Yomi'uri: “Xitay sénkakugha hujum qilidu” dégen oyimiz belkim ri'alliqqa aylinishi mumkin

Ixtiyariy muxbirimiz qutluq
2014.02.20
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-herbi-su-asti-kemisi-305.png Xitay déngiz armiyisi kimisi
RFA/Qutluq

Yaponiyedin chiqidighan nopuzluq gézitlerdin biri bolghan “Yomi'uri shimbun” ning mushu ayning 18 - künidiki sanining siyaset meydani sehipisige “Yapon - xitay arisidiki soghuq urushlar”, “Xitay béliqchi kémiliri bilen herbiy manéwir élip barmaqta” serlewhelik maqaliler élan qilindi.

Mezkur maqalilerde xitayning yaponiyege qaratqan tajawuzchiliq herikiti we yaponiyening buninggha qarita amérika bilen birlikte élip bériwatqan herbiy teyyarliqi toghrisida toxtalghan.

Maqalide, yéqinda amérika déngiz armiyisi bilen yaponiye özini qoghdash quruqluq qismining birlikte amérikida ötküzgen birleshme herbiy manéwiri toghrisida toxtilip bu heqte mundaq bayan qilghan:

“2014 - Yili yanwar éyining axiriqi künlirining bir kéchiside on'gha yéqin rézinke qolwaq amérikining santiyago shehiridiki déngiz yüzige leylep chiqip, sahilgha yéqinlashti,tosattinla her bir qolwaqtin sekkiz adem sekrep chüshüp ün - tünsiz halda yer yüzige chiqti. Bu amérika déngiz armiyisi bilen yaponiye özini qoghdash quruqluq qismiy birlikte kaliforniyediki koronado déngiz armiyisi bazisida ötküzüwatqan birleshme “Tömür musht” namliq herbiy manéwir idi. Bu manéwirda asasliqi araldin quruqluqqa mexpiy chiqish yeni düshmen terep aralni igiliwalghanda, yoshurun halda aralgha esker kirgüzüsh meshiqi bolup, bu manéwir taki 2 - ayning 24 - künige qeder dawamlishidu. Bu qétimqi amérika - yaponiye birlikte élip bériwatqan bu herbiy manéwirgha yaponiyening nagasaki sasibo herbiy bazisidiki yaponiye özini qoghdash quruqluq qismidin jemiy 270 neper esker qatnashti. Manéwirda yapon armiyisining asasliq ijra qilidighan wezipisi aralni qayturup élish mejburiyiti bolup, manéwirgha ishtrak qiliwatqan yaponiye armiyisining eslidiki atilishi “Gherbiy terep général polk” herbiy qoshuni. Mezkur qoshunning ottura derijilik ofitséri kenji hamamatsu manéwir heqqide toxtilip:“Bu, bizning maharitimizni östürüsh,herikitimizni körsitish, herbiy urushqa teyyarliq qilish, amérika armiyisidin üginish qatarliqlarni öz ichige alghan manéwirdur” dédi.

Yaponiyede neshir qilin'ghan “Hazirqiy xitay dölitining emiliyiti” namliq kitabidin élin'ghan bir süret
Yaponiyede neshir qilin'ghan “Hazirqiy xitay dölitining emiliyiti” namliq kitabidin élin'ghan bir süret

Maqalide:“ Amérika bilen yaponiye hökümiti élip bériwatqan bu herbiy manéwirlarni ochuq - ashakara élan qilmisimu, emma bu xildiki manéwirlar elwette sénkaku arili xitay tereptin hujumgha uchrighanda, qandaq tedbir qollinishni meqset qilghan manéwirdur, shundaqla bu, xitayning sénkakuni bésiwélishigha qarshi teyyarliq herbiy birleshme meshiqi” déyilgen.

Maqalide yaponiye qisimlirining herbiy mahariti, iqtidari, herbiy qisimlarning öz - ara hemkarlishishi qatarliq mesililer üstide yaponiyelik bir qisim herbiy mutexessislerning tenqidi qarashlirimu otturigha qoyulghan bolup, bu heqte mundaq bayan qilin'ghan:

“Yaponiye dölet mudapi'e ministirliqi amérika déngiz armiyisi bilen birlikte yéngi wezipilik bir herbiy qoshun teshkillep buni “Su we quruqluq” dégen nam bilen atap, bu xildiki yéngi taktika bilen sénkaku arilini qoghdimaqchi boluwatidu. Lékin yaponiyelik herbiy mutexessislerning qarishiche, aralni qayturup élish herbiy birleshme manéwiridin qarighanda, yaponiye özini qoghdash quruqluq armiyisi amérika eskerlirige sélishturghanda iqtidar jehette töwen bolup, bu xildiki maharet bilen bilen aralni qayturup élishi mumkin emes. Yaponiye özini qoghdash quruqluq armiyisi aralni qayturup élishta, hawa armiyisi we déngiz armiyisining maslishishigha muhtaj. Amérikining déngiz, hawa, quruqluq armiyisi hemishe birlikte manéwir we meshiq élip baridu, shundaqla amérikining yaponiye tewesidiki okinawa, iwakuni, sasibodiki déngiz armiye baziliri da'im dégüdek öz - ara birlikte istratégiyelik pilan ichide meshiq qilidu. Emma, yaponiye armiyisi öz - ara hemkarliq meshqi élip barmighan. Shu sewebtin hazir yaponiye armiyisidiki bu üch terep öz - ara amérika armiyisige oxshash birlikte ish élip bérish üchün jiddiy istratégiyelik pilan tüzushi kérek.”

Maqalide yene yaponiye armiyisining jiddiy peytlerde déngiz üstidiki meshghulatlarda öz - ara maslishish heriket tizlikining tolimu astiliqi heqqide misal körsitip bu heqte :

“Yaponiye déngiz armiyisining bashqa qisimlar bilen maslishish iqtidari töwen bolghanliqtin, ötken yili noyabir éyida yaponiye özini qoghdash qismi filippinda yüz bergen teyféng borini apitige yardem bérish üchün barghanda déngiz armiyisining tik uchar ayropilanlarni paraxotlargha orunlashturushigha ikki kün, paraxottiki buyumlarni tik uchar ayrupilanlar arqiliq apetke uchrighanlargha yetküzüshige ikki kün, jemiy töt kün waqit israp qilin'ghan” déyilgen.

Maqalide:“Bu yil 1 - ayda yaponiye özini qoghdash herbiy qismi chiba ölkiside, aralni qayturwélish manéwiri élip barghan bolsimu, manrwirda qisimlarning öz - ara hemkarlishishi nahayiti teske toxtidi. Shu sewebtin yaponiye dölet mudapi'e ministirliqining bir emeldari:“ Biz birlikte déngiz armiyisi manéwiri élip bériwatimiz. Lékin, üsküniler toluq yiterlik emes, sewebiy biz téxi heqqiy urush halitini tesewur qilghinimiz yoq” dégen.

Maqalide undin bashqa, sabiq yaponiye dölet mudapi'e ministirliqining ministiri morimotoning 2 - ayning 4 - küni:“Yaponiye armiyisi bilen amérika déngiz armiyisi iqtidar we qabiliyet jehettin chong perqliq” dégen sözigimu alahide orun bérilgen.

Maqalide:“Yaponiye déngiz armiyisining nöwettiki iqtidarigha qarighanda, xitayning amérikigha bilindürmey sénkaku arilini bésiwélish éhtimalliqi bolushi mumkin. Yaponiye déngiz armiyisining amérika déngiz armiyisige yétishi téxi yiraq” déyilgen.

Mezkur maqalige ulap bérilgen “Xitay béliqchi kémiliri bilen herbiy manéwir élip barmaqta” namliq maqalide, xitayning yaponiyege qarshi turushta shekli özgergen halda türlük herbiy manéwirlarni élip bériwatqanliqini bayan qilip bu heqte mundaq toxtalghan:

“ 2012 - Yili 7 - ayda yaponiyening nagasaki ölkisining gotu arilidiki xitayning sherqiy déngizigha qarap turidighan arakawa portigha xitay terepning jemiy 106 béliqchi kémisi keldi. Ularning kélishidiki seweb, teyféng borinining zerbisidin özlirini daldigha élish dep chüshendürgen bolismu, emma bu kémilerning hemmiside dégüdek xitayning dölet bayriqi ésilghan bolup, ular yaponiye béliqchi kémilirige yéqinlashqan. Sheherlik hökümetning emeldari kubo؛ “Bu nahayiti ghelite ehwal” dégen. Yaponiye xelq'ara munasiwetler tetqiqat ornining tetqiqatchisi kotané:“Bu, xitay dölitining sénkaku arilini bésiwélish we uninggha hujum qilish üchün élip bériwatqan herbiy manéwiri we meshiqi, bu kémilerge xitayning eskerliri, éghir tipliq herbiy üskünliri orunlashturulghan. Ular bu xildiki manéwir we herbiy meshiqler arqiliq okinawagha hujum qilish, yeni yaponiyege hujum qilishni meshiq qiliwatidu.”

Maqalide yene: “Yaponiyening bu xildiki weqelerge taqabil turushi tolimu tes bolup, bu xildiki weqeler yüz bergende amérika déngiz armiyisi buninggha taqabil turmaydu. Sewebi yaponiye özini qoghdash déngiz armiyisi awwal heriket qollinishi kérek. Xitay sénkaku ariligha belkim bashqiche usulda hujum qilishi mumkin. Xitaylar sénkakugha hujum qilidu dégen oyimiz belkim ri'alliqqa aylinishi mumkin” déyilgen.

Ziyaritimizni qobul qilghan xitay - yapon munasiwetlirige izchil diqqet qilip kéliwatqan iwanaga bu heqte toxtilip mundaq dédi:

- Gerche yaponiyening özini qoghdash déngiz armiyisi, quruluqluq armiyisi mewjut bolsimu, xitaylarning bu xildiki tajawuzchiliq herikiti hazirmu mewjut. Omumiy weziyet nuqtisidin qarighanda, xitayning yaponiyege qarshi élip bériwatqan herikiti nahayiti xeterlik dep oylaymen.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet