ថ្នាក់ដឹកនាំខ្មែរអ៊ិស្លាម ក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋសាសនិកអ៊ិស្លាមនៅប្រទេសកម្ពុជា បានសម្ដែងនូវសុទិដ្ឋិនិយមចំពោះខែបួស ឬហៅជាភាសាអារ៉ាប់ថា Ramadan (រ៉ម៉ាហ្ទន) ដោយពួកគេម្នាក់ៗត្រៀមលក្ខណៈគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងការបួសនិងគោរពសក្ការៈទៅចំពោះព្រះអល់ឡោះ ដែលការគោរពសក្ការៈនិងធ្វើអំពើល្អក្នុងខែនេះ មានផលបុណ្យច្រើនជាងខែផ្សេងៗ។
ការអំណត់បួសនៅក្នុងខែនេះគឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់សាសនិកអ៊ិស្លាមទាំងអស់នៅទូទាំងសាកលលោក ដែលពួកគេបានត្រៀមលក្ខណៈនិងស្វាគមន៍នៅក្នុងប្រទេសនីមួយៗនៃអ្នកកាន់សាសនាអ៊ិស្លាម។
យ៉ាងណាមិញជនជាតិចាមនៅកម្ពុជានៅតាមបណ្តាភូមិរបស់ពួកគេមានភាពអ៊ូអរជាងខែធម្មតាក្នុងនោះមានអ្នកខ្លះធ្វើនំនែកនិងអ្នកខ្លះទៀតទិញចំណីអាហារពីផ្សារនិងសម្អាតផ្ទះសម្បែងជាដើម។
ស្រ្តីវ័យចំណាស់ជាង៤០ឆ្នាំ នៅភូមិប៉ើស២ ស្រុកក្រូចឆ្មារ ខែត្រកំពង់ចាម ឈ្មោះ អៃសះ កំពុងធ្វើនំនៅក្រោមផ្ទះក្បឿងរបស់គាត់ ដែលមានកូនស្រីពីរនាក់ទៀតជួយផងនោះមានប្រសាសន៍ប្រាប់អ្នកយកព័ត៌មានវិទ្យុអាស៊ីសេរី ថា អ្នកស្រីសប្បាយចិត្តណាស់ដែលខែបួសនេះបានមកដល់ ហើយអ្នកស្រីធ្វើនំនេះសម្រាប់ហូបខ្លួនឯងផងនិងផ្តល់ឲ្យអ្នកក្រីក្រនៅក្នុងភូមិផង។
អ្នកស្រី អៃសះ បានបញ្ជាក់ថា ៖ «គេត្រៀមអាហារទុកហូបយប់ឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ហូបចុកឲ្យឆ្អែតឆ្អន់ទៅ ហើយគេអ្នកមានផ្ដល់ឲ្យអ្នកក្រអ៊ីចឹងដែរ»។
គណៈដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃសាសនាអ៊ិស្លាមកម្ពុជា លោកឧកញ៉ា សុះ កំរី មានប្រសាសន៍ថា នៅល្ងាចថ្ងៃទី២០ សីហា គណៈកម្មាធិការរបស់លោកក៏ដូចថ្នាក់ដឹកនាំគ្រប់ភូមិខ្មែរអ៊ិស្លាមនឹងមើលកូនលោកខែ បើឃើញគេចាប់ផើ្តមបួសនៅថ្ងៃសុក្រ ទី២១ គឺត្រូវនឹងថ្ងៃ១កើត ខែភទ្របទ ប៉ុន្តែបើមើលខ្នើតលោកខែមិនឃើញទេ គេចាប់ផ្តើមបួសនៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី២២ សីហា ត្រូវនឹងថ្ងៃ២កើត ខែភទ្របទ។
ហាកឹមមួយរូបឈ្មោះ សេន ព្រហ៊ីម នៅខែត្រកំពង់ចាម មានប្រសាសន៍ថា នៅក្នុងខែបួសរយៈពេលមួយខែ ជាទម្លាប់នៅក្នុងភូមិរបស់លោក នៅពេលស្រាយបួសអ្នកភូមិបានយកចំណីអាហារទៅស្រាយបួសជុំគ្នានៅវិហារអ៊ិស្លាម ហើយឆ្នាំមុនៗក៏មានអង្គការមួយចំនួនបានផ្តល់ថវិកាសម្រាប់ចំណាយក្នុងខែបួសផងដែរ។
លោក សេន ព្រហ៊ីម បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «ជិតដល់ខែបួសត្រូវអររកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមពុំបាន ព្រោះក្នុងខែបួសនេះ គឺវាតំណាងឲ្យ១២ខែ»។
យុវសិស្សម្នាក់នៅសង្កាត់ច្រាំងចំរេះ ខណ្ឌឫស្សីកែវ រាជធានីភ្នំពេញ ឈ្មោះ លី រ៉ស់ម៉ះ មានប្រសាសន៍ថា កញ្ញាយល់ថាខែបួសនេះ ជាខែមួយដែលសាសនិកអ៊ិស្លាមទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើៗគ្នា មិនថាអ្នកមានឬអ្នកក្រនោះទេ ៖ «អ្នកមានគាត់មានលទ្ធភាពអាចហូបអីបាន បើសិនជាមិនមែនខែបួស ប៉ុន្តែបើសិនជាខែបួស គាត់អាចគិតថាអ្នកក្រដែលមិនមានអីហូប សូម្បីតែបាយមួយគ្រាប់ក៏គាត់គ្មានលទ្ធភាពហូបបានដែរ អ៊ីចឹងគាត់គិតថា ការលំបាកពិតជាធ្វើឲ្យគាត់យ៉ាប់យ៉ឺនក្នុងខ្លួន។ ទោះបីអ្នកមាន អ្នកក្រ ស័ក្ដិធំប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែមនុស្សយើងមានសិទ្ធិស្មើគ្នាត្រង់ភាពបួស ដោយសារយើងអំណត់អត់ធន់ដូចគ្នា»។
និស្សិតមកពីខែត្រក្រចេះដែលស្នាក់នៅអន្តេវាសិកដ្ឋានមួយក្នុងរាជធានីភ្នំពេញឈ្មោះ ទួល័ស ហ្វាអ៊ីហ្សះ មានប្រសាសន៍ថា ជាធម្មតាចំពោះនិស្សិតមកពីបណ្តាខែត្រមានការលំបាកខ្លះៗនៅក្នុងខែបួសនេះដោយសារឃ្លាតឆ្ងាយពីឪពុកម្តាយ ៖ «ព្រោះថា នៅផ្ទះមានម៉ាក់អីគាត់ដាំបាយទុកឲ្យ ចាំតែក្រោកទៅញ៉ាំតែម្ដង ប៉ុន្តែសម្រាប់ពួកខ្ញុំជាស្រ្តីអ៊ីចឹងមិនលំបាកអីទេ»។
និស្សិតមួយរូបទៀតឈ្មោះ លី ណាវី មានប្រសាសន៍ថា ក្នុងខែបួសដែលនៅទីរាជធានីភ្នំពេញ គឺមិនមានភាពអ៊ូអរដូចនៅភូមិខ្មែរអ៊ិស្លាមនៅតាមបណ្តាខែត្រនោះទេ ពីព្រោះក្នុងខែបួសរៀងរាល់ឆ្នាំភាពរាប់អានគ្នានិងការជួយគ្នាទៅវិញទៅមកកាន់តែកើតមានថែមទៀត ពីព្រោះម្នាក់ៗចង់បានបុណ្យកុសលរៀងៗខ្លួន ដោយសារការធ្វើអំពើល្អនៅខែបួសគឺមានផលបុណ្យច្រើនលើសលុបនោះ។
លោក លី ណាវី បានឲ្យដឹងថា ៖ «ក្នុងខែបួសខ្ញុំអត់កាត់បន្ថយការសិក្សាផង ព្រោះអីខែបួសរឹតតែបន្ថែមការសិក្សាទៀត ព្រោះអីអត់គិតដល់ម៉ោងថា មកផ្ទះត្រូវហូបបាយអីសិនចាំទៅ។ បើយើងអត់បួស យើងគ្រាន់តែសំពះយ៉ាំង ហើយយើងបានទៅរៀនវិញភ្លាមៗ»។
តើការអំណត់បួសមានអត្ថន័យដូចម្តេច? មូលហេតុអ្វីបានជាសាសនិកអ៊ិស្លាមនៅលើសាកលលោកនាំគ្នាបួស?
គ្រូបង្រៀនផ្នែកសាសនាអ៊ិស្លាម លោក មហាំម៉ាត់ អាប់ឌុលហ្គានី បានអត្ថាធិប្បាយអំពីការបួសនោះថា ការអំណត់អត់ទ្រាំឬការតមចំណីអាហារអ្វីៗទាំងអស់នៅពេលថ្ងៃ និងការហាមឃាត់ខ្លួនមិនប្រព្រឹត្តអំពើមិនគប្បីដែលសាសនាអ៊ិស្លាមបានហាមឃាត់ មានដូចជាការនិយាយដើមគេ ការជេរប្រមាថអ្នកដទៃ ការលេងល្បែងស៊ីសង ការរួមរ័កនិងប្រពន្ធរបស់ខ្លួននៅពេលថ្ងៃនិងផ្សេងៗទៀត។
លោក មហាំម៉ាត់ អាប់ឌុលហ្គានី បានឲ្យដឹងថា ៖ «ជនណាដែលបានបួសនៅខែរ៉ាម៉ាហ្ទន ប្រកបដោយមានជំនឿនិងស្វែងរកផលបុណ្យពីអាល់ឡោះ ជននោះប្រាកដជាត្រូវបានអាល់ឡោះអភ័យទោសនូវបាបកម្មដែលតាមកន្លងមក គឺជាកាតព្វកិច្ចលើអ្នកមូស្លិមទាំងឡាយដែលដឹងក្ដី មានសភាពរស់នៅជាអចិន្រ្តៃយ៍ ហើយក្មេងតូចមិនទាន់ដឹងក្ដីមិនចាំបាច់បួសទេ ប៉ុន្តែត្រូវបង្ហាត់ពួកគេឲ្យរៀនបួស។ ជំងឺឈឺភ្លាមៗត្រូវរង់ចាំរហូតដល់ជា គេអាចស្រាយបួសបានបើសិនជាពិបាក ហើយបួសសងវិញក្រោយពីជា»។
លោកបានបញ្ជាក់ប្រាប់អំពីមូលហេតុនៃការអំណត់បួសដូច្នេះ ៖ «យើងសំអាងទៅលើប្រសាសន៍របស់ រ៉សូលឡោះ ថា ជនណាបានខែរ៉ាម៉ាហ្ទន ប្រកបដោយជំនឿស្វែងរកផលបុណ្យអាល់ឡោះ ជននោះប្រាកដជាត្រូវបានអល់ឡោះអភ័យទោសឲ្យនិងបាបកម្មដែលសាងកន្លងមក ហើយអល់ឡោះចង់ឲ្យអ្នកដែលមានហ្នឹងដឹងពីភាពលំបាកលំបិនអ្នកក្រីក្រ តើអ្នកដែលក្រីក្រលំបាកអត់ឃ្លានយ៉ាងណា? កាលណាយើងបួសទៅយើងអាចដឹងពីភាពលំបាកចំពោះជនក្រីក្រ»។
នៅក្នុងខែរ៉ម៉ាហ្ទននេះឋានសួគ៌ទាំងឡាយត្រូវបានបើកចំហនិងឋាននរកត្រូវបានបិទជិត ថែមទាំងព្រាយបិសាចត្រូវបានឃុំឃាំងទាំងអស់។ រីឯអំពើល្អដែលគេបានសាងនៅក្នុងខែនេះត្រូវបានព្រះអល់ឡោះប្រទានជូនទ្វេដង បាបកម្មទាំងឡាយក៏ត្រូវបានលើកលែងដែរ។ លើសពីនេះទៀតរាល់ទង្វើល្អទាំងឡាយដែលសាសនិកអ៊ិស្លាមបានធ្វើ គេនឹងទទួលបានផលប្រយោជន៍ក្រោយពីគេស្លាប់និងនៅថ្ងៃបរលោក ចំពោះអ្នកដែលបដិសេធក្នុងការបួសគឺជាប្រការដែលខុសឆ្គងជាទីបំផុត។
សាសនិកអ៊ិស្លាមតាំងពីជំនាន់មិត្តភក្តិរបស់អ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ និងអ្នកដែលបន្ទាប់ពីមិត្តភក្តិរបស់មហាំម៉ាត់នោះ ពួកគេទាំងអស់គ្នាយកចិត្តទុកដាក់បំផុតចំពោះខែរ៉ម៉ាហ្ទននឹងសប្បាយរីករាយនៅពេលដែលខែនេះបានចូលមកដល់។
ពួកគេទាំងនោះបានបួងសួងចំពោះអល់ឡោះសុំទ្រង់ប្រទានឲ្យពួកគេបានជួបខែដ៏ប្រពៃនេះ។ លើសពីនេះទៀតពួកគេក៏បួងសួងសុំចំពោះអល់ឡោះសូមឲ្យទ្រង់ទទួលយកនូវអំពើល្អរបស់ពួកគេផងដែរ។
ពួកគេបានបួសរៀងរាល់ថ្ងៃក្នុងខែនេះនិងខំរក្សាអំណត់បួសដោយចៀសវាងពីប្រការដែលនាំឲ្យខូចដល់បួស ដូចជាការនិយាយដើមគេ ការចាក់រុកគេ ការភូតកុហក ការកេងប្រវ័ញ្ចនិងផ្សេងៗទៀត៕