ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលទាំងនេះនិយាយថា ដើម្បីឲ្យដំណើរការបោះឆ្នោតនេះមានលក្ខណៈស្មើភាពគ្នាពិតប្រាកដ កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ស្ដីពីគណបក្សនយោបាយរបស់ខ្លួនឲ្យបានត្រឹមត្រូវ រួមនិងការកែលំអមាត្រាមួយចំនួនដែលមានចន្លោះប្រហោងនោះ។
នៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសដែលប្រកាន់យកប្រព័ន្ធនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស តែងតែបែងចែកបក្ស និងរដ្ឋដាច់ស្រឡះពីគ្នា។ ចំណែកកងប្រដាប់អាវុធ មានអង្គភាពយោធា និងនគរបាលត្រូវបម្រើរដ្ឋ និងប្រជារាស្ត្រ មិនមែនបម្រើបក្សនយោបាយនោះឡើយ។ បញ្ហានេះ សម្រាប់នៅកម្ពុជា ក្រោយពីការបោះឆ្នោតសកល ឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតមកដល់ពេលនេះ គឺជាវិបត្តិមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។
ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលអំពីដំណើរបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា និយាយថា មាត្រា ១៥នៃច្បាប់ស្ដីពីគណបក្សនយោបាយឆ្នាំ១៩៩៧ មានចំណុចខ្វះខាតដែលត្រូវធ្វើការកែប្រែឡើងវិញ។ មាត្រា ១៥ នៃច្បាប់នេះ បានចែងថា បព្វជិត មន្ត្រីតុលាការ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងកម្លាំងនគរបាលជាតិ អាចចូលជាសមាជិកនៃគណបក្សនយោបាយនានាបាន តែមិនត្រូវធ្វើសកម្មភាពគាំទ្រ ឬប្រឆាំងគណបក្សនយោបាយណាមួយឡើយ ហើយគណបក្សនយោបាយក៏មិនត្រូវរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ នៅក្នុងស្ថាប័នទាំងនេះដែរ។
អ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មានប្រសាសន៍ថា មាត្រា ១៥ នៃច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយនេះ គួរមានការបន្ថែមទណ្ឌកម្ម និងការផាកពិន័យរដ្ឋបាលដល់មន្ត្រីណាដែលរំលោភច្បាប់។
សកម្មភាពរបស់ស្ថាប័នមន្ត្រីរាជការ តុលាការ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ដែលគេដឹងថា ភាគច្រើនជាសមាជិកគណបក្សកាន់អំណាច តែងត្រូវបានចាត់តាំងពីថ្នាក់លើឲ្យចុះប្រចាំការ ឬពង្រឹងសកម្មភាពបក្ស តាមមូលដ្ឋានក្នុងកំឡុងយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។
សកម្មភាពទាំងនោះរួមមាន ការចុះអប់រំ និងផ្សព្វផ្សាយគោលនយោបាយបក្សកាន់អំណាច។ ការចុះចែកអំណោយដល់អ្នកស្រុកក្នុងគោលបំណងទិញទឹកចិត្ត ឬជាការបញ្ចុះបញ្ចូល។ ការចុះឃ្លាំមើល និងតាមដានសកម្មភាពរបស់គណបក្សដទៃ។ ការចុះសម្ដែងកំប្លែង ឬសិល្បៈផ្សេងៗរបស់សិល្បករដែលមានតួនាទីជា យោធិន ឬជានគរបាល ដែលគាំទ្របក្សកាន់អំណាច។ ម្យ៉ាងទៀតស្ថាប័នរបស់ រដ្ឋខ្លះបានកាត់ប្រាក់ខែបុគ្គលិករដ្ឋសម្រាប់ជាវិភាគទានក្នុងការចូលជាសមាជិកបក្ស ទន្ទឹមនឹងប្រាក់បៀវត្សរ៍របស់មន្ត្រីទាំងនោះមានកម្រិតទាប។
លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មានប្រសាសន៍ថា សូម្បីព្រះសង្ឃក៏មិនត្រូវធ្វើសកម្មភាពគាំទ្រគណបក្សនយោបាយណានោះឡើយ។
ទាក់ទិនទៅនឹងភាពឆកល្វែងនៃច្បាប់ស្ដីពីគណបក្សនយោបាយនេះដែរ លោក គល់ បញ្ញា ប្រធានគណៈកម្មាធិការដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ហៅកាត់ថា (COMFREL) មានប្រសាសន៍ថា ដើម្បីឲ្យច្បាប់មួយមានប្រសិទ្ធភាពទៅបាន លុះត្រាក្រុមអ្នកកាន់អំណាចមានឆន្ទៈគោរពច្បាប់ទាំងអស់គ្នា។
លោកថ្លែងថា បើទោះបីច្បាប់ស្ដីពីគណបក្សនយោបាយមួយនេះ មិនបានបញ្ញត្តិអំពីទណ្ឌកម្ម និងការដាក់ពិន័យអ្វីក៏ដោយ ក៏មន្ត្រីទាំងនោះត្រូវតែគោរព ដើម្បីឲ្យប្រទេសរបស់ខ្លួនមាននីតិរដ្ឋត្រឹមត្រូវ និងមានការជឿទុកចិត្តពីប្រជាពលរដ្ឋ។
គេហទំព័ររបស់អង្គការខុមហ្រ្វែល បានចុះផ្សាយរបាយការណ៍នៃការប្រើប្រាស់ធនធានរបស់រដ្ឋ ឃ្លាំមើលបរិយាកាសចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោត ឃុំ សង្កាត់ សម្រាប់អាណត្តិទី៣ ចាប់ពីដើមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ រហូតដល់ពាក់កណ្ដាលខែមករា ឆ្នាំ២០១២ បានរកឃើញថា យ៉ាងហោចណាស់មានភាពមិនប្រក្រតី រហូតដល់ជាង ២រយករណី ដែលមន្ត្រីរាជការ យោធា និងនគរបាល បានប្រើប្រាស់ធនធានរបស់រដ្ឋ និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ប្រយោជន៍របស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
ភាពមិនប្រក្រតីទាំងនោះរួមមាន ការបង្ហាញផ្លាកសញ្ញារវាងបក្សកាន់អំណាច និងបក្សមិនកាន់អំណាចនៅទីកន្លែងសាធារណៈមានភាពមិនស្មើគ្នា។ ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់រដ្ឋសម្រាប់ផ្សាយអំពីការចែកអំណោយ។ ការប្រើប្រាស់ម៉ោងការងារ និងយានយន្តរបស់រដ្ឋ ដើម្បីចេញឃោសនាគណបក្សរួម និងការប្រើប្រាស់អាគាររបស់រដ្ឋសម្រាប់បិទបង្ហាញ ផ្លាកសញ្ញាគណបក្ស និងដើម្បីសកម្មភាពផ្សេងៗ ហើយជាពិសេសទៅទៀត គឺការប្រើប្រាស់ប្រេងសាំង និងថវិការដ្ឋសម្រាប់បម្រើឲ្យបក្សកាន់អំណាចជាដើម។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក ទេព នីថា អគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ដែលហៅកាត់ថា គ.ជ.ប. មានប្រសាសន៍ថា រាល់គណបក្សនយោបាយទាំងអស់មានសិទ្ធិប្ដឹងអំពីភាពមិនប្រក្រតីទាំងឡាយណាដែលកើតមានក្នុងកំឡុងយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោតមកកាន់ គ.ជ.ប. ក្នុងរយៈពេល ១៥ថ្ងៃ មុនការបោះឆ្នោតឃុំ សង្កាត់។ ប៉ុន្តែ លោក សុន ឆ័យ តំណាងរាស្ត្រពីខាងគណបក្ស សម រង្ស៊ី បានបង្ហាញពីភាពគ្មានជំនឿចំពោះសមត្ថកិច្ចរបស់ គ.ជ.ប. ពីព្រោះក្រុមមន្ត្រីនៃស្ថាប័នមួយនេះ សុទ្ធសឹងមានការតែងតាំងដោយគណបក្សកាន់អំណាច។
ក្រៅពីច្បាប់ស្ដីពីគណបក្សនយោបាយក៏មានច្បាប់ស្ដីពីសហលក្ខន្តិកៈមន្ត្រីរាជការស៊ីវិល មាត្រា ៣៧ បានចែងថា មន្ត្រីរាជការទាំងអស់ត្រូវមាន អព្យាក្រឹតភាព ក្នុងសកម្មភាពការងារ និងហាមឃាត់ដាច់ខាត នូវការប្រើប្រាស់មុខងាររបស់ខ្លួន និងសម្ភារៈរបស់រដ្ឋ ដើម្បីបម្រើសកម្មភាពនយោបាយ ឬប្រឆាំងនឹងបេក្ខជននយោបាយណាមួយ។
ប្រធានគណៈកម្មាធិការអព្យាក្រឹត្យមិនលំអៀងសម្រាប់ការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ដែលហៅកាត់ថា (NECFEC) លោក ហង្ស ពុទ្ធា មានប្រសាសន៍ថា កម្ពុជាគួរធ្វើកំណែទម្រង់ច្បាប់របស់ខ្លួន ដោយបន្ថែមការដាក់ទណ្ឌកម្មឲ្យធ្ងន់ថែមទៀត ដើម្បីឲ្យមន្ត្រីទាំងនោះរាងចាល។
តំណាងរាស្ត្រចាស់វស្សាពីខាងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជាម យៀប បានទទួលស្គាល់ថា ពិតជាមានក្រុមមន្ត្រីនៅតាមស្ថាប័នរដ្ឋចេញធ្វើសកម្មភាពនយោបាយ ប៉ុន្តែមានការលំបាកក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងអ្នកទាំងនោះ។
ប្រធានគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស លោក កឹម សុខា មានប្រសាសន៍ថា ទោះបីមានភស្តុតាងអំពីការរំលោភច្បាប់ទាំងឡាយដែលធានាឲ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ក៏ដោយ ក៏គ្មានស្ថាប័នណាមួយអាចដាក់ទោសទណ្ឌដល់ក្រុមមន្ត្រីពីខាងគណបក្សកាន់អំណាចនោះដែរ។
កម្ពុជាមានភូមិចំនួន ១៣.៨៥០ ភូមិ មានឃុំ/សង្កាត់ចំនួន ១.៦៣៣ មានស្រុក/ខណ្ឌចំនួន ១៩៣ និង ២៤ ខេត្ត/ក្រុង ដែលគេឃើញមានក្រុមមន្ត្រីរាជការត្រូវបានចាត់តាំងឲ្យចុះប្រចាំការក្នុងតំបន់ទាំងនោះ សម្រាប់ប្រយោជន៍គណបក្សកាន់អំណាច។
អង្គការខុមហ្វ្រែលបានរកឃើញថា គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលជាគណបក្សកាន់អំណាចបានបង្កើតតួនាទីជាប្រព័ន្ធក្នុងជួរមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់របស់រដ្ឋបាលស៊ីវិល និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ។
លោក សុន ឆ័យ តំណាងរាស្ត្រគណបក្ស សម រង្ស៊ី មានប្រសាសន៍ថា រដ្ឋាភិបាលបានចាត់តាំងមន្ត្រីក្រសួងឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និងថាមពល ឲ្យចុះប្រចាំការ ឬចែកអំណោយនៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង និងពោធិ៍សាត់ ខណៈមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ប្រចាំការខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយក្រុមមន្ត្រីទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការនៅខេត្តតាកែវ៕
កំណត់ចំណាំ៖ ចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណាដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃតែប៉ុណ្ណោះ។