រហូតដល់ពេលនេះ ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់សម្រេចបានចន្លោះពី ៧០% ទៅ ៨៥% ប៉ុណ្ណោះប្រចាំឆ្នាំ។ បញ្ហាប្រឈមដែលរាំងស្ទះដល់ការអនុវត្តមិនទទួលបានជោគជ័យ គឺទាក់ទងនឹង កិច្ចព្រមព្រៀងរបាំងមិនមែនពន្ធគយ និងសេវាកម្ម។ កិច្ចការនេះ អគ្គលេខាធិការអាស៊ានបានជំរុញឲ្យប្រទេសរដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ធ្វើការពិភាក្សាជាមួយអ្នកតែងច្បាប់បន្ថែមទៀត ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលនៅសល់ទាំងនោះឲ្យមានមុនឆ្នាំ២០១៥។
រយៈពេល ៤៥ឆ្នាំហើយដែលប្រទេសអាស៊ាន បានបង្កើតក្នុងគោលបំណងប្រែក្លាយជាតំបន់មានសក្ដានុពលខាងសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ និងការអភិវឌ្ឍសង្គមនៅលើពិភពលោក។ ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅនេះ ប្រទេសអាស៊ានបានដាក់ចេញនូវផែនទីចង្អុលផ្លូវសម្រាប់ការកសាងសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចនៅឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០១៥។ ក្នុងផែនទីមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាច្រើនដែលត្រូវអនុម័តរវាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់ នៅរយៈពេល ២ឆ្នាំទៀត។
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន មានប្រសាសន៍ក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី២១ នៅថ្ងៃទី១៨ វិច្ឆិកា នៅរាជធានីភ្នំពេញ ថា បញ្ហាច្រើនណាស់ដែលយើងត្រូវដោះស្រាយទាំងកម្រិតតំបន់ និងសកលលោក ហើយបច្ចុប្បន្នប្រទេសអាស៊ាន មានកិច្ចការជាច្រើនដែលសល់ច្រើនមិនទាន់ដោះស្រាយបាននៅឡើយ។
លោកមានប្រសាសន៍បន្តថា ប្រទេសសមាជិកទាំងអស់ត្រូវបន្តកិច្ចប្រឹងប្រែងសហប្រតិបត្តិការជាធ្លុងមួយ សាមគ្គីភាព មិត្តភាព ក្រោមបាវចនា អាស៊ាន សហគមន៍តែមួយវាសនាតែមួយ ហើយជម្នះនូវបញ្ហាប្រឈមទាំងឡាយ ដូចជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកាត់បន្ថយគម្លាតរវាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ដើម្បីឈានដល់ការបង្កើតសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន។
លោក ហ៊ុន សែន៖ «យើងចាំបាច់ពន្លឿនការរៀបចំដ៏ហ្មតចត់មួយ ដែលមានសកម្មភាពច្បាស់លាស់ ដូចជាការធ្វើហិរញ្ញប្បទានសហគ្រាសខ្នាតតូច និងមធ្យម ដោយភ្ជាប់ជាមួយគំនិតផ្ដួចផ្ដើមការកសាងសមត្ថភាព»។
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន មានប្រសាសន៍បន្ថែមទៀតថា ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅសហគមន៍តែមួយនៅឆ្នាំ២០១៥ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី២១ នេះ បានដាក់ចេញនូវវិធានការចាំបាច់មួយចំនួនដែលត្រូវអនុវត្ត ដូចជារបាំងពន្ធគយ និងមិនមែនពន្ធគយ សេរីភាវូបនីយកម្មវិនិយោគ ការតភ្ជាប់ និងគមនាគមន៍ ការអភិវឌ្ឍសហគ្រាសខ្នាតតូច និងមធ្យម និងការផ្ដួចផ្ដើមសម្រាប់សមាហរណកម្មអាស៊ាន។
ការតភ្ជាប់អាស៊ានទំនាក់ទំនងនៅក្នុងតំបន់ គឺសំដៅលើការកាត់បន្ថយចម្ងាយ និងពេលវេលារវាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន និងទីផ្សារពិភពលោក តាមរយៈការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការដឹកជញ្ជូន ព្រមទាំងលុបបំបាត់ឧបសគ្គផ្សេងៗ ផ្នែកគោលនយោបាយ និងស្ថាប័ន ដែលជាកត្តារារាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន។
ការលុបបំបាត់ពន្ធគយនៅក្នុងតំបន់ជាទិដ្ឋភាពសម្រាប់កំណែទម្រង់ ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅអាស៊ាន។ ជាក់ស្ដែងប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ៦ ដែលមានការអភិវឌ្ឍខ្ពស់បានកាត់បន្ថយរបាំងពន្ធគយស្ទើរតែ ១០០% នៃទំនិញជាប់ពន្ធរវាងអាស៊ាន។ ចំពោះប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា និងវៀតណាម បានបន្ថយពន្ធគយមកត្រឹម ០% ទៅ ៥% លើមុខទំនិញប្រមាណជាង ៩៨% ដែលជាប់ពន្ធ។
អគ្គលេខាធិការអាស៊ាន លោក ស៊ូរិន ពិតសូវ៉ាន់ (Surin Pitsuwan) មានប្រសាសន៍ថា បញ្ហាដែលប្រឈមខ្លាំងសម្រាប់ការកសាងសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន គឺបញ្ហាទាក់ទងនឹងរបាំងមិនមែនពន្ធគយ ដែលប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់ត្រូវមានកិច្ចព្រមព្រៀង កាត់បន្ថយរបាំងទាំងនោះឲ្យបានជាអតិបរមានៅមុនឆ្នាំ២០១៥ ខាងមុខ។
ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោមទិសស្លោកថា អាស៊ានសហគមន៍តែមួយវាសនាតែមួយ គឺមានបញ្ហា ឬគោលនយោបាយច្រើនណាស់ដែលត្រូវធ្វើការឯកភាពគ្នា នៅក្នុងផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ដែលប្រធានអាស៊ានប្ដូរវេននីមួយៗត្រូវជំរុញអនុវត្តឲ្យបានជោគជ័យរៀងរាល់ឆ្នាំ។ ផែនទីបង្ហាញផ្លូវចែងថា ប្រទេសសមាជិកត្រូវអនុវត្តឲ្យបានលើ ១១១ កំណែទម្រង់គោលនយោបាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ២០០៩ ប៉ុន្តែជាមធ្យមប្រទេសសមាជិកនីមួយៗ អនុវត្តន៍បានត្រឹមតែជាង ៨៣% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅឆ្នាំ២០១០ ដល់ឆ្នាំ២០១១ តម្រូវឲ្យប្រទេសនីមួយៗអនុវត្តកំណែទម្រង់ ១៨៩វិធានការបន្ថែមទៀត ប៉ុន្តែជាមធ្យមប្រទេសនីមួយៗ អនុវត្តបានតែជាង ៦៨% ប៉ុណ្ណោះ។
ដោយឡែកប្រទេសកម្ពុជា បានខិតខំប្រឹងប្រែងកំណែទម្រង់គោលនយោបាយដែលមានក្នុងផែនទីចង្អុលផ្លូវបានប្រសើរជាងប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនក្នុងសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន បានដល់ជាង ៩៥% សម្រាប់ដំណាក់កាលទីមួយ និងជាង ៧៦% សម្រាប់ដំណាក់កាលទីពីរ។ ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមជាក់ស្ដែងមួយរបស់កម្ពុជា គឺការលើកកម្ពស់ស្ថាប័ន ដើម្បីអនុវត្តគោលនយោបាយឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាព។
អគ្គលេខាធិការអាស៊ាន លោក ស៊ូរិន ពិតសូវ៉ាន់ មានប្រសាសន៍បន្តថា កិច្ចការជាច្រើនទៀតដែលនៅសល់សម្រាប់ការកសាងសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ច និងពន្លឿនការអនុវត្តរវាងរដ្ឋជាសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់។ ជាក់ស្ដែងនៅពេលកន្លងទៅ កិច្ចការទាំងអស់នោះសម្រេចបានជាង ៧៣% ហើយបញ្ហាដែលនៅសល់ គឺទាមទាឲ្យប្រទេសនានា ពិនិត្យមើលឲ្យកាន់តែលម្អិតបន្ថែមទៀត និងការសម្របសម្រួល រួមទាំងការពិភាក្សារវាងអ្នកតែច្បាប់របស់ប្រទេសនីមួយៗ ដើម្បីឈានដល់ការមានកិច្ចព្រមព្រៀង និងការអនុម័តប្រកបដោយជោគជ័យ។
លោក ស៊ូរិន ពិតស៊ូវ៉ាន់៖ «យើងចាំបាច់ត្រូវតែមើលអំពីការអនុវត្តជាក់ស្ដែងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់។ ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់ត្រូវមើលឲ្យលម្អិត និងសម្របសម្រួលរវាងអ្នកពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកតាក់តែងច្បាប់ ដើម្បីដោះស្រាយបទបញ្ញត្តិទាំងឡាយ និងបកស្រាយអំពីអ្វីដែលប្រទេសសមាជិកទាំងអស់បានព្រមព្រៀងគ្នា ថ្នាក់តំបន់ឲ្យក្លាយទៅការអនុវត្តបានសម្រាប់ប្រទេសជាសមាជិក។ បញ្ហាទាំងនោះ គឺជាបញ្ហាដែលតែងតែកើតឡើងនៅពេលដែលមានការបង្កើតតំបន់នានាលើពិភពលោក»។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកវិភាគព្រឹត្តិការណ៍សមាហរណកម្មតំបន់លើកសកលលោកបានអះអាងថា ការបង្កើតសហគមន៍អាស៊ាននៅឆ្នាំ២០១៥ នោះ គឺមិនអាចទៅរួចឡើយ ដោយសារបទពិសោធន៍លើសកលលោកទាមទារយៈពេលច្រើនណាស់ សម្រាប់បន្សំប្រទេសទាំងអស់ជាតំបន់តែមួយ។
តំណាងមូលនិធិ ខុនរ៉ាដ អាឌិនណៅអ៊ែរ ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា លោក ឌិនីស ស្រេ (Denish Schrey) បានបង្ហាញបទពិសោធន៍នៃការធ្វើសមាហរណកម្មតំបន់មួយចំនួននៅលើសកលលោក ថានៅសហភាពអឺរ៉ុបមានបញ្ហាជាច្រើនកំពុងដោះស្រាយនៅឡើយ បើទោះជាសហភាពអឺរ៉ុប ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបង្កើតតំបន់មួយនេះ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសនីមួយៗនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប នៅតែមានភាពស្ទាក់ស្ទើរការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មរវាងប្រទេសសមាជិកទាំង ២៧នោះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។