Tập Đoàn Điện Có Thật Sự Lỗ và Thiếu Vốn?

Một bài viết trên blog có tên “Nhật Ký Người Say,” đăng vào ngày 1 tháng Ba vừa rồi, viết rằng “bắt đầu từ hôm nay, giá điện mà Tập Đoàn Điện Lực bán đã tăng. Ước gì, một ước mơ nhỏ nhoi và chính đáng, là lương tôi cũng được cải thiện tốt hơn.”
Thiện Giao, phóng viên RFA
2009-03-11
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Công nhân EVN tại một trạm biến điện
Công nhân EVN tại một trạm biến điện
Photo courtesy Vietnamnet

“Giá Điện Tăng Đến Bao Nhiêu Là Đủ?”

Bài viết có tựa đề “Giá Điện Tăng Đến Bao Nhiêu Là Đủ?” được đăng lại trên blog của blogger Nguyễn Trang Nhung, trong đó, Nguyễn Trang Nhung ghi chú rằng, tác giả là “kỹ sư điện của Tập Đoàn EVN …” và “bài viết thì công phu về các vấn đề xung quanh việc tăng giá điện kể từ tháng Ba.”

Tăng giá điện như vậy thì người sản xuất phải chịu đựng. Năm nay riêng phôi thép trong nước sản xuất 60% khoảng từ 2,5 triệu tới 2,6 triệu tấn, riêng phôi thôi giá thành đội lên khoảng 180 tỷ tiền Việt. Còn cán thép thì mỗi tấn sẽ tăng lên khoảng 15 ngàn đồng. Tôi tính sơ bộ tăng lên khoảng 250 tỷ.”
Ô.Nguyễn Tiến Nghi, Phó Chủ Tịch Hiệp Hội Thép VN      

Thiếu điện, tăng giá điện, nhất là tăng giá điện trong bối cảnh nền kinh tế đang vất vả bươn chải trong thời kỳ suy thoái kinh tế, đang là đề tài “nóng” tại Việt Nam.

Chẳng hạn, ông Nguyễn Tiến Nghi, Phó Chủ Tịch Hiệp Hội Thép VN, nhận định với đài chúng tôi hồi tháng rồi: “… Tăng giá điện như vậy thì người sản xuất phải chịu đựng. Năm nay riêng phôi thép trong nước sản xuất 60% khoảng từ 2,5 triệu tới 2,6 triệu tấn, riêng phôi thôi giá thành đội lên khoảng 180 tỷ tiền Việt. Còn cán thép thì mỗi tấn sẽ tăng lên khoảng 15 ngàn đồng. Tôi tính sơ bộ tăng lên khoảng 250 tỷ.”       

Trong khi ấy, thì TS Lê Đăng Doanh, thành viên Viện Nghiên Cứu Phát Triển tại Hà Nội nhận định: “Việc tăng giá điện lên 8,92% chắc chắn sẽ dẫn đến tăng thêm chi phí của các doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp nào sử dụng nhiều điện. Việc tăng giá điện này cũng sẽ tăng chi dùng của người dân và như vậy chắc chắn sẽ đóng góp vào việc làm tăng lạm phát. Tôi rất lấy làm ngạc nhiên về mức tăng 8,92% này mà theo tôi là hơi cao trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay.”

Việc tăng giá điện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế và các chương trình kích cầu hiện nay của chính phủ. Trước một quyết định “đã rồi” như vậy, điều tối thiểu có thể làm, là thử đặt lại câu hỏi: Liệu EVN có đủ sức thuyết phục người tiêu thụ?

“Việc tăng giá điện lên 8,92% chắc chắn sẽ dẫn đến tăng thêm chi phí của các doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp nào sử dụng nhiều điện. Việc tăng giá điện này cũng sẽ tăng chi dùng của người dân và như vậy chắc chắn sẽ đóng góp vào việc làm tăng lạm phát.
TS Lê Đăng Doanh

Tại sao phải tăng giá điện

Hãy bắt đầu với đoạn mở đầu bài viết trên blog “Nhật Ký Người Say.”

“ Cốt lõi là “tại sao phải tăng giá điện?” Việc tăng giá điện sẽ kéo theo hàng loạt khó khăn ai cũng hiểu được, thế nên để nhận được sự chia sẻ từ phía người dân với mình, Tập Đoàn Điện Lực cần có cơ chế minh bạch, công khai cho dân biết tại sao phải tăng giá điện thay vì chỉ nói: Tập Đoàn Điện Lực làm điện đang bị lỗ. Thực tế, Tập Đoàn Điện Lực không thiếu vốn, và cũng chẳng lỗ!”

Trong bài viết, tác giả nêu ra 3 nhóm nguyên nhân lớn, hiện diện như một sự thật hiển nhiên, trong cơ chế và bộ máy vận hành của Tập Đoàn Điện Lực. Song song với việc vạch ra những bất cập trong cơ chế vận hành này, tác giả cũng đặt lại mối quan hệ “người bán – người mua,” tức Tập Đoàn Điện Lực và người tiêu thụ. Trong mối quan hệ này, tác giả phân tích rõ, rằng sự thiếu minh bạch, cùng chính sách điện bất hợp lý và sự đùn đẩy trách nhiệm của Tập Đoàn Điện Lực, là những nguyên nhân chính đưa đến thiệt hại cho người tiêu dùng.

Việc tăng giá điện sẽ kéo theo hàng loạt khó khăn ai cũng hiểu được, thế nên để nhận được sự chia sẻ từ phía người dân với mình, Tập Đoàn Điện Lực cần có cơ chế minh bạch, công khai cho dân biết tại sao phải tăng giá điện thay vì chỉ nói: Tập Đoàn Điện Lực làm điện đang bị lỗ.
blog “Nhật Ký Người Say.”

Về cơ cấu tổ chức, tác giả khẳng định, EVN là một “bộ máy cồng kềnh” với mô hình tập đoàn không chỉ kinh doanh điện, mà còn bao gồm các “công ty con” thuộc ngành viễn thông, tài chính, bất động sản, bảo hiểm.

Tác giả viết rằng, việc thành hình “Tập Đoàn Kinh Tế EVN” cần “được hiểu như cách thức hợp pháp hoá các lãnh vực kinh doanh ngoài điện với việc giữ nguyên cơ chế cũ và con người cũ.”

Thiếu vốn và lỗ?

Điểm thứ hai liên quan đến cơ chế vận hành của EVN, theo tác giả bài viết, nằm ở “Vấn Đề Quản Lý Các Dự Án” của Tập Đoàn này.

Tác giả cho rằng, EVN đòi tăng giá điện với nguyên nhân “thiếu vốn” và “lỗ” là không thuyết phục. Nhưng trước hết, tính thiếu thuyết phục nằm ở chỗ: EVN không có sự công khai trong việc kiểm toán cũng như công bố kết quả kiểm toán.

“Trước hết, hãy xem xét các quy hoạch điện như phát triển nguồn, truyền tải và phân phối tiêu thụ điện của EVN. Viện Năng Lượng là đơn vị gần như duy nhất của EVN thực hiện công việc này. Chất lượng của các báo cáo quy hoạch này cần được công khai để các nhà chuyên môn không chỉ trong EVN tham gia ý kiến. Chỉ riêng sơ đồ phát triển lưới điện 2006 - 2015 có xét đến 2025 của các địa phương, đến nay mới năm 2008 đã bị phá vỡ. Nguyên nhân rất đơn giản, bởi cách làm của những nhóm quy hoạch thuộc Viện Năng Lượng; khi đến các địa phương, nếu xin cấp các số liệu thật để phục vụ thì họ chỉ nhận được những số liệu không chính xác và hời hợt. Còn nếu để họ tự điều tra, thống kê và phân tích như một bài toán quy hoạch thực thụ thì … chưa có tiền lệ. Lý do là vì, việc thẩm định và đánh giá sản phẩm của họ cũng … chưa có tiền lệ!”

“có một nghịch lý là trong khi đa số các nguồn vốn xây dựng cơ bản, sửa chữa lớn luôn trong tình trạng không kịp giải ngân thì lưới điện phân phối đa số là vận hành từ nhiều năm trước đây đã cũ nát, chắp vá, thậm chí có nhiều đường dây phân phối dài lại chưa được cải tạo kịp thời.”

blog “Nhật Ký Người Say.”

Một thực tế khác liên quan đến vốn của EVN, vẫn theo tác giả bài viết, thì “Trong khi EVN luôn nói thiếu vốn, các đơn vị thành viên lại rất khó khăn trong việc lập kế hoạch để giải ngân hết và hiệu quả nguồn vốn xây dựng cơ bản và sửa chữa lớn.”

Thất thoát điện năng và những vấn đề liên quan đến việc vận hành hệ thống điện là điểm thứ ba được tác giả nhắc đến trong bài viết.

Tác giả nói rằng, “có một nghịch lý là trong khi đa số các nguồn vốn xây dựng cơ bản, sửa chữa lớn luôn trong tình trạng không kịp giải ngân thì lưới điện phân phối đa số là vận hành từ nhiều năm trước đây đã cũ nát, chắp vá, thậm chí có nhiều đường dây phân phối dài lại chưa được cải tạo kịp thời.”

“Lưới điện phân phối đã cũ nát, chắp vá” đặt ra vấn đề thất thoát điện; và việc thất thoát điện lại đặt ra câu hỏi: ai phải gánh những chi phí đến từ thất thoát này.

Hãy công khai và minh bạch

Tác giả nói rằng, “những con số báo cáo tổn thất điện năng của các đơn vị thành viên thuộc EVN có sự phi lý trong đó.” Chẳng hạn, số liệu báo cáo tổn thất thì cho thấy là … tổn thất âm, trong khi về mặt kỹ thuật, mức tổn thất nhỏ nhất phải bằng với “tổn thất kỹ thuật,” là loại tổn thất “luôn luôn có” cho dầu “hoàn toàn có thể tính và kiểm soát được.” Những tổn thất này, mặc dầu “khách hàng chỉ trả số tiền sau khi đồng hồ của mình được đo, nhưng, những tổn thất trước khi đến đồng hồ thì có lẽ không chỉ riêng EVN phải gánh!”

“Luật Điện Lực quy định quy trình cắt điện rất nghiêm ngặt, và được thông báo trước cho khách hàng; Luật cũng quy định bên bán điện có thể phải bồi thường hay bị xử phạt nếu họ vi phạm luật và hợp đồng. Nhưng vấn đề mấu chốt lại nằm ở chỗ: “trừ trường hợp bất khả kháng!”

Trong mối quan hệ với người tiêu thụ, tác giả cho rằng yếu tố công khai, minh bạch là điều quan trọng. Trên thực tế, tập quán vận hành của EVN là không công khai. Chẳng hạn, tác giả viết: “… Việc xây dựng giá thành sản xuất ra một kW điện tất nhiên là phức tạp … nhưng chắc chắn là tính được. Chỉ có điều ở Việt Nam lại không công khai như các nước khác.” Do đó, khó có thể đánh giá được năng lực quản lý của EVN cũng như xác định giá điện bán ở Việt Nam là cao hay thấp.

Vẫn theo tác giả này, thì “Luật Điện Lực quy định quy trình cắt điện rất nghiêm ngặt, và được thông báo trước cho khách hàng; Luật cũng quy định bên bán điện có thể phải bồi thường hay bị xử phạt nếu họ vi phạm luật và hợp đồng. Nhưng vấn đề mấu chốt lại nằm ở chỗ: “trừ trường hợp bất khả kháng!”

Điều gọi là “trừ trường hợp bất khả kháng,” rất dễ hiểu, đưa đến câu hỏi “như thế nào thì gọi là, và có thật là, bất khả kháng hay không?”

Chắc chắn, thiếu một cơ chế điều tra độc lập, tức là người điều tra không thuộc EVN, thì không thể nào biết được có thật là bất khả kháng hay không!

Tác giả kết thúc bài viết, rằng “EVN cần nâng cao năng lực quản lý các dự án điện, năng lực vận hành và khai thác hệ thống ở các đơn vị thành viên trực tiếp bán điện, đồng thời minh bạch và công khai cách tính giá thành sản xuất ra điện.”

Trên đây là những ghi nhận từ các blog cá nhân liên quan đến tổ chức và cơ chế hoạt động của tập đoàn Điện Lực cũng như quyết định tăng giá điện tại Việt Nam từ ngày 1 tháng Ba vừa qua. Chúng tôi sẽ tiếp tục tìm kiếm, sàng lọc và gởi đến quí vị những hình thức thông tin trên Internet, trong các trang Blog cá nhân liên quan đến nhiều đề tài khác nhau và gởi đến quí vị trong các chương trình sau. Mong quí vị đóng vai trò cầu nối giữa chúng tôi và các thông tin như vậy. Xin gởi cho chúng tôi các thông tin cùng đường liên kết đến các blog hữu ích mà quí vị đọc được, qua địa chỉ vietweb@rfa.org.

Xem toàn trang