ការកត់សម្គាល់អំពីការកាត់ក្តី ឌុច របស់សាលាក្តីខ្មែរក្រហម
ដោយ សាន សុវិទ្យ
2009-06-24
ការកាត់ក្ដី កាំង ហ្កេកអ៊ាវ ហៅ ឌុច បានប្រព្រឹត្តទៅជិត៣ខែហើយ តាំងពីចុងខែមីនា ឆ្នាំ២០០៩ នេះមក ការកាត់ក្ដីនេះបានទទួលការយកចិត្តទុកដាក់តាមដានពីខ្មែរទាំងក្នុងទាំងក្រៅប្រទេស។
កញ្ញា សេង ធារី នាយិកាមជ្ឈមណ្ឌលអភិវឌ្ឍន៍សង្គមចូលរួមក្នុងកម្មវិធីវេទិកាអ្នកស្ដាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីថ្ងៃទី ២៣ មិថុនា ២០០៩។
ក្នុងចំណោមបុគ្គលនិងអង្គការដែលបានតាមឃ្លាំមើលនីតិវិធីរបស់តុលាការនេះ មានមជ្ឍមណ្ឌលអភិវឌ្ឍន៍សង្គម ក្រោមការដឹកនាំរបស់កញ្ញា ធារី សេង។
ក្នុងសេចក្ដីសង្កេតកត់សម្គាល់អំពីការកាត់ទោស កាំង ហ្កេកអ៊ាវ ហៅ ឌុច ដែលជាប្រធានបទនៃនាទីអ្នកស្ដាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីកាលពីថ្ងៃអង្គារកន្លងទៅនេះ នាយិកានៃមជ្ឈមណ្ឌលអភិវឌ្ឍន៍សង្គមមានប្រសាសន៍ថា ជាការចាំបាច់ណាស់ដែលត្រូវតែតាមសង្កេតមើលថា នីតិវិធីតុលាការកូនកាត់នេះស្របទាំងស្រុងនឹងគតិយុត្ត។
កញ្ញា ធារី សេង មានប្រសាសន៍ដូច្នេះ ៖ «យើងជាប្រទេសមួយដែលបានទទួលស្គាល់កតិកាសញ្ញានិយាយអំពីសិទ្ធិពលរដ្ឋនិងសិទ្ធិនយោបាយដែលបានបែងចែកអ្វីទៅជាសិទ្ធិនៅក្នុងនីតិវិធីតុលាការ ហើយអ្វីដែលបានកើតឡើងជាក់ស្ដែង»។
កញ្ញា ធារី សេង បានកត់សម្គាល់ថា ក្នុងការឃ្លាំមើលរយៈពេល ៨សប្ដាហ៍មកនេះ គេឃើញមានបញ្ហាមួយចំនួន ជាពិសេសបញ្ហាបកប្រែភាសា ព្រោះក្រៅពីមានមន្រ្តីពាក់ព័ន្ធនិងតុលាការជាជនជាតិខ្មែរហើយ នៅមានសហចៅក្រម សហព្រះរាជអាជ្ញា និងសហមេធាវីបរទេសផងដែរ។
កញ្ញា ធារី សេង ឲ្យដឹងដូច្នេះទៀតថា ៖ «យើងដឹងថាតុលាការខ្មែរក្រហមមានភាសាជាផ្លូវការ៣ ជាភាសាខ្មែរ ភាសាអង់គ្លេស និងភាសាបារាំង។ ហើយយើងឃើញថាឯកសារទាំងអស់អត់ទាន់បានបកប្រែជាភាសាទាំង៣ ទេ ខ្លះមានតែភាសាខ្មែរ ខ្លះជាភាសាអង់គ្លេស។ ឧទាហរណ៍មេធាវីរបស់ ខៀវ សំផន លោក ហ្សាក់ វ៉ែកហ្សេស (Jacque Verges) គាត់ជាជនជាតិបារាំង គាត់ទាមទារថាឯកសារទាំងអស់ត្រូវការបកប្រែជាភាសាបារាំងមុនគាត់ចូលរួម ឬមុនគាត់អាចការពារកូនក្ដីគាត់ឲ្យវាសមរម្យ។ បញ្ហាបកប្រែយើងឃើញថាជាបញ្ហាស្មុគស្មាញមួយដែលយើងបានឃើញតាំងពីអាទិត្យទី១ តាំងពីដើមមកដល់ឥឡូវនេះ»។
ថែមលើនេះក៏មានការកត់សម្គាល់ជាចម្ងល់របស់ជនរងគ្រោះខ្លះដែលសង្ស័យថា ហេតុអ្វីបានជាក្នុងការកាត់ទោស ឌុច នេះ មិនយកតែជនរងគ្រោះពីរបបខ្មែរក្រហមមកជាសាក្សី ព្រោះមានព័ត៌មានពីឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់ ឌុច។
កញ្ញា ធារី សេង បានអធិប្បាយថា ព័ត៌មានអាចផ្ដល់បានដោយកូនចៅខ្មែរក្រហមផ្ទាល់ និងដោយអ្នកដែលដឹងច្បាស់ពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបេតយ្យនិងស្ថានការណ៍កម្ពុជាក្នុងជំនាន់នោះផង។
ពាក់ព័ន្ធនឹងការកាត់ទោស ឌុច នេះ អ្នកស្រី ពុធ សុខសាន្ត ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្ដែងការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពរបស់សាក្សីក្នុងតុលាការនេះ ៖ «ខ្ញុំគិតថាអ្នកដែលអាចធ្វើជាសាក្សីបាន ប្រហែលជាមានច្រើន តែប្រហែលជាគេខ្លាចសន្តិសុខមិនល្អ។ យើងគិតលៃយ៉ាងម៉េចធ្វើឲ្យសន្តិសុខអ្នកដែលធ្វើជាសាក្សីហ្នឹងឲ្យមានការទុកចិត្ត»។
ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី នាទីអ្នកស្ដាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីកាលពីម្សិលមិញពុំបានទទួលចំណាប់អារម្មណ៍របស់មិត្តអ្នកស្ដាប់ស្ដីពីការកាត់ទោស ឌុច នេះ បានយ៉ាងទូលំទូលាយឡើយ ដោយពេលវេលារបស់កម្មវិធីមានកម្រិត៕
អត្ថបទដែលទាក់ទង
- មន្រ្តីនៃសាលាក្ដីខ្មែរក្រហមអំពាវនាវឲ្យជនរងគ្រោះដាក់ពាក្យបណ្ដឹងឲ្យបានឆាប់
- គ្រូបងៀននិងសិស្សជួបគ្នាស្វែងយល់ពីដំណើរការកាត់ក្តីអតីតមេខ្មែរក្រហម
- ចៅក្រមអន្តរជាតិមួយរូបនៃសាលាក្តីខ្មែរក្រហមរងការទាមទារឲ្យដកចេញ
- ហ៊ុន សែន ប្រតិកម្មនឹងការកោះហៅមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលទៅធ្វើជាសាក្សី
- ខ្មែរអ៊ិស្លាមរងគ្រោះក្នុងរបបខ្មែរក្រហមសុំឲ្យក្រុមអ្នកច្បាប់ជួយរកយុត្តិធម៌
