Beytullagha yiraq, xitay konsuligha yéqin Uyghurlar

Hazir se'udi erebistanning jidde shehiridiki melum bir yapon shirkitining diréktorluq wezipisini ötewatqan yamaguchi mustafa isimlik yapon 2 - ayning 10 - küni ottura sherqte yashawatqan yaponlarning tor bétidin biri bolghan yaponche "Yapon musulman dostlar" tor bétide özining yéqinda jiddidiki xitay konsulxansining chaghanliq pa'aliyitige qatnashqan tesiratini bayan qilghan "Beytullahgha yiraq, xitay konsuligha yéqin Uyghurlar" serlewhilik maqalisi bilen mezkur tor bétide küchlük ghulghula qozghidi. Aptorning maqalisi heqqidiki munazire ta bügün'giche dawamlashmaqta.
Ixtiyariy muxbirimiz qutluq
2013-02-13
Share
seudi-xitay-konsul-uyghur-305.jpg Jiddediki xitayning bash konsuli wang söz qilmaqta. Ilyas terjimide. Sol tereptikiler Uyghur muhajirlar, ong tereptikiler xitay muhajirlar. 2013-Yili féwral.
RFA/Qutluq Haji

Aptor maqaliside 1 - ayning 31 - küni se'udi erebistanning jidde shehiridiki xitay konsulxanisining xitaylarning bahar bayrimini kütüwélish yüzisidin jidde, ta'éf, mekke qatarliq sheherlerge yerliship ketken esli kélip chiqishi xitaydiki xuyzu, Uyghurlarni yighip chaghanliq pa'aliyet ötküzüp bergenlikini, mezkur ziyapetke qatnashqan jidde, ta'éf, mekkidin kelgen Uyghurlarning ziyapettiki ta'amlarning halal yaki haramliqi bilen hésablashmay yéyéshke bashlighanliqini, bolupmu xitay konsulxanisi özliri tügüp teyyarlighan xénenning sortluq qara choshqisining göshining qiymisidin tügülgen tügrilerning choshqa göshidin teyyarlan'ghanliqini xitay konsulxansi xadimi aldin eskertken bolsimu, Uyghurlarning héchqaysining buninggha perwa qilmay yéyishke bashlighanliqini, bezilirining xitay konsulxansi aldin teyyarlighan haraq, piwilerni xitaylardin bekrek ashurup ichip,ziyapette deldengship yürgenlikini bayan qilghan.

Jiddediki Uyghur muhajirlar söhbette. 2013-Yili féwral.
Jiddediki Uyghur muhajirlar söhbette. 2013-Yili féwral.
RFA/Qutluq Haji


Se'udi erebistandiki bezi bir Uyghurlarning xitay konsulxanisining bundaq ziyapetlirige dawamliq ishtirak qilip turidighanliqi toghrisida hazir mekkide yashawatqan se'udi erebistan jidde xelq'ara radi'o istansisi türkistan bölümining muxbiri,zhurnalist sirajidin ezizi ziyaritimizni qobul qilip, bu heqte toxtilip ötti.

Yamaguchi mustafa maqaliside mundaq bayan qilghan:

- Men xitay konsulxansidiki bahar bayrimini kütüwélish ziyapitidiki wang famililik konsulning yénida iqamette turghan sherqiy türkistanliq musulmanlarni körüp, közümge ishenmeyla qaldim. Ularning chirayi peqetla Uyghurlargha oxshimaytti. Ularning qiyapiti hindunéziyilik musulmanlarni eslitetti. Bu Uyghurlar xitay tilidin bixewer bolghanlitin xitay konsulxanisigha kelgili anche uzun bolmighan ilyas isimlik bir Uyghur bash konsul wangning sözini jümlimu - jümle terjime qilip bériwatatti.B ash konsul wang xitayning 2012 - yillidiki qazan'ghan utuqliri bilen tereqqiyati üstide toxtaldi shundaqla xitayda échilghan 18 - nöwetlik qurultayning ghelibisini we uning kelgüsini teswirligendin kéyin, atalmish shinjangning hazirqi tereqiyatining tizlikini, pütün memliket miqiyasida 19 ölkining atalmish shinjanggha meblegh séliwatqanliqini éytti. Wang sözide yene atalmish shinjangdiki her millet xelqining inaq, bayashat turmushta yashawatqanliqini, atalmish shinjangning tinchliqi, milletler ittipaqliqining yaxshi bolushini se'udi erebistandiki shinjangliq Uyghurlarning töhpisdin ayrip qarighili bolmaydighanliqini eskertish bilen birge, bügünki chaghanliq ziyapetke qatanshqan Uyghurlargha xitay kompartiyisi namidin rehmet éytidighanliqini bildürdi.

Aptor maqaliside xitay siyasiy byurusi diqqet bilen közitiwatqan chet'ellerdiki Uyghurlar olturaqlashqan döletlerning tizimlikining béshidikisi se'udi erebistan ikenlikini, bundaq bolushidiki seweb, xitay hökümiti chet'eldiki barliq sherqiy türksitan teshkilatlirining meblighining se'udi erebistandiki Uyghurlarning iqtisadi yardimidin dep qaraydighanliqini bildürgen. Maqalide yene xitayning köp qétim yuqiri derijilik rehberlerni se'udi erebistan rehberliri bilen körüshüshke ewetkenlikini, bu söhbetlerde pütünley Uyghur mesilisini asas qilghan bolsimu, xitay hökümiti özining Uyghur mesilisidiki tekliplirini se'udi erebistan hökümitige toluq qobul qilduralmighanliqidin, se'udi erebistandiki Uyghurlardin tolimu endishe qilidighanliqini körsetken.

Yamaguchi mustafa maqalisini mundaq dawamlashturidu:

- Étiqad nechche ewlad kishilerning kechürmishidin shekilinidu. Insanda étiqad yoqalghanda, uningda hemme nerse yoqulidu. Allahning ulugh beyti bolghan beytul heremge yéqin yerde yashawatqan sherqiy türkistanliq bu Uyghurlar néme üchün xitaydin qorqup, bularning bayramlirini tebriklep, ulargha shunchilik xoshamet qilip kétidighandu? sherqiy türkistan tupraqlirida éqiwatqan qanlarni, xitayning miltiqida étiliwatqan qiz - yigitlerni untup qalghanmidu? iz - déreksiz yoqalghan, türmilerde bigunah yétiwatqan perzentlirige ah urup, yighlawatqan anilarning hazisini bular anglimighanmidu? yaki bular ulugh allah qur'an kerimde éytqan, qelblirige qulub séliwétilgen, qulaqliri gas, közliri kor qiliwétilgen, dimaqliri pütüwétilgen, allahning jazasigha uchrighan shu melhunlardinmidur? bilmidim. Yenila shu beytullahtin yiraq xitay konsulsigha yéqin Uyghurlargha allahtin iman we wijdan tilidim.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet