អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនបានចុះធ្វើការសិក្សាស៊ើបអង្កេតរកឃើញថា ករណីបែបនេះកំពុងកើតមានយ៉ាងអនាធិបតេយ្យនៅភាគខាងត្បូងនៃតំបន់ព្រៃឡង់ និងនៅតំបន់ជុំវិញភ្នំជី នៃខេត្តកំពង់ធំ។ សកម្មភាពនោះបានធ្វើឲ្យមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន សុខភាពសត្វ និងមនុស្សដែលរស់នៅតំបន់នោះ។
អ្នកតំណាងរាស្ត្រ និងមន្ត្រីនៃអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវត្រួតពិនិត្យឡើងវិញចំពោះសកម្មភាពរុករករ៉ែនៅកម្ពុជា ដោយយកចិត្តទុកដាក់ ពីព្រោះមានក្រុមហ៊ុនមួយចំនួនធ្វើសកម្មភាពមិនត្រឹមត្រូវ។
លោកបណ្ឌិត ជាម យៀប អ្នកតំណាងរាស្ត្រមកពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋសភា។ លោកស្នើឲ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាននៅតំបន់ដែលមានការសិក្សារុករករ៉ែ និងរាជរដ្ឋាភិបាល គួរតែអង្កេតមើលឲ្យបានច្បាស់លាស់ចំពោះក្រុមហ៊ុនទាំងឡាយណាដែលបានអាជ្ញាប័ណ្ណពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងការសិក្សារុករករ៉ែ ហើយបានឆ្លៀតឱកាសនោះទៅប្រព្រឹត្តបទល្មើសកាប់ទន្ទ្រានធ្វើអាជីវកម្មខុសច្បាប់ និងបំផ្លាញបរិស្ថាន។
លោក ជាម យៀប៖ «សភាធ្លាប់បានជម្រាបប្រាប់រួចហើយ ធ្វើអីអ្នកណាមួយកុំឲ្យខូចប្រយោជន៍ជាតិ។ មានកន្លែងខ្លះចង់បានឈើ ដូច្នេះហើយទៅដាក់ពាក្យសុំដើម្បីរុករករ៉ែ ប៉ុន្តែវាមិនមែនទេ។ រ៉ែវាគ្រាន់តែជាមួយផ្នែកទេ ការសំខាន់ គឺកាប់ឈើយកយកទៅលក់ អ៊ីចឹងហើយធ្វើឲ្យខូចប្រយោជន៍ជាតិទាំងមូល។ សូមឲ្យរដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់ហើយ ធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីការពារព្រៃ ការពារសម្បត្តិធម្មជាតិរបស់យើងឲ្យទាន់ពេលវេលាកុំឲ្យបាត់បង់»។
ប្រជាសហគមន៍ការពារតំបន់ព្រៃឡង់ និងធ្លាប់បានចូលទៅធ្វើជាកម្មករអណ្ដូងរ៉ែមាសនៅតំបន់ព្រៃឡង់ បានឲ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នមានក្រុមហ៊ុនធំៗចំនួនពីរ គឺក្រុមហ៊ុនចិន និងក្រុមហ៊ុនវៀតណាម កំពុងធ្វើសកម្មភាពក្នុងតំបន់ព្រៃឡង់ ដូចជានៅត្រង់ចំណុចស្នងអន ឃុំមានរិទ្ធ ស្រុកសណ្តាន់ ប៉ុន្តែគេមិនស្គាល់ឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់ក្រុមហ៊ុននោះទេ។
លោក ជុំ យិន ពលរដ្ឋរស់នៅឃុំដងកាំបិត ស្រុកសណ្ដាន់ ខេត្តកំពង់ធំ បានឲ្យដឹងកាលពីថ្ងៃច័ន្ទ ទី៣០ ខែមេសា ថា ក្រុមហ៊ុនទាំងនោះបានកាប់ព្រៃឈើ និងប្រើជាតិគីមី មានដូចជាមេទឹកអាស៊ីដជាដើម ដើម្បីចម្រាញ់ទាញយករ៉ែមាស ហើយពួកគេបានបង្ហូរទឹកកាកសំណល់ដែលមានគីមីចូលទៅក្នុងស្ទឹង អូរ និងទីទំនាបនៅតំបន់នោះ។ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់បរិស្ថាន ទឹក មច្ឆាជាតិ មនុស្ស សត្វពាហនៈ និងរុក្ខជាតិដែលកំពុងលូតលាស់។
លោក ជុំ យិន៖ «តាមខ្ញុំឃើញសត្វគោ ក្របីស្លាប់ច្រើនមែនទែន។ ផឹកទឹកនោះហើយបណ្ដាលឲ្យប៉ះពាល់សុខភាព បណ្ដាលឲ្យស្លាប់ ខ្ញុំឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនៅតំបន់ស្នងអន និងអូរប៉ាវ មួយឆ្នាំវ៉ៃឲ្យតិច ១០ក្បាល ទៅ ២០ក្បាល»។
ប្រជាសហគមន៍ការពារតំបន់ព្រៃឡង់ លោក កឹម សុំបូរ បានឲ្យដឹងថា អាជីវកម្មរ៉ែមាសនៅតំបន់នោះ មានលក្ខណៈជាក្រុមហ៊ុន និងខ្លះមានជាលក្ខណៈអាជីវកម្មតូច និងមធ្យម ហើយមិនប្រាកដថា អាជីវកម្មទាំងនោះមានច្បាប់អនុញ្ញាតពីថ្នាក់ណា ឬក៏អត់នោះទេ ពីព្រោះគេមិនដែលបង្ហាញនូវលិខិតអនុញ្ញាតនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែគេឃើញអាជ្ញាធរ ជាពិសេសសមត្ថកិច្ចនគរបាល មន្ត្រីបរិស្ថានបានគាំទ្រសកម្មភាពទាំងនោះយ៉ាងពេញទំហឹង។
លោកបន្តថា អាជីវកម្មនីមួយៗសុទ្ធតែប្រើជាតិគីមី ហើយពុំមានការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ទាំងនោះឲ្យបានត្រឹមត្រូវនោះទេ៖ «ក្រុមហ៊ុនវៀតណាមនោះ វានៅក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ ជាលក្ខណៈម៉ាស៊ីនធំៗ ធ្វើរបៀបប្រើជាតិគីមី បង្ហូរចាក់ច្រោះមកហើយអាជាតិទឹកហ្នឹងវាហូរចាក់ចេញទៅជ្រាបដល់អាដើមឈើធំៗ វាងាប់ដើមឈើហ្នឹង ដូចជាដើមផ្ចឹក ដើមផ្លុង ត្បែង ឃើញថា ងាប់អ៊ីចឹង ក្នុងតំបន់រ៉ែហ្នឹងឃើញថា មានតែមែកអត់មានស្លឹកទេ ហើយអាសត្វហ្នឹងគឺថា វាហូរទៅដល់ត្រង់ណា គឺវាងាប់ដើមឈើត្រង់ហ្នឹង»។
ទាក់ទងបញ្ហានេះមន្ត្រីមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានចុះអង្កេតករណីរុករករ៉ែនេះផ្ទាល់ កាលពីចុងខែមេសា និងបានចងក្រងរបាយការណ៍មួយស្ដីពីផលប៉ះពាល់នៅតំបន់នោះ។
របាយការណ៍បានបង្ហាញថា ការបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិដោយសកម្មភាពរុករករ៉ែមាសនៅតំបន់នោះ បានបង្កឡើងដោយ ក្រុមហ៊ុនចិន ឃុបឃិតជាមួយកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងអាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋាននោះផ្ទាល់។
សកម្មភាពអនាធិបតេយ្យនេះមានទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលអាចនិយាយបានថា ជាវិនាសកម្មធនធានធម្មជាតិយ៉ាងធំ ដោយពុំមានការទប់ស្កាត់។ សកម្មភាពទាំងនេះកើតមាននៅតំបន់ព្រៃឡង់ ខាងត្បូង គឺចំណុចប្រសព្វរវាងខេត្តក្រចេះ និងខេត្តកំពង់ធំ គឺស្ថិតនៅជុំវិញតំបន់ភ្នំជី ប្រមាណ ២០គីឡូម៉ែត្រ។
លោក ឈឹម សាវុធ ជាមន្ត្រីសម្របសម្រួលគម្រោងពង្រឹងអំណាចសហគមន៍នៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា។ លោកមានប្រសាសន៍ថា អាជីវកម្មរ៉ែមាសនោះពុំមានអ្នកជំនាញណាទៅពិនិត្យអំពីផលប៉ះពាល់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ មានតែមន្ត្រីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន សមត្ថកិច្ចចម្រុះបាននាំគ្នាទៅយកតែលុយពីម្ចាស់អាជីវកម្មទាំងនោះ ហើយត្រឡប់មកវិញដោយស្អប់ស្ងាត់។
លោក ឈឹម សាវុធ៖ «ខ្ញុំឃើញនៅក្នុងនោះផ្ទាល់ ខ្ញុំឃើញស្ថានភាពអនាធិបតេយ្យហ្នឹងដែលមានទ្រង់ទ្រាយធំមែនទែន ដែលយើងមិននឹកស្មានដល់។ គ្រាន់តែនៅតំបន់ដែលខ្ញុំរៀបរាប់ខាងលើហ្នឹង ប្រហែលជាមានម៉ាស៊ីនមិនតិចជាងបីពាន់ទេ ដែលកំពុងដំណើរការអនាធិបតេយ្យនៅផ្នែកខាងត្បូងហ្នឹង»។
ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ អភិបាលរងខេត្តកំពង់ធំ លោក អ៊ុត សំអន មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃអង្គារ ទី០១ ឧសភា ថា ក្រុមហ៊ុនដែលរុករករ៉ែមាសនៅខេត្តរបស់លោកមាន ៣ ហើយក្រុមហ៊ុនទាំងនោះសុទ្ធតែមានអាជ្ញាប័ណ្ណពីរដ្ឋាភិបាលត្រឹមត្រូវ តែលោកមិនស្គាល់ឈ្មោះក្រុមហ៊ុនទាំងនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែចំពោះព័ត៌មានថា មានការបំពុលបរិស្ថានយ៉ាងណានោះ លោកពុំទាន់បានដឹងឡើយ។
លោក អ៊ុត សំអន៖ «បាទ! សម្រាប់ការធ្វើអាជីវកម្មជាមួយក្នុងហ្នឹងដែរ គឺគាត់ធ្វើលើផ្ទៃដីដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ គ្រាន់តែគាត់មានការអនុញ្ញាតពីអ្នកដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ ហើយការដែលថា មានងាប់សត្វងាប់អីនោះ ខ្ញុំមិនទាន់បានទទួលព័ត៌មាន ហើយមិនទាន់មានប្រតិកម្មធ្វើឲ្យខេត្តក្ដាប់បាន ដើម្បីចុះទៅពិនិត្យនៅឡើយ»។
របាយការណ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានឲ្យដឹងដែរថា កាកសំណល់ជាតិពុលដែលចេញពីការរុករករ៉ែនៅតំបន់នោះ គេបានបង្ហូរចូលស្ទឹងជីនិត ស្ទឹងកំពង់ថ្ម ខេត្តកំពង់ធំ និងផ្នែកខ្លះទៀត បានហូរចូលអូរ ហើយបន្តហូរចូលក្នុងទន្លេមេគង្គ ត្រង់ម្តុំខេត្តក្រចេះ។
មន្ត្រីនៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា មានប្រសាសន៍ថា នឹងផ្ញើរបាយការណ៍ដែលមានទាំងរូបថត និងរូបភាពវីដេអូផង ទៅរដ្ឋសភា រដ្ឋាភិបាល ក្រសួងឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និងថាមពល ក្រសួងបរិស្ថាន ក្រសួងមហាផ្ទៃ អាជ្ញាធរខេត្ត ព្រមទាំងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធដទៃទៀតនៅសប្ដាហ៍ក្រោយនេះ ដើម្បីឲ្យពួកគាត់បានយល់ដឹងពីបញ្ហានេះ និងចូលរួមទប់ស្ងាត់ ព្រមទាំងដោះស្រាយជាបន្ទាន់៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។