លោកសាស្ត្រាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ ជាអនុប្រធានរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជាមានប្រសាសន៍អត្ថាធិប្បាយនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះយ៉ាងដូច្នេះថា ៖ «ពីព្រោះបើយើងសិក្សាមើលគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទៅ យើងឃើញថាបញ្ហាឥឡូវនេះនៅក្នុងការចរចារឹតតែស្មុគស្មាញឡើង ដែលធ្វើឲ្យការចរចាគ្រប់បែបយ៉ាងនឹងអាចមានបញ្ហាពិបាកទៅអនាគត។ តាមទស្សនៈដែលខ្ញុំកត់សម្គាល់ឃើញថា ថៃឬសៀមគេប្រើគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីនឹងពន្យារពេលនៃការចរចា ពន្យារការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃហ្នឹង ជានិច្ចកាលរកលេសគ្រប់បែបយ៉ាងដល់អ៊ីចឹងយើងសព្វថ្ងៃ យើងមិនដឹងថាតើចរចាជាមួយអ្នកណា? តើយើងចរចាជាមួយរដ្ឋាភិបាលថៃ លោក សាម៉ាក់ ទៅ តើអាចនឹងយកទៅអនុវត្តអាចនឹងយកទៅហៅថា ភាគីផ្សេងទៀតអាចទទួលឬអត់? យើងមើលទៅ យើងឃើញថាទាហានក៏អត់ស្ដាប់រដ្ឋាភិបាល រដ្ឋាភិបាលក៏មិនសម្រេច ដល់អ៊ីចឹងយើងមិនដឹងថា កន្លែងណាមួយយើងហៅថាអាចនឹងចរចាឬរកផ្លូវដោះស្រាយមួយបាន?»។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ មានប្រសាសន៍បន្តថានៅក្នុងបញ្ហាព្រំដែននេះ ភាគីថៃក៏កំពុងព្យាយាមអូសបន្លាយទំនាស់ ហើយធ្វើឲ្យកម្ពុជាក្លាយជាចំណាប់ខ្មាំងនៃទំនាស់របស់ខ្លួនផង។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ បានបញ្ជាក់ថា ៖ «យើងចំណាប់ខ្មាំងនេះដែលខ្ញុំបារម្ភ ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទៅដែរ គឺថាយើងអត់មានចំណេញ ហើយខាងសៀមវាអត់មានរឿងអីខាតទេ មានតែចំណេញឬមួយក៏រួចខ្លួន។ យើងបារម្ភត្រង់ថា គេឈ្លោះគ្នាមែន ប៉ុន្តែមួយឈ្លោះគ្នាទៅ គេដោះស្រាយនយោបាយគ្នាគេ ប៉ុន្តែមួយទៀតវាចេះតែរុល រុលទ័ព រុលទាហានចូលមកកាន់កាប់លើទឹកដីខ្មែរ រឹតតែពង្រឹងថែមទៀត»។
យោងតាមប្រសាសន៍មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់សំខាន់ៗនៃរាជរដ្ឋាភិបាលខ្មែរ ទំនាស់ដែលអូសបន្លាយនេះគឺដោយសារតែភាគីទាំងសងខាងមានហេតុផលសំអាង និងការយល់ឃើញរៀងៗខ្លួន ចំពោះតំបន់ដែលកំពុងមានជម្លោះនោះ។ ពោលគឺភាគីកម្ពុជាយល់ថា តំបន់ដែលកំពុងមានទំនាស់ដែលរួមមានទាំងនៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ និងតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារផងនោះ គឺជាកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ខ្លួន ចំណែកឯភាគីថៃក៏គិតថាតំបន់នោះជាទឹកដីរបស់ខ្លួនផងដែរ។
លោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ហោ ណាំហុង ធ្លាប់មានប្រសាសន៍នៅក្រោយកិច្ចចរចានៅក្រុងហួហីននៃប្រទេសថៃ យ៉ាងដូច្នេះថា ៖ «បញ្ហានេះគឺថាបញ្ហាបកស្រាយពីរខុសគ្នា បកស្រាយឯកសារផ្លូវច្បាប់ខុសគ្នា»។
ចំណែកឯលោករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន ខៀវ កាញារីទ្ធ មានប្រសាសន៍ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីយ៉ាងដូច្នេះដែរថា ៖ «រាល់ថ្ងៃកំពុងវាស់ហើយតើ! ធ្វើម៉េចដើរវាស់ចប់ហើយ ចាំយើងថាវាត្រូវមិនត្រូវ ហ្នឹងគឺយើងចែកទៅ កន្លែងណាមិនត្រូវយើងអាចលើកទៅមានស្ថាប័នជាតិ ឬអន្តរជាតិអី យើងជជែកតទៅទៀត»។
លោក វ៉ា គឹមហុង ជាប្រធានគណៈកម្មាធិការដោះស្រាយព្រំដែនកម្ពុជា មានប្រសាសន៍អធិប្បាយពីប្រវត្តិបញ្ហាព្រំដែនខ្មែរថៃយ៉ាងដូច្នេះថា ៖ «វាមិនមែនថាមិនច្បាស់ទេ ព្រំដែនគោកជាមួយថៃ វាព្រំដែនអន្តរជាតិរវាងទ្វេភាគីដែលកំណត់ឡើងដោយអនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម ឆ្នាំ១៩០៤ ឆ្នាំ១៩០៧ ព្រមទាំងមានផែនទីជាសញ្ញាបង្ហាញលើខ្សែព្រំដែនទៀតផង រហូតដល់ទៅ៧ផ្ទាំង របស់គណៈកម្មការចម្រុះកំណត់ព្រំដែនរវាងឥណ្ឌូចិននិងសៀម ឆ្នាំ១៩០៨ រហូតមកក្រោយៗទៀត។ ដូច្នេះព្រំដែនដីគោកវាមានជាព្រំដែនអន្តរជាតិ។ អ្វីដែលគណៈកម្មការព្រំដែនយើងទៅធ្វើ សួរថាចុះចាំបាច់មានគណៈកម្មការព្រំដែនទៅធ្វើអី? គណៈកម្មការព្រំដែនកម្ពុជា-សៀម វាមានតួនាទីកំណត់ធ្វើការកំណត់ខ្សែព្រំដែនទេ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ កម្ពុជា-ថៃធ្វើការខណ្ឌព្រំសីមា និងបោះបង្គោលព្រំដែនបន្ថែម។ យើងរុករកបង្គោលចាស់ទាំង៧៣ ដែលបារាំងបោះឲ្យតាំងពីឆ្នាំ១៩០៨ ១៩០៩ ហើយលើកទី២ ឆ្នាំ១៩១៩ ១៩២០ យើងត្រូវរកឲ្យឃើញ។ រកឃើញហើយយើងជួសជុល បើវាខុសកន្លែង ដាក់ឲ្យចំទីតាំងចាស់ តាមឯកសារគេទុកឲ្យ ហើយយើងនឹងដាំបន្ថែមបង្គោល។ តំបន់ខ្លះអត់មានបង្គោលទាល់តែសោះ ដូចជាតំបន់ព្រះវិហារអត់មានបង្គោលព្រំដែនទេ យើងត្រូវដាំឲ្យបានច្រើន ព្រោះថា៨០៥គីឡូម៉ែត្រ ៧៣បង្គោល វាតិចណាស់។ ចំពោះប្រទេសខ្លះ ដូចម៉ាឡេស៊ី-ថៃ គេមាន៤៥០គីឡូម៉ែត្រ ឬក៏៤០០ជាងហ្នឹង គេដាំដល់ទៅ២ម៉ឺនបង្គោល។ ដូច្នេះហើយយើងគិតមកមើល៍ ៨០៥គីឡូម៉ែត្រ មាន៧៣បង្គោល។ តំបន់ព្រំដែនជាប់បីប្រទេស កម្ពុជា ថៃ លាវ យើងអត់មានបង្គោលសោះរហូតមកដល់អន្លង់វែងបានមានបង្គោលមួយ ហ្នឹងបង្គោលទី១ហើយ»។
ការអូសបន្លាយទំនាស់នៅព្រំដែននេះក៏បានញ៉ាំងឲ្យលោកតំណាងរាស្ត្រ សម រង្ស៊ី និងជាប្រធានគណបក្សប្រឆាំងផងនោះ នៅថ្ងៃពុធសប្តាហ៍នេះបានស្នើសុំយាងព្រះមហាវីរក្សត្រខ្មែរ ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ជួយដោះស្រាយ។
កន្លងទៅព្រះមហាក្សត្រថៃក៏ធ្លាប់មានព្រះរាជបន្ទូលឲ្យរកការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយសន្តិវិធីនោះផងដែរ ក៏ប៉ុន្តែរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ កងទ័ពថៃនៅបន្តឈរជើងនៅតាមព្រំដែននៅឡើយ។ ចំណែកឯកងទ័ពកម្ពុជាក៏ត្រៀមទប់ទល់ស្ថានការណ៍នៅព្រំដែននោះនៅឡើយដែរ។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ មានប្រសាសន៍ថាទំនាស់នៅព្រំដែននឹងអាចរកការដោះស្រាយទៅបានដរាបណាតំបន់ព្រំដែននោះត្រូវបានទទួលស្គាល់ច្បាស់លាស់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ពោលគឺជាព្រំដែនខ្មែរ-ថៃជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ បានឲ្យដឹងថា ៖ «បើសិនជាដោះស្រាយដោយលក្ខណៈជាទ្វេភាគី ហ្នឹងវាពិបាកយើងហែលឆ្លងទៅដល់កម្រិតអាស៊ាន ឬកម្រិតរបស់សហប្រធានទាំងពីរ សហប្រធានដែលបានចុះហត្ថលេខាដឹកនាំការព្រមព្រៀងសេចក្ដីសន្តិភាពនៅកម្ពុជាយើង ពីឆ្នាំ៩១ ទីក្រុងប៉ារីស។ ហើយបើមិនអ៊ីចឹងទេ គឺយើងមានតែអង្គការសហប្រជាជាតិហើយ គឺថាសៀមកំពុងតែមានបញ្ហា ពេលហ្នឹងហើយដែលយើងហៅថា ត្រូវឲ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬត្រូវយកកម្លាំងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិមកគាបពីលើដើម្បីទប់កុំឲ្យទ័ពសៀមហ្នឹងរំកិល ឬរំលោភឈ្លានពានមកលើទឹកដីកម្ពុជាតទៅ»។
សូមជម្រាបថាការប្រឈមផ្នែកយកយោធារវាងខ្មែរ-ថៃនៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារបានកើតឡើងក្រោយប្រមាណមួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៃអង្គការយូណេស្កូ នាថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដាកន្លងទៅ។
កិច្ចប្រឹងប្រែងចរចាដើម្បីរកការដកទ័ពទាំងស្រុងចេញពីតំបន់ប្រឈមនៅមិនទាន់ទទួលបានលទ្ធផលផ្លែផ្លានៅឡើយទេ បើទោះបីជាកន្លងមកមានកិច្ចចរចាថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិចំនួនមួយលើកនិងថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចំនួន២លើករួចមកហើយក៏ដោយ។
ថ្មីៗនេះភាគីថៃក៏ធ្លាប់បានស្នើសុំលើកពេលកិច្ចប្រជុំដែលកំណត់ធ្វើនាថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា នៅក្រុងសៀមរាបផងដែរ។
លោករដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសខ្មែរ ហោ ណាំហុង បានហៅលទ្ធផលការចរចារវាងខ្មែរថៃកន្លងមក ថាមានដំណើរដូចជារឡូកិនថ្នល់៕