Хитай юқири сотиниң «қийнап иқрара қилдурушни чәкләш» һәққидики қарари ғулғула қозғиди

Мухбиримиз меһрибан
2013-11-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай қораллиқ күчлири хитай дөләт байрими һарписида террорлуққа қарши маневир елип барди. 2010-Йили 30-сентәбир, үрүмчи.
Хитай қораллиқ күчлири хитай дөләт байрими һарписида террорлуққа қарши маневир елип барди. 2010-Йили 30-сентәбир, үрүмчи.
AFP


18 - Ноябир хитайда «әмкәк билән өзгәртиш лагири әмәлдин қалдурулидиғанлиқи елан қилинғандин кейин, 21 - ноябир пәйшәнбә күни хитай юқири соти йәнә сақчиларниң җинайәт гумандарини қийнап иқрар қилдурушиниң чәклинидиғанлиқи һәққидики бәлгилимиләрни елан қилди. Нөвәттә ғәрб мәтбуатлири вә хитай тор бекәтлиридә бу ши җиңпиң һөкүмитиниң йеңи ислаһат қәдими болуши мумкинму дегән темида муназириләр көпәймәктә. Ундақта хитай демократлири бу мәсилиләргә қандақ қарайду?

Диққитиңлар мухбиримиз меһрибанниң бу һәқтики программисида болсун.

Хитай дөләтлик юқири сотиниң җинайәт гумандарлирини сорақ қилиш җәрянида, «қийнап иқрар қилдурушни чәкләш» һәққидики бәлгилимиси пәйшәнбә күни елан қилинғандин кейин, кишлик һоқуқ актиплири вә хитай вәзийитини көзәткүчиләр, хитай һөкүмитиниң бундин илгириму бундақ қарар вә бәлгилимиләрни көп қетим елан қилған болсиму, әмма қанунни иқра қилғучи органлар вә сақчи қатарлиқ қанун хадимлириниң бу бәлгилимиләрни өз әмәлийитидә иҗра қилишиға гуман билән қарайдиғанлиқини илгири сүрмәктә.

Чәтәлләрдики хитай демократлириниң тәшкилатидин америкидики пуқралар күчи тәшкилатиниң башлиқи яң җәнли әпәнди, твитер қатарлиқ аммиви тор бекәтлиридә язған инкаслири вә әркин асия радиоси, америка авази, б б с агентлиқи қатарлиқларниң зияритини қобул қилғинида, хитай һөкүмитиниң әмгәк билән өзгәртиш лагирлирини әмәлдин қалдуруш вә сақчиларниң сорақ җәрянида җинайәт гумандарлирини қийнап сорақ қилишиға қарита қануний бәлгилимиләр түзүлгәнликини қарши алидиғанлиқини билдүрди. Әмма яң җәнли әпәнди йәнә бу қануний бәлгилимиләр һәқиқий иҗра қилинғандила андин, хитайда ислаһат қәдими бесилишидин үмид болиду дәп қарайдиғанлиқини билдүрүп «әгәр бу қануний бәлгилимә, қарарлар растинла әмәлийләшсә, бу нөвәттики хитай һөкүмитиниң йеңи бир ислаһат қәдимини бесиш үчүн көрсәткән тиришчанлиқи дейишкә болиду» деди.

Бейҗиң баһари журнилиниң баш муһәррири, сиясий анализчи ху пиң әпәнди болса, өзиниң хитайда чиқирилип келиватқан қануний бәлгилимиләрниң иҗра қилинишиға гуман билән қарап келиватқанлиқини, шуңа даириләрниң хитайдики кишилик һоқуқ актипклири вә авам пуқралар арисидин кәлгән әрздарларға ниспәтән йәнила қанунсиз тутқун қилиш, қийнап сорақ қилиш қатарлиқ усуллириниң көринишини өзгәртип давам қилишидин әнсирәйдиғанлиқини билдүрди.

Ху пиң әпәнди мундақ деди:

- Хитай коммунист һөкүмити қурулған күнидин буян бу хил қануний - бәлгилимиләрни көп қетим түзди. Түзгәндиму аҗайип тәпсилий вә мукәммәл түзүп елан қилип кәлди. Әмма мениң көзитишимчә, хитайда бу хил қануний бәлгилимиләрниң һәқиқий иҗра қилинғанлиқиға даир испатлар техи тепилмиди. Бәлким бу қетимму улар бу хил түзүмләрни шәкли өзгәргән һаләттә башқа намларда сақлап қелиши мумкин. Шундақ,җуңго компартийси 18 - нөвәтлик 3 - умумий йиғинидин кийин, бәзи ислаһатларни елип баридиғанлиқини билдүрди. Әмма хитайда растинла бу хил ислаһатлар елип бериламду? әгәр елип берилса қандақ шәкилдә елип берилиду? вәзийәт тәрәққиятини давамлиқ көзитишимиз керәк.

Ху пиң әпәнди сөзини давамлаштуруп мундақ деди:

- Нөвәттә хитайда кишилик һоқуқ паалийәтчилири, уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләрниң хитай һөкүмитиниң сияситигә қарши наразилиқ һәрикәтлири, әрздарлар вә хитайдики интернет тори қатарлиқларға қаритилған контроллуқ вә бастуруш коммунист һөкүмәт һакимийәтни қолиға алғандин буянқи әң еғир һаләткә йәтти десәк хаталашмаймиз. Даириләрниң нөвәттә кишилик һоқуқ актиплири вә әрздарларға қарита елип бериватқан «мәҗбурий ғайип қиливетиш», қанунсиз һалда тутқун қилип, қәрәлсиз солап қоюш,тәһдит қилиш, қорқитиш, тән җазаси бериш қатарлиқ түрлүк вастиләрни қоллинип, кишиләрни еғир қийин - қистаққа елиш арқилиқ, әсли қилмиған җинайәтлирини иқрар қилишқа мәҗбурлиған қилмишлири һәққидә көплигән пакитлар алдимизда турупту. Шуңа мән хитай коммунист һөкүмитиниң бундақ бәлгилимилири вә ялған - явидақ тәшвиқатлириға исәнмәс болдум. Биз давамлиқ көзитишимиз керәк.

Ху пиң әпәнди сөзини ахирлаштуруп мундақ деди:

- Җуңго компартийәси даирилири кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә хитай коммунист һөкүмити билән охшимиған идийидики кишиләрни халиғанчә қолға алидиған вә зиянкәшлик қилидиған сияситини өзгәртмиди. Хитай сақчилири тәрипидин қанунсиз қолға елинғанлар һәр вақит қийин - қистаққа елинип иқрар қилдуруш қилмишиниң қурбани болуп кәлмәктә. Пәқәт бир партийә мутләқ һакимийәт йүргүзидиған түзүм йоқитилип, һәқиқий демократик түзүм орнитилғандила андин хитайда қанун адиллиқ билән иҗра қилиниду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт