យុវកសិករឈ្មោះ មៀឌ ធា អាយុ ២៧ឆ្នាំ នៅឃុំអំពិលទឹក ថ្លែងថា ប្រាក់ចំណូលនៅក្នុងឆ្នាំនេះបានពីស្រូវប្រាំងសម្រាប់គ្រួសាររបស់គេដែលមានកម្មសិទ្ធិដីធ្លីប្រហែល ២ហិកតារ មានចំនួនប្រហែល ៥លានរៀលប៉ុណ្ណោះ ហើយក្នុងចំណោម ៥លាននោះ មៀឌ ធា បានចំណាយអស់ប្រហែល ៣លានរៀលរួចទៅហើយ ទៅលើការធ្វើស្រែនៅសល់ប៉ុន្មាន គឺប្រាក់កម្រៃកម្លាំងនិងកម្មករដែលគិតទៅគិតមកគ្មានចំណេញទាល់តែសោះសម្រាប់មួយរដូវនេះ។
កសិករ មៀឌ ធា ឲ្យដឹងដូច្នេះ ៖ «បើគិតពីផលចំណេញគ្មានចំណេញទេ គ្រាន់តែថាជាតម្លៃខ្លួនយើងធ្វើមួយឆ្នាំ បើយើងទៅស៊ីឈ្នួលគេក៏បានលុយប៉ុណ្ណឹងដែរ»។
បុរសចំណាស់ឈ្មោះ យឹម ចេន អាយុ ៦៥ឆ្នាំ រស់នៅឃុំដដែលបន្ថែមថា ការធ្វើស្រែរបស់លោកនៅឆ្នាំនេះបានខាតអស់ប្រហែល ៣លានរៀលទៅទៀត ដោយសារតែតម្លៃស្រូវចុះថោកពេក ហើយថ្លៃផលិត ដូចជា ជី ប្រេង ពូជ និងសោហ៊ុយ ឈ្នួលផ្សេងៗទៀតបានឡើងថ្លៃទៅតាមតំលៃទំនិញទីផ្សារនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
លោក យឹម ចេន រអ៊ូថា ការលក់ដូរបានធ្វើឡើងអាស្រ័យលើឈ្មួញកណ្តាលដែលដើរទិញតាមស្រែ ៖ «មិនដឹងមូលហេតុអីស្រាប់តែចុះថោកៗហ្នឹង ដូចឆ្ងល់ដែរ អ៊ីចឹងបានខ្ញុំសូមតវ៉ាហ្នឹង»។
កសិករជាច្រើននាក់បានរអ៊ូស្រដៀងៗគ្នាអំពីការគ្មានទីផ្សារ និងការគ្មានជម្រើសក្នុងការលក់ដូរស្រូវ ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តលក់ បើទោះបីជាឈ្មួញឲ្យតម្លៃថោក ឬក៍ថ្លៃក៍ដោយ។
នៅឃុំអំពិលទឹក ស្រុកកំពង់ត្រឡាច ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង កសិករច្រើនដាំស្រូវប្រភេទ ៦៦ ដែលជាពូជស្រូវនាំចូលពីវៀតណាម អាចផ្តល់ផលច្រើន ឆាប់បានទិន្នផល ហើយប្រើរយៈពេលត្រឹម ៣ខែប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ស្រែប្រាំង។
ប្រភពពីកសិករដដែលបានអះអាងថា ក្នុងមួយតោននៃស្រូវនេះ គេអាចលក់បានត្រឹមតម្លៃ ៦០ម៉ីនរៀល គឺស្មើប្រហែល ១៥០ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ។ ការធ្លាក់ចុះនេះបានចាប់ផ្តើមឡើងនាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ ដែលនាំកសិករខ្លះអស់កម្លាំងចិត្តក្នុងការងារធ្វើស្រែ ហើយបានលះបង់មុខរបរស្រែចម្ការចោល ដោយចាប់យកមុខរបរដើរស៊ីឈ្នួលគេនៅគ្រប់ច្រកល្ហក រីឯកសិករខ្លះទៀតនៅបន្តធ្វើស្រែ បើទោះបីជាខាត ឬចំណេញក៍ដោយ។
យុវកសិករ មៀឌ ធា បញ្ជាក់ថា ការបន្តធ្វើស្រែ បើទោះបីជាខាតរាល់ឆ្នាំក៏ដោយ គឺដោយសារតែគ្មានជម្រើស ៖ «ធ្វើម៉េចបើកសិករប្រកបតែកសិកម្មដំណាំដាំដុះហ្នឹងហើយ មិនដឹងជាធ្វើអី បានតែធ្វើប្រាំងធ្វើចម្ការ ដាំត្រប់ ដាំពោតអីទាំងអស់ផ្សំៗ គ្មានរបររក»។
កសិករម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ខៀវ សំអុល អាយុ ៥៨ឆ្នាំបន្ថែមថា គ្មានរដ្ឋអំណាច ឬក្រុមណាមួយដែលបានមកជួយកសិករនៅត្រង់ចំណុចនេះនៅឡើយ។ លោកឮសូរតែការផ្សព្វផ្សាយស្តីពីការជំរុញនិងការជួយពលរដ្ឋលើផ្នែកកសិកម្ម ប៉ុន្តែនៅតាមមូលដ្ឋានវិញ លោកមិនទាន់ឃើញការចូលរួមរបស់រដ្ឋាភិបាលមកដល់កសិករនោះនៅឡើយទេ ដែលសំណូមពរចម្បងបំផុតនោះ គឺការរកទីផ្សារស្រូវសម្រាប់ពួកគាត់។
កសិករឈ្មោះ ខៀវ សំអុល បានឲ្យដឹងដូច្នេះ ៖ «មិនដឹងថាយ៉ាងម៉េច? ខ្ញុំចង់ឲ្យរដ្ឋាភិបាលហ្នឹងជួយដល់ប្រជាពលរដ្ឋខាងស្រុកស្រែចម្ការផង បើសិនជាទំនិញផ្សារ ទំនិញស្រុកស្រែចម្ការ ស្រូវចុះថោកយ៉ាងនេះ ហើយទំនិញផ្សារឡើងថ្លៃ ទូទាត់នឹងទំនិញផ្សារយ៉ាងម៉េចនឹងកើត ក្នុងមួយតៅមិនបានប៊ីចេងមួយកញ្ចប់ផង»។
របាយការណ៍របស់ក្រសួងកសិកម្មឲ្យដឹងថា ស្រូវនៅកម្ពុជា នាំចេញទៅលក់នៅក្រៅប្រទេសក្នុងមួយឆ្នាំៗ ប្រហែល ២លានតោន ដែលជាស្រូវសល់ពីតម្រូវការនៃការប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុក។ ក្រសួងកសិកម្មក៏បានទទួលស្គាល់ផងដែរថា កម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ននេះមិនទាន់មានទីផ្សារស្រូវជាក់លាក់សម្រាប់ពលរដ្ឋនៅឡើយទេ ហើយស្រូវដែលនាំចេញនាពេលបច្ចុប្បន្ន បានធ្វើឡើងតាមរយៈឈ្មួញកណ្តាលនាំទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម និងថៃ ដែលប្រទេសទាំងពីរនេះបាននាំស្រូវទៅលក់នៅប៉ែកអឺរ៉ុបនិងសហរដ្ឋអាមេរិកដោយផ្ទាល់។
បណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ ប្រធានអង្គការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ហៅកាត់ថា ស៊ីដាក់ អត្ថាធិប្បាយថា កសិករខ្មែរមិនទាន់មានលទ្ធភាពបង្កើតឃ្លាំងស្តុកស្រូវរាប់ម៉ឺនរាប់សែនតោន និងម៉ាស៊ីនសម្រាប់ការពារស្រូវបាននៅឡើយដោយសារតែមិនមានទុន ហេតុនេះហើយដែលនាំឲ្យការលក់ដូរស្រូវត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើទីផ្សារប្រទេសជិតខាង។ លោកបន្តទៀតថា ការពឹងពាក់ទៅលើប្រទេសជិតខាងនេះ បាននាំកសិករខ្មែរជួបផលលំបាក គឺការលក់ដូរធ្វើឡើងអាស្រ័យទៅលើតម្រូវការរបស់ប្រទេសជិតខាងប៉ុណ្ណោះ។
បណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ មានប្រសាសន៍ដូច្នេះ ៖ «យើងនៅការធ្វើបង្កើននូវសេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយបណ្ដុះបណ្ដាលបច្ចេកទេសដែលកសិករថ្មី ឲ្យគាត់អាចផលិតបានច្រើន ចំណាយតិចលើពូជ។ ហើយជាពិសេសទៀត យើងធ្វើម៉េចគាំទ្រឲ្យមានការវិនិយោគដើម្បីពង្រីកលទ្ធភាពរបស់យើងក្នុងការនាំអង្ករចេញផ្ទាល់ទៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ អ៊ីចឹងបើសិនជារៀបចំឲ្យមានឃ្លាំងធំៗនៅតំបន់ហ្នឹងទៅ ហើយមានក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកវិនិយោគ គេមានទុនគ្រប់គ្រាន់គេអាចប្រមូលទិញស្តុក ហើយយើងកិនជាអង្ករ ហើយយើងនាំចេញទៅទីផ្សារផ្ទាល់»។
អនុប្រធាននាយកដ្ឋានផែនការនៃក្រសួងកសិកម្ម លោក ស្រី វុទ្ធី បានពិពណ៌នាថា ក្រសួងកសិកម្មបានគិតគូរទៅលើរឿងនេះហើយ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ កន្លងទៅ គេបានចំណាយទឹកប្រាក់ចំនួន ១២លានដុល្លារ ដែលជាទឹកប្រាក់ហិរញ្ញប្បទានសម្រាប់ធានាទីផ្សារស្រូវក្នុងការលក់ទិញមិនឲ្យមានធ្លាក់ថ្លៃខ្លាំង ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ នេះ គេគ្រោងថានឹងចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ១៨លានដុល្លារនៅក្នុងគម្រោងដដែលនេះ។
លោក ស្រី វុទ្ធី មានប្រសាសន៍ថា ៖ «នៅឆ្នាំ ២០០៩ នេះ នឹងធ្វើបន្តទៅទៀតក្នុងទឹកប្រាក់ ១៨លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិកទាំងអស់។ នេះគឺជាអ្វីដែលការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋ»។
ប្រភពពីក្រសួងកសិកម្មដដែលបង្ហើបទៀតថា ទឹកប្រាក់ចំនួន ៧២ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ត្រូវបានគេអនុម័តរួចហើយ នៅក្នុងម្រោងមូលនិធិទ្រទ្រង់វិស័យកសិកម្ម ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវយកទឹកប្រាក់នោះ នៅក្នុងការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័នសម្រាប់សម្រួលដល់ការដឹកជញ្ជូនស្រូវ ការផ្គត់ផ្គង់ឥណទានទៅដល់រោងម៉ាស៊ីន សម្រាប់ធានាការប្រមូលទិញ ការបង្កើនបច្ចេកទេសក្នុងការសម្ងួតស្រូវនិងការផ្សព្វផ្សាយស្ដីពីទីផ្សារស្រូវ ទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋនិងការរៀបចំក្រុមសហករណ៍ជាដើម។ មន្ត្រីដដែលសង្ឃឹមថា កម្ពុជា នឹងរកឃើញនូវទីផ្សារខ្លួនឯងតាមរយៈការប្រឹងប្រែងដើរលើគម្រោងនេះនាពេលខាងមុខ៕