Shiwétsiyening H&M kiyim-kéchek shirkiti xitay shirketliri bilen tüzgen soda kélishimni bikar qilghanliqini élan qildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-09-24
Élxet
Pikir
Share
Print
H&M Kiyim shirkiting İ'istanbul marmara forumdiki shöbe dukining körünüshi. 2020-Yili 23-séntebir, türkiye.
H&M Kiyim shirkiting İ'istanbul marmara forumdiki shöbe dukining körünüshi. 2020-Yili 23-séntebir, türkiye.
RFA/Arslan

Shwétsiyening dunyagha dangliq H&M kiyim-kéchek shirkiti, xitay da'irilirining Uyghurlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqini eyiblidi we paxta sétiwélishni toxtatqanliqini we soda kélishimlerni bikar qilghanliqini élan qildi.

Euronews Xewer agéntliqining 18-séntebir künidiki xewiride bildürüshiche, xitayning, Uyghur diyaridiki Uyghur qatarliq milletlerni basturush we mejburi emgekke sélishi sewebidin H&M kiyim shirkiti xitayning yip ishlep chiqirish shirkiti Huafu Fashion bilen tüzgen toxtam we soda kélishimlirini bikar qilghanliqini élan qildi.

H&M Kiyim-kéchek shirkitining bashliqi  élan qilghan bayanatida, Uyghur rayonidiki héch bir toqumichiliq shirkiti bilen kélishim yoqluqini bildürdi we buningdin kéyin xitayning eng chong paxta ishlep chiqirish merkizi bolghan Uyghur diyaridin paxta sétiwalmaydighanliqini élan qildi.

Awstraliye istratégiyelik siyaset institutining may éyida élan qilghan doklatida bildürüshiche, xitayning 2017-2019-yillar arisida 80 mingdin artuq Uyghurni zawut-fabrikilarda ishlitish üchün mejburi ewetkenliki otturigha chiqqanidi. Awstraliye istratégiyelik siyaset instituti doklatida, shiwétsiyening H&M kiyim-kéchek shirkiti  xitayning renglik yip ishlep chiqirish shirkiti - Huafu Fashion bilen bolghan munasiwiti sewebidin Uyghurlarni mejburiy ishqa sélip ularning emgek küchidin paydiliniwatqan shirketlerning biri dep körsitilgenidi. Doklatta yene Uyghurlarning kishilik hoquqliri depsende qiliniwatqanliqi we zulumgha uchirawatqanliqi tekitlen'gen .

Bu xewer türkiye metbu'atliride keng tarqitildi we bezi téléwiziye qanallirimu bu heqte xewer tarqitip türkiyening Uyghurlar mesilisige süküt qiliwatqanliqini tenqid qildi.

TGRT Téléwiziye qanili bu heqte programma tarqatti we H&M kiyim-kéchek shirkitining qararini maxitash bilen birge türkiyeni Uyghurlar mesilisige süküt qilish bilen tenqid qildi.

TGRT Téléwiziye qanili xewer programmisining riyasetchisi ekrem achik'el sözini mundaq bashlidi: "Xitay toghrisida söz échildi. Shuning üchün men buninggha munasiwetlik bir ishni otturigha qoyimen. Sherqiy türkistan ichimizde qanighan bir yara, yeni Uyghur türkliri heqiqeten qirghinchiliqqa uchrawatidu, héch kim unutmisun, biz esli u yerdin kelduq, ottura asiya we türkistanni héch kim unutmisun, xitayning iqtisadiy küchidinmu yaki u yerdin köplep mehsulat import qilghanliqi sewebidinmu tang bir türlük pozitsiye bildürelmeywatimiz. Süküt qiliwatimiz, wetenperwerlik we milletperwerlik jehette biz sözlishimiz kérekti biraq awaz shwétsiyedin keldi".

TGRT Téléwiziye qanili riyasetchisi ekrem achik'el, H&M kiyim-shirkitini bu qarari bilen dunyagha ülge bolghanlikini tekitlidi we nayik we adidas qatarliq dunyagha meshhur markilarningmu oxshash shekilde xitay bilen bolghan soda kélishmlirini bikar qilish nöwiti kelgenlikini ipadilidi.

Ekrem achik'el programmida "Biz bu heqte néme ish qiliwatimiz?" dep so'al qoydi we tene arilash ipadisi bilen "Biz belki pulgha bekrek hérismen bop ketken oxshaymiz we yaki xitaydin köplep import qiliwatqan mehsulatlar sewebidin awazimiz chiqmaywatidu", dédi.

Biz bu heqte köz-qarashlirini élish üchün shwétsiye Uyghur ma'arip uyushmisining bayanatchisi nijat turghun ependi bilen söhbet élip barduq.

Nijat turghun ependi H&M kiyim-shirkitining xitay bilen bolghan soda kélishimlirini bikar qilghanliq qararining yaxshi bésilghan bir qedem ikenlikini bildürdi.

Nijat turghun ependi, H&M kiyim-shirkitining dölet halqighan xelq'araliq chong bir shirket ikenlikini we bu shirketning bashliqi dunyadiki 10 chong bayning biri hésablinidighanliqini, shuning üchün bu shirketning alghan qarara'i xelq'arada chong tesir körsitidu dep qaraydighanliqini bildürdi.

Awstraliye istratégiyelik siyaset institutining may éyida Uyghurlar toghrisidiki élan qilghan doklatida 81 xelq'araliq shirketning xitay bilen soda kélishim tüzüp sodilishiwatqanliqi we bu shirketlerning Uyghurlarni mejburiy ishqa sélip ularning emgek küchidin paydiliniwatqan xitay shirketliri bilen soda kélishimi tüzüp xitayning paxta we bashqa mehsulatlirini éliwatqanliqini élan qilghanidi.

Nijat turghun ependi, H&M kiyim-shirkitining xitay bilen bolghan soda kélishimini bikar qilghan tunji shirket emeslikini we axirqisimu bolmaydighanliqini, buningdin ilgirimu bir qanche shirketning soda kélishimni bikar qilghanliqini bildürdi we awstraliye istratégiyelik siyaset institutining Uyghurlar toghrisidiki élan qilghan doklatida tilgha élin'ghan 81 xelq'araliq shirketning xitay da'irilirining Uyghurlargha zulum qiliwatqanliqi we ularni mejburi ishqa séliwatqanliqidin  ibaret qilmishliri toghrisida tekshürüsh élip bérishqa bashlighanliqini, tekshürüsh netijiside  bu  qilmishlar ispatlinip otturigha chiqsa  mezkur 81 shirketningmu bir-birlep xitay bilen bolghan soda kélishmlirini bikar qilish éhtimali barliqini bildürdi.

Toluq bet