Amérikidiki sap hawa we erkinlikni maxtighanliqi üchün xitayni narazi qilghan oqughuchi diqqet nuqtisigha aylandi

Muxbirimiz méhriban
2017-05-26
Share
yang-shuping-amerika-hawasi.jpg Amérika mariland uniwérsitétining bu yil oqush püttürgen xitay oqughuchisi yang shuping mektep püttürüsh murasimida söz qilmaqta. 2017-Yili 21-may. (washingtonpost Tor bétidiki munasiwetlik sin körünüshidin süretke élin'ghan)
RFA

Amérikidiki xitay oqughuchi yang shuping oqush püttürüsh murasimida qilghan sözide, amérikining sap hawasini we amérikidiki pikir erkinlikini maxtighanliqi üchün xitay hökümet taratquliri  we bir qisim  xitay tordashlirining hujum nishanigha aylinip qaldi.  Ikki kündin buyan yang shupingning nutqi we bu heqtiki munaziriler xelq'ara taratqulardimu munazire témisi bolmaqta.

Féysbok qatarliq ijitima'iy  alaqe munberliri , nyuyork waqti, washin'giton pochtisi,  en'giliye taymis géziti qatarliq nopuzluq taratqularning bu heptidiki xewerliride, amérika mariland uniwérsitétining bu yil oqush püttürgen xitay oqughuchisi yang shuping 21- may künidiki  oqush püttürüsh murasimida qilghan nutqida amérikining sap hawasini maxtighanliqi we insanlardiki  söz-pikir erkinlikini sap hawagha oxshitip “Démokratiye we erkinlikmu érishish üchün küresh qilishqa erziydighan sap hawadur” dégen sözlerni qilghanliqi üchün, xitaydiki bir türküm tordashlar we xitay hökümet taratqulirining  hujumigha uchrighanliqi heqqide xewer we analizlar köplep bérilmekte.

Nyuyork waqti géziti xewiride tilgha élinishiche, xitay oqughuchi yang shupingning oqush püttürüsh murasimida qilghan sözining sin'alghu körünüshi tarqalghandin kéyin, yang shuping xitay ichi-sirtidiki xitay hökümitige sadiq bir türküm tordashlarning hujum nishanigha aylan'ghan. Bezi tordashlar  yang shupingni eyiblep:“ U özi tughulup ösken wetinini haqaretlidi, bu tuzkorluq” dégen we yang shupingdin xitay döliti we xelqidin derhal epu sorashni telep qilghan.  Yang shupingning tughulup ösken yurti künming sheherlik hökümet toridimu yang shupingning sözige reddiye bérilip, “ Amérikining hawasini maxtighan  bu qiz oqughuchining künmingning hawa süpiti toghriliq  dégen sözliri éghir mes'uliyetsizlik, künmingning hawasi memliket boyiche sap we güzel” dégen ibariler ishlitilgen. Shinxu'a agéntliqi yang shupingning yurti kunminggha muxbir ewetip, kunmingning tebi'iy hawasining yang shuping isharetligendek undaq nachar emeslikini delilleshke urun'ghan.

24- May charshenbe küni xitay tashqi ishlar bayanatchisi lu kang  amérikida oquwatqan xitay oqughuchisi  yang shupingning sözlirini mes'uliyetsizlik bilen eyiblep: “ Meyli kim bolushidin qet'inezer, herqandaq mesilige ipade bildürgende öz mes'uliyitini untup qalmasliq kérek” dégen.

Yang shupingning mektep püttürüsh murasim sözi torgha chiqqandin kéyin, bir qisim xitay tor ezaliri yang shupingning amérikini kökke kötürüp, xitaygha haqaret qilghanliqi heqqide shikayet qilghan. Shikayetchiler yang shupingning tebi'iy hawa heqqide dégenlirige ching ésiliwalghan bolsimu, emma siyasiy hawa heqqide dégenlirige inkas qayturmighan.

Amérikidiki xitay weziyet analizchiliridin  béyjing bahari zhurnilining bash muherriri, obzorchi xuping ependining qarishiche, xitay hökümitining oghisini qaynatqini oqughuchi yang shupingning xitaydiki éghir muhit bulghinishini eyiblep, amérikining sap hawasini maxtishila bolup qalmastin, belki amérikidek gherb döletliridila érishish imkaniyiti bolghan pikir-söz erkinlikige bolghan telpünüsh we  maxtash.

Xu ping mundaq dédi:“ Xitaydek  muhit bulghinishi éghir bolghan we mustebit hakimiyet astida bashqurulidighan  dölettin amérikigha oxshash gherb démokratik dölitige kelgen  qiz oqughuchi yang shupingning amérikidiki "sap hawa"ni maxtishi we amérikidiki erkin muhitni "  sap hawa-erkin pikir qilish- erkin sözlesh"ning simwoli dep teriplishi xitay hökümitining oghisini qaytnatqan halqiliq mesile. Shunga xitay döliti bir qiz oqughuchining rast gépige reddiye bérish üchün,  xitay hökümitige sadiq "50 tiynlik yazarmenler" ni sétiwélish arqiliq yang shupinggha tor dunyasidiki hujumni bashlidi. Hetta buning bilenla cheklinip qalmastin, shinxu'a agéntliqi, yer shari waqti qatarliq hökümet taratqulirini ishqa saldi, hetta xitay tashqi ishlar ministirliqi xadimi arqiliq naraziliq bayanati bérish, xitay  döletlik  hawarayi we muhit idarilirini ishqa sélip künmingdiki muhit bulghinish mesilisi heqqide omumiy doklat élan qilishqa qeder bérip yetti.

Nöwette nyuyork shehiride yashawatqan musteqil yazghuchi, obzorchi chén pokung ependi yang  shupngning nutqi we xitay hökümitining uning sözlirige tutqan qattiq mu'amilisining gherb taratqulirining diqqitini qozghishidiki sewebler heqqide öz qarishni bayan qildi.

Chén pokung mundaq dédi:“ Gherb démokratik döletliride nahayiti normal hésablan'ghan puqralarning hökümetni nazaret qilish, hökümetni ashkara tenqidlesh  qatarliq erkinlikler xitaydek mustebit dölette héchqachan emeliyleshmidi. Hetta hökümetke oxshimaydighan qarishini ipadiligüchiler, özining musteqil pikir qarishini ipadiligüchilerge her xil qalpaqlar kiydürülüp tutqun obikti qilinmaqta, mana bu xil zor perq  gherb taratqulirining yang shupingning "sap hawa we erkinlik " heqqidiki bayanlirigha qarita diqqitini tartqan muhim seweblerning biri ” dédi.

Amérika Uyghur birlikining re'isi, siyasiy weziyet analizchisi élshat hesen ependimu öz qarashlirini otturigha qoydi.

Élshat ependining  qarishiche, xitaydin  amérikidek erkin démokratik döletke oqush üchün kelgen bir qiz oqughuchining xitaydiki muhit bulghinishini tenqidlesh bilenla qalmastin belki “ Söz we pikir  erkinliki biz üchün  sap hawagha oxshash muhim” dégen sözlerni qilip,  xitayda söz we pikir erkinlikining basturulushini tenqidlishi xitay hökümitining yéghirigha tekken we xitay üchün ejellik zerbe bergen “Rast söz .” bu sewebtin  yang shupingning oqush püttürüsh murasimidiki chin héssyati bilen éytqan sözliri, xitay hökümitining özige sadiq tordashlarni sétiwélish , hetta hökümet terep biwaste inkas qayturushtek her tereplime  yollar arqiliq yang shupingdek bir addi oqughuchining sözlirige  reddiye bérish dolqunigha seweb bolghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet