgilimilerni qobul qilishqa adetlen'gen. Bu sewebtin xelq'ara sotning özige paydisiz qararini ret qildi. Xitay kommunist hökümiti yene inawitini qoghdash üchün dölet ichidiki teshwiqatida 'jenubiy déngiz junggoning dégen' ni terghib qilip, jama'et pikri arqiliq xelq'ara jem'iyetke popoza qilmaqchi boluwatidu. Emma dölet ichide öz xelqining bu xil namayishlardin paydilinip, kommunist hakimiyetke bolghan naraziliq keypiyatini ipadilishidin, dölet ichide weqe yüz bérishtin ensireydighanliqi üchün béyjing qatarliq chong sheherlerde zor kölemlik naraziliq namayishlirining élip bérishni qet'iy cheklimekte."

Chet'ellerdiki xitay démokratliri xewer torliridin "Yéngi tang tor téléwiziyesi" de 15 - iyul küni xitaydiki ijtima'iy alaqe wasitiliride tarqalghan, 14 - 15 - iyul künliri yük poyizliri arqiliq béyjing shehirige jiddiy yötkiliwatqan tanka qatarliq éghir qoralliri heqqidiki bir sin'alghu filimi qoyuldi.

Mezkur téléwiziyening obzorchisi shi taw ependi 15 - iyul jüme küni sözligen xitay weziyiti heqqidiki tehlilide sheher xelqining naraziliq namayish qilinishtin cheklinishi, sheher ichide "6 Künlük urush haliti weziyiti" élani chiqirilishi, qattiq bixeterlik tedbirliri élinidighanliqi jakarlinishi we türküm - türküm éghir qorallarning béyjing shehirige yötkishi heqqide xitay hökümet da'iriliri héchqandaq izahat bermigen bolsimu, emma béyjing da'irilirining yüz bérish éhtimali bolghan tuyuqsiz weqe we özgirishke taqabil turush endishiside turuwatqanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet