ក្រុមនេះបានវាយតម្លៃថា លោក ម៉ម សូណង់ដូ បានលះបង់អាយុជីវិតរបស់ខ្លួនដើម្បីជួយដល់ជនក្រីក្រ និងទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា ដែលតស៊ូទាមទារសិទ្ធិរបស់ពួកគេដែលប្រតិបត្តិតាមឱវាទប្រៀនប្រដៅឲ្យប្រកាន់នូវធម៌អហិង្សាតាមមាគ៌ាព្រះពុទ្ធសាសនា។
លោក ម៉ម សូណង់ដូ ក្នុងវ័យ ៧១ឆ្នាំ បានក្លាយទៅជាមនុស្សម្នាក់ដែលគេចាត់ទុកថា ជាសកម្មជនការពារសិទ្ធិមនុស្សក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់ ក្នុងការរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងចំពោះបុព្វហេតុសិទ្ធិមនុស្ស សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៣។
ជារៀងរាល់ឆ្នាំអង្គការក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សឈានមុខ ហៅជាភាសាអង់គ្លេសថា ហ្វ្រន់ឡាញ ឌីហ្វិនឌ័រ (Front Line Defenders) បានស្វែងរកអ្នកឈានមុខក្នុងកិច្ចការសិទ្ធិមនុស្ស ហើយប្រឈមហានិភ័យនៅទូទាំងពិភពលោក សម្រាប់ផ្ដល់ពានរង្វាន់ គឺជាគំរូសេចក្ដីក្លាហាន ហើយប្ដេជ្ញាចិត្តដ៏មោះមុតចំពោះបុព្វហេតុសិទ្ធិមនុស្ស។
ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនដែលបានជួបសម្ភាសជាមួយវិទ្យុអាស៊ីសេរី បានសាទរចំពោះពានរង្វាន់នេះ បើទោះបីជាលោកពុំមានសេរីភាព ហើយកំពុងស្ថិតនៅក្នុងពន្ធនាគារក្ដី៖ «ដល់ពេលគាត់ធ្លាក់ខ្លួន យើងអាណិតគាត់ដែរ បន់ឲ្យតែរដ្ឋាភិបាលគេលើកលែងទោសឲ្យគាត់ទៅណា គ្រាន់តែចង់បានតែប៉ុណ្ណឹង អត់ចង់បានអីទេរាល់ថ្ងៃ។ កូនចៅអត់មានសុំអីពីរដ្ឋាភិបាលទេ សុំឲ្យគាត់ជួយសម្រាលទោសអ៊ីចឹងទៅណា។ ត្រឹមត្រូវហើយ ព្រោះគាត់កសាងជាតិដែរ គាត់ជួយប្រជាជន ជួយកុមារកំព្រា ជួយសាលារៀនលុយគាត់ដោយសុទ្ធចិត្តហ្មង គាត់អត់មានយកលុយរដ្ឋាភិបាលផង អ្នកក្រអ្នកឈឺ អ្នកទីទាល់ អត់មានទីរំពឹង គឺគាត់ជួយទាំងអស់ ហើយចៅតូចៗក៏គាត់ជួយកសាងសាលារៀនឲ្យក្មេងនោះដែរ។ (ការផ្ដល់ពានរង្វាន់) ត្រឹមត្រូវ យល់ថា អាណិត សោកស្ដាយពេលវេលាដែលគាត់ខំកសាងទៅជាអត់មានន័យ ពលរដ្ឋខ្មែរសង្ឃឹមលើគាត់ភាគតិចក៏ដោយ។ សំណូមពរឲ្យរដ្ឋាភិបាលជួយមើលខុសត្រូវទៅ ចុះទោសអ្នកផ្សេងចេះសម្រាលបានរាប់រយនាក់ ចុះមិនអាចលើកលែងឲ្យគាត់បានទេអី?»។
ភរិយាលោក ម៉ម សូណង់ដូ លោកស្រី ឌិន ផាណារ៉ា ក៏សប្បាយចិត្តដែលអង្គការនេះបានជ្រើសរើសស្វាមីគាត់ថា ជាអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សឈានមុខ។ ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ លោកស្រីសុំឲ្យរដ្ឋាភិបាលពិចារណាចំពោះការឃុំខ្លួនស្វាមីគាត់។
លោកស្រី ឌិន ផាណារ៉ា៖ «ខ្ញុំសប្បាយចិត្តណាស់ ហើយនិងមានមោទនភាពណាស់ ដែលបានគេជ្រើសរើសគាត់ក្នុងចំណោមអ្នកដែលជួយសកម្មភាពនៅក្នុងសង្គម គាត់ជួយអ្នកក្រីក្រ អ្នកវេទនា ហើយគាត់គាំទ្រសេរីភាពគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គាត់ជួយសង្គម ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរច្រើនណាស់ គាត់ហ៊ានលះបង់សេរីភាពរបស់គាត់»។
អង្គការក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សឈានមុខ បានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ ថា លោក ម៉ម សូណង់ដូ ជាសកម្មជនការពារសិទ្ធិមនុស្សមកពីកម្ពុជាម្នាក់ សម្រាប់ទទួលពានរង្វាន់ឈានមុខសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៣នេះ។
សេចក្ដីថ្លែងការណ៍ដដែលបញ្ជាក់ថា លោក ម៉ម សូណង់ដូ បានលះបង់អាយុជីវិតរបស់ខ្លួន ដើម្បីជួយដល់ជនក្រីក្រ និងទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា ដែលតស៊ូទាមទារសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ដែលប្រតិបត្តិតាមឱវាទប្រៀនប្រដៅអហិង្សាតាមជំនឿសាសនា។
លោកគឺជាអ្នកសារព័ត៌មាន និងជានាយកស្ថានីយវិទ្យុឯករាជ្យមួយក្នុងចំណោមស្ថានីយវិទ្យុឯករាជ្យចំនួនបីក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលចាត់ទុកថា ជាប្រទេសមួយរឹតត្បិតសេរីភាពនិយាយស្ដី ហើយលោកក៏ជាស្ថាបនិកសមាគមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ដែលលើកស្ទួយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងក្លៀវក្លា។
នាយកប្រតិបត្តិរបស់ក្រុមអ្នកការពារសិទ្ធិ ហ្វ្រន់ឡាញ ឌីហ្វិនឌ័រ លោកស្រី ម៉ារី ឡ័រលើ (Mary Lawlor) មានប្រសាសន៍ថា ពានរង្វាន់នេះ គឺជាការប្រារព្ធដល់ស្មារតីដែលពុំអាចបំផ្លិចបំផ្លាញបាន ដែលបង្រួបបង្រួមសកម្មជនការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅជុំវិញពិភពលោក គឺជាចលនាមួយដើម្បីបង្កើតឲ្យមានសង្គមដែលរឹតតែមានយុត្តិធម៌ និងសមភាព។
លោកស្រី ម៉ារី ឡ័រលើ៖ «ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលព្យាយាមយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេមិនអាចកម្ចាត់អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សទាំងអស់នោះបានដែរ ហើយនៅពេលដែលជនណាម្នាក់អស់ជីវិត មានអ្នកផ្សេងទៀតមកបន្តដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌។ អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលមិនយល់នោះ គឺថា អ្នកនឹងមិនអាចលុបបំបាត់ស្មារតីនៅសកម្មជនការពារសិទ្ធិបានឡើយ។ ស្មារតីទាំងនោះនៅតែស្ថិតក្នុងលោហិតរបស់ពួកគេ»។
ពិតណាស់ស្មារតីនេះ គឺស្ថិតនៅក្នុងមនសិការមនុស្សផ្សេងទៀត ពុំមានតែលោក ម៉ម សូណង់ដូ ម្នាក់នោះទេ។
ប្រធានសមាគមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យប្រចាំខេត្តព្រៃវែង លោក ចាន់ យ៉ាង ដែលធ្លាប់ធ្វើការជាមួយលោក ម៉ម សូណង់ដូ បានថ្លែងថា ពានរង្វាន់នេះកាន់តែធ្វើឲ្យលោកមានកម្លាំងចិត្តបំពេញការងារសង្គមបន្ថែមទៀតដោយឥតភ័យខ្លាច។
លោក ចាន់ យ៉ាង៖ «មកពីខ្ញុំអត់ធ្វើអីខុស កាលណាខ្ញុំគិតតែពីរឿងលុយកាក់ គេហៅចូលហ៊្វុនសិនប៉ិច គេឲ្យតំណែងជាចៅហ្វាយខេត្ត ក៏ខ្ញុំមិនទទួលស្គាល់។ ខ្ញុំជឿថា គាត់ជាសកម្មជនពិតៗ វាអត់មានក្លែងក្លាយទេ បើគាត់ក្លែងក្លាយ គាត់មិនអាចចូលមកឲ្យគេចាប់ខ្លួនទេ។ ជារង្វាន់មួយលើកទឹកចិត្តសមាជិកខាងក្រោមឲ្យមានកម្លាំងចិត្តឲ្យរឹតរឹងប៉ឹងឡើងមិនទ្រេតទ្រោត»។
ជ័យលាភីសម្រាប់ពានរង្វាន់ហ្វ្រន់ឡាញ ឆ្នាំ២០១៣ សម្រាប់សកម្មជនការពារសិទ្ធិមនុស្សដែលប្រឈមហានិភ័យនឹងត្រូវប្រកាសនៅឯពិធីមួយក្នុងទីក្រុង ឌុបលីន (Dublin) ប្រទេសអៀរឡង់ដ៏ (Ireland) នាឆ្នាំនេះ។
ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) លោក អ៊ូ វីរៈ មានប្រសាសន៍ថា ពាន់រង្វាន់នេះវាសាកសមណាស់ចំពោះលោក ម៉ម សូណង់ដូ ហើយករណីលោក ម៉ម សូណង់ដូ នឹងកាន់តែធ្វើឲ្យពិភពលោកងាកមកចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង៖ «ព្រោះអីយើងដឹងថា ករណីលោក ម៉ម សូណង់ដូ គឺជាការសម្រេចចិត្តនយោបាយមួយរបស់រដ្ឋាភិបាលដោយសារការងាររបស់គាត់ទាក់ទងរឿងសមាគមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ និងការងារវិទ្យុសម្បុកឃ្មុំ ដូច្នេះពិភពលោកនឹងចាប់អារម្មណ៍លើលោក ម៉ម សូណង់ដូ។ ខ្ញុំជឿជាក់ថា លោកអាចទទួលបានយុត្តិធម៌ និងរួចខ្លួនមានសេរីភាពឡើងវិញ»។
បើទោះជាមានការលើកឡើងយ៉ាងនេះក្ដី ប៉ុន្តែមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលថា ការផ្ដល់ពានរង្វាន់ និងការលើកសរសើរណាមួយដល់អ្នកទោសប្រព្រឹត្តបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌនោះ គឺជាជាទម្លាប់របស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលទៅហើយ។
ទីប្រឹក្សារាជរដ្ឋាភិបាល និងជាអ្នកនាំពាក្យអង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័សនៃទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី លោក ទិត សុធា បានឆ្លើយតបថា អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមិនបានរួមចំណែកក្នុងការពង្រឹងនីតិរដ្ឋ ឬលើកស្ទួយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាទេ។ សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល គឺធ្វើការដោយផ្ដោតទៅលើការអនុវត្តច្បាប់ ដោយផ្ដល់អាទិភាពទៅដល់ស្ថាប័នតុលាការដើម្បីកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា។
លោក ទិត សុធា៖ «វាជាទម្លាប់របស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនឲ្យតម្លៃអ្នកទោស ព្រោះអ្នកទោសក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អ្នកខ្លះអះអាងថា ខ្លួនជាអ្នកទោសនយោបាយ»។
អ្នកតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង សម រង្ស៊ី លោក សុន ឆ័យ មានមតិថា លោក ម៉ម សូណង់ដូ គឺជាមនុស្សកម្រ។ ការចាប់ខ្លួនលោកគឺបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលមិនទាន់បានអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សពេញលេញនៅឡើយ។
លោក សុន ឆ័យ៖ «ខ្ញុំជឿថា អង្គការដែលគេឲ្យកិត្តិយសដល់លោក ម៉ម សូណង់ដូ...។ ជាកត្តាបង្ហាញថា ការបំពានទៅលើលោក ម៉ម សូណង់ដូ មិនត្រូវបានអន្តរជាតិបំភ្លេចនៅឡើយ គេនៅតែបន្តជំរុញ។ សង្ឃឹមថា ជាប់ជាកិត្តិយសដើម្បីជំរុញឲ្យអ្នកកាន់កាប់អំណាចក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញ លើការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់លោក ម៉ម សូណង់ដូ នេះ»។
លោក ម៉ម សូណង់ដូ គាត់ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនកាលពីដើមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១២ ហើយបើទោះជាគ្មានភស្តុតាងជាក់លាក់ ដើម្បីភ្ជាប់រូបលោកទៅនឹងចលនាអបគមន៍ គាត់ត្រូវតុលាការចោទប្រកាន់កាលពីថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ ពីបទញុះញង់ឲ្យមានការបះបោរ និងញុះញង់ឲ្យកាន់អាវុធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៅភូមិប្រម៉ា ស្រុកឆ្លូង ខេត្តក្រចេះ ហើយត្រូវបានផ្ដន្ទាទោសឲ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ២០ឆ្នាំ។
លោក ម៉ម សូណង់ដូ គឺជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោម ៦នាក់ ពីប្រទេសផ្សេងៗ ក្នុងឆ្នាំនេះ ដែលត្រូវទទួលបានពានរង្វាន់។ បេក្ខជន ៥នាក់ផ្សេងទៀតមានមកពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់(Iran) កេនយ៉ា (Kenya) កូឡុំប៊ី (Columbia) អូបែរគីស្ថាន (Uzbekistan) និងប្រទេសម៉ូរីតានី (Mauritania) ដែលគេជ្រើសចេញពីមនុស្ស ៩០នាក់នៅទូទាំងពិភពលោក៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។