“Yaponiye dölet mudapi'e aqtashliq kitabi” da Uyghur, tibet mesililiri tilgha élindi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2015.09.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
yaponiye-aq-tashliq-kiteb-305.jpg “Yaponiye dölet mudapi'e aqtashliq kitabi” ning muqawisi.
RFA/Qutluq

Yéqinda yaponiye dölet mudapi'e ministirliqi élan qilghan “Yaponiyening 2015-yilliq dölet mudapi'e aqtashliq kitabi” da xitay bilen shimaliy koréyeni yaponiyege eng chong tehdit dep körsetken.

Yaponiye dölet mudapi'e ministirliqining 424 betlik mudapi'e aqtashliq kitabida mundaq deydu: “Xitayning tinch okyan rayonida üzlüksiz élip bériwatqan kéngeymichilik herikiti qoshna döletlerni endishige salmaqta. Xitayning herbiy küchini shiddet bilen ashurup déngiz-okyan tewelikidila emes, belki bu rayonlardiki hawa boshluqliridimu chégra berpa qilishi, asiya-tinch okyan rayonining muqimliqi we tinchliqini buzuwetti.”

Aqtashliq kitabta xitayning déngiz armiyisi, hawa armiyisi we bashqurulidighan bomba qisimlar qurulushini kücheytkenlikini we dölet mudapi'e xam chotining üzlüksiz halda éship bériwatqanliqini ilgiri sürgen.

Kitabta shimaliy koréye mesilisimu tilgha élinip, shimaliy koréyening yadro qorallirini tereqqiy qildurup, étiraptiki qoshna döletlerge uzun musapilik bashqurulidighan bomba tehditi séliwatqanliqini bildürgen.

Yaponiyening amérika bilen herbiy hemkarliqini kücheytip asiya-tinch okyan rayonining bixeterlikige tehdit boluwatqan xitay bilen shimaliy koréyege qarshi turidighanliqini éytqan.

Mezkur kitab yaponiye dölet mudapi'e ministirliqining ministiri gén nakatanining béghishlimisi bilen bashlan'ghan bolup, kitab 5 babtin terkib tapqan.

Aqtashliq kitabning birinchi babida, asasliqi xelq'ara weziyet heqqide toxtalghan bolup, buningda ottura sherqtiki “Islam döliti teshkilati”ning ereb döletlirige séliwatqan üzlüksiz tehditi bayan qilin'ghan. Ikkinchi babida, xitay tehditi heqqide toxtalghan bolup, buningda asiya-tinch okyan rayonining dawalghush ichidiki weziyiti, xitay bilen bolghan qoshna döletler arisidiki tarixtin biri dawamliship kéliwatqan aral majiraliri sözlen'gen. Üchinchi babida, dunya tinchliqni emelge ashurush üchün öz-ara hemkarlishishning muhimliqi éytilghan. Tötinchi babida bolsa, yaponiyening ittipaqdishi bolghan amérika bilen élip bérilidighan hemkarliqlar we buningdin kéyinki ish birliki heqqide toxtalghan. Beshinchi babida chawshyen yérim arilining kündin-kün'ge jiddiylishiwatqan weziyiti we chawshenning qoshna döletlerge bolghan uzun musapilik bashqurulidighan bomba tehditidin qandaq mudapi'elinish mesilisi toghrisida mulahiziler élip bérilghan.

Mezkur aqtashliq kitabning xitayning tehditi heqqide toxtalghan babida, xitaydiki Uyghur, tibet qatarliq azsanliq milletlerning xitaydin ayrilip chiqip kétish, musteqilliq istikining küchlüklükini, shunga bu rayonlarda üzlüksiz halda élip bériliwatqan qarshiliq heriketlirining béyjing hökümiti teripidin qattiq basturushqa uchrawatqanliqinimu alahide tilgha élip ötken.

Yaponiye metbu'atlirining xewirige qarighanda, yaponiye dölet mudapi'e ministirliqi yéqinda yaponiye ichki kabinétigha 2016-yilliq dölet mudapi'e xam chot iltimasini tapshurghan bolup,xam chot somisi tarixtin buyanqi eng yuqiri rékortni yaratqan, ular bundaq qilish arqiliq herbiy küchini tereqiqy qildurup,etrapidiki qoshna döletler bolghan zémin talash-tartishigha taqabil turup, xitayning déngiz armiye küchini ashuruwatqanliqidin éhtiyat qilmaqchi iken.

Metbu'atlarda déyilishiche, dölet mudapi'e ministirliqining mezkur iltimasi ichki kabénitning testiqlishidin ötse, bu, yaponiyening uda töt yil mudapi'e xam chot somisini ashurghanliqidin dérek béridiken.

Yaponiye döletlik téléwiziye qanallirining bu heqtiki mexsus mulahize programmilirida éytilishiche, yaponiye dölet mudapi'e ministirliqining bu qétimqi xam chot iltimas somisi 5 tirilyon 91 milyard 100 milyon yin(texminen 42 milyard dollar) bolup, 2015-yilliq dölet mudapi'e xam chot sommisidin 2.2% Köp bolghan.

Bir qisim siyasiy analizchilarning perizide, bu pullar ilghar eslihelerni kirgüzüsh, étiraptiki déngiz rayoni we arallarda qarawulluq qilish, nazaret qilishni kücheytip, xitayni iskenjige élish üchün ishlitidiken.

Xelq'ara közetküchilerning neziride yaponiye bash weziri shinzo abé döletning herbiy küchini tereqqiy qildurup, xitay bilen bolghan jiddiy weziyetning küchiyip kétishning aldini almaqchi bolghan dep qarilidiken.

Bir qisim yaponiyelik herbiy mutexessisler yaponiye dölet mudapi'e aqtashliq kitabi élan qilin'ghandin kéyin buninggha baha bérip:“Bu, yaponiye milliy istratégiyesining muhim nishani” dése, beziler: “Bu, béyjingning ghezipini qozghap qoyushi mumkin” dep perez qilishqan.

Ziyaritimizni qobul qilghan xitay ishliri boyiche musteqil tetqiqatchi yurina xanim aqtashliq kitab heqqide toxtilip mundaq dédi: “Biz yaponlar urushtin bizar, shu sewebtin 30-awghust tokyodiki ichki kabénit binasi aldigha 120 ming kishi yighilip shinzo abéning asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüp, yaponiyeni urush qilish hoquqigha ige qilish qanun layihesige qarshi chiqtuq. Namayish birla waqitta yaponiyening pütkül jaylirida élip bérildi.

Yuqiriqi awaz ulinishtin tepsilatini anglang.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.