«ឥឡូវហ្នឹងពេលយើងដល់សកលភាវូបនីយកម្ម យើងត្រូវការខួរក្បាលច្រើនណាស់ ។ ឧទាហរណ៍ឥឡូវយើងទៅសាលារៀន ឧបមារៀនអង់គ្លេស យើងត្រូវការគ្រូអង់គ្លេស ត្រូវការគ្រូបារាំង ត្រូវការអ៊ីចឹង ។ ខ្ញុំយកឧទាហរណ៍មួយ ជួនកាលទៀតយើងរោងចក្រ ឥឡូវរោងចក្រទើបមកប៉ុន្មានទៀត យើងមានរោងចក្រច្រើនណាស់ ដូចឥឡូវ Microsoft ក៏មកធ្វើការជាមួយយើង ក្រុមហ៊ុនច្រើនណាស់គេមកធ្វើ» ៖ នេះគឺប្រសាសន៍របស់លោករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន ខៀវ កាញារីទ្ធ និងជាមន្ត្រីនាំពាក្យនៃរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលថ្លែងគូសបញ្ជាក់អំពីកំណើនពាណិជ្ជករនិងការវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ។
ជាមួយគ្នានេះសេចក្តីរាយការណ៍ពីក្រសួងពាណិជ្ជកម្មក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា រដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្មគឺលោក ចម ប្រសិទ្ធ បានចុះហត្ថលេខាព្រមព្រៀងមួយនៅថ្ងៃច័ន្ទសប្តាហ៍នេះ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យគណនេយ្យករ ពេទ្យធ្មេញ និងវេជ្ជបណ្ឌិតរបស់ប្រទេសអាស៊ាន អាចធ្វើការងារឬប្រកបជំនួញនៅក្នុងប្រទេសអាស៊ានដូចគ្នាបាន ។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោករដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្ម ចម ប្រសិទ្ធ ធ្លាប់បញ្ជាក់នៅក្រោយជំនួបប្រជុំជាមួយមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកថា គុណភាពផលិតរបស់កម្ពុជានៅមានកម្រិតនៅឡើយបើប្រៀបធៀបប្រទេសជិតខាង ។
លោករដ្ឋមន្ត្រី ចម ប្រសិទ្ធ លើកឧទាហរណ៍ពន្យល់ទាក់ទិនវិស័យកាត់ដេរដែលកំពុងឈានមុខមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា យ៉ាងដូច្នេះថា ៖ «យើងនិយាយរួម ព្រោះយើងប្រកួតជាមួយគ្នា ផលិតភាពយើងចាញ់គេហើយ ពីព្រោះគេ គេផលិត៣០-៤០ឆ្នាំហើយ យើងទើបបានប្រមាណ១២ឆ្នាំហ្នឹងទេ ។ ប៉ុន្តែទី២ រឿងកម្មករយើង ឧស្សាហ៍ព្យាយាមយ៉ាងម៉េចក៏ដោយ ល្បឿននៃការធ្វើអត់ទាន់ស្មើនៅខាងវៀតណាមទេ អត់ទាន់ស្មើនឹងចិនទេ» ។
ជាមួយគ្នានេះក៏មានចំណោទលើកឡើងដែរថា ពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជានឹងអាចធ្លាក់ចុះនៅគ្រាដែលថ្លៃប្រេងឥន្ទនៈបន្តឡើងថ្លៃ ហើយក៏សេវាកម្មដឹកជញ្ជូនមានការលំបាកនៅឡើយនោះ ។ ក៏ប៉ុន្តែលោករដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្ម ចម ប្រសិទ្ធ មានប្រសាសន៍ថាការស្វែងរកទីផ្សារក្នុងតំបន់ជាចំណុចគន្លឹះសម្រាប់ដោះស្រាយចំណោទខាងលើនេះ ។
លោក ចម ប្រសិទ្ធ បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «ប្រេងឡើងថ្លៃ និងបញ្ហាការដឹកជញ្ជូនដែលកាន់តែឡើងអ៊ីចឹង គឺមិនមែនពាក់ព័ន្ធប្រទេសយើងមួយទេ វាកើតមានសឹងគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់ ។ យើងទៅមើលរហូតដល់ប្រទេសបារាំង ឬក៏ប្រទេសមួយចំនួនទៀត ធ្វើបាតុកម្មដើម្បីទាមទារឲ្យថ្លៃប្រេងចុះ ប៉ុន្តែអ្នកណាទៅជួយបាន ថ្លៃប្រេងចុះ បើយើងអ្នកទិញ មិនមែនអ្នកផលិត ។ អ៊ីចឹងបើអ្នកលក់ គេនៅតែលក់ខ្ពស់ យើងធ្វើម៉េច ? យើងត្រូវរងគ្រោះទាំងអស់គ្នា អ៊ីចឹងអ្វីដែលយើងគិតគូរ គឺថាយើងនឹងឃើញនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្មកាត់ដេរនេះ គឺមានការប្រែប្រួលរូបមន្តនៃការលក់ ។ ពីមុនថាយើងលក់ទៅដល់អាមេរិក យើងលក់ទៅដល់សហគមន៍អឺរ៉ុប ដែលជាទីផ្សារដឹកជញ្ជូនមួយខែតាមកប៉ាល់ ទម្រាំទៅដល់ ។ ឥឡូវដល់ពេលចាប់ផ្ដើមសាំងឡើងថ្លៃ ភ្លើងក៏ឡើងថ្លៃ តើធ្វើម៉េច ? ការគិតគូររបស់គេគឺលក់ទៅកន្លែងទីផ្សារណាដែលជិតៗជាង ។ ឧទាហរណ៍លក់ទៅជប៉ុន លក់ទៅត្រឹមចិន លក់ទៅត្រឹមអាស៊ានទៅ វាបានលុយដូចគ្នា ហើយចំណេញទៀត ដោយសារយើងមិនចាយធំទៅលើការដឹកជញ្ជូន ។ ភាគច្រើននៅរង្វង់អាស៊ីយើងដែលយើងអាចរកលុយបានច្រើនជាង ហើយចំណេញបានលឿន» ។
លោករដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្ម ចម ប្រសិទ្ធ ថ្លែងបន្ថែមដោយមានជំនឿចិត្តថា ជាមួយនឹងការអនុគ្រោះពន្ធពីបរទេស ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិកនោះ គឺវិស័យវិនិយោគឯកជននៅកម្ពុជា នឹងកើនឡើងបន្ថែមទៀតនៅឆ្នាំខាងមុខនេះ ។
លោក ចម ប្រសិទ្ធ បានបញ្ជាក់ថា ៖ «អ៊ីចឹងគេឃើញការរីកចម្រើនរបស់យើង ហើយគេឃើញល្បឿនសេដ្ឋកិច្ចរបស់យើង ។ នៅពេលប្រទេសជិតខាងល្បឿនសេដ្ឋកិច្ចគេទាប យើងនៅសល់យ៉ាងតិច២ខ្ទង់ នៃ GDP ដែរ អ៊ីចឹងមានន័យថាយើងនៅខ្លាំង ។ អ៊ីចឹងហើយការដែលយើងប៉ាន់ស្មានហ្នឹងគឺដោយសារស្អី ? អាមេរិកចាប់ផ្ដើមបើកទីផ្សារកាន់តែច្រើនឲ្យយើង ទំនិញមួយចំនួនចាប់ផ្ដើមទម្លាក់ពន្ធដល់សូន្យ ។ ឥឡូវនេះវាជាង៦ពាន់មុខទំនិញហើយដែលរួចពន្ធ ប៉ុន្តែយើងនៅបន្តទៀត នៅសល់ប្រហែលជា៦ពាន់ទៀតដែលតថ្លៃជាមួយអាមេរិក ។ បញ្ហាគឺនៅត្រង់កិច្ចព្រមព្រៀងការចរចានៅក្នុងអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកវាបរាជ័យ បើសិនវាមិនបរាជ័យ វាមិនស្ទះទេ ប្រហែលជាក្នុងចុងឆ្នាំនេះ អាមេរិកត្រូវផ្ដល់ឲ្យយើង៩៧%នៃមុខទំនិញគាត់ទាំងអស់ដោយរួចពន្ធ ។ យើងត្រូវទៅចរចាជាមួយទ្វេភាគីអាមេរិកដើម្បីទាញឲ្យទំនិញមួយចំនួនចុះពន្ធ» ។
សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាត្រូវគេដឹងថា ពឹងអាស្រ័យលើវិស័យចម្បងចំនួន៤ គឺផ្នែកឧស្សាកម្មកាត់ដេរ សំណង់ ទេសចរណ៍ និងកសិកម្ម ។ ថ្មីៗនេះវិស័យធនាគារក៏រីកចម្រើនផងដែរ ក៏ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកព្យាករណ៍សេដ្ឋកិច្ចបានថ្លែងជាញឹកញយថា ការស្រុតចុះលើវិស័យណាមួយក្នុងចំណោមវិស័យសំខាន់តិចតួចខាងលើនេះនឹងធ្វើឲ្យប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា ។
លោក ច័ន្ទ សុផល អ្នកស្រាវជ្រាវជាន់ខ្ពស់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចមានប្រសាសន៍ថា កម្ពុជាអាចធានានិរន្តរភាពកំណើនសេដ្ឋកិច្ចទៅបាន ដរាបណាគេធ្វើឲ្យមានពហុវិស័យលើផ្នែកពាណិជ្ជកម្មឬឲ្យមានការវិនិយោគឲ្យបានច្រើនផ្នែក ។
លោក ច័ន្ទ សុផល មានគូសបញ្ជាក់ថាចំណុចគន្លឹះដែលធ្វើឲ្យសេវាកម្មពាណិជ្ជកម្មដើរទៅមុខបាននោះ គឺការធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនូវផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងអេឡិចត្រូនិច និងស្ថានប័នសម្របសម្រួលធុរកិច្ចជាដើម ។
លោក ច័ន្ទ សុផល បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «ហើយសេវាកម្មហ្នឹងគឺមានការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការទិញពីកន្លែងមួយទៅលក់នៅកន្លែងមួយ ហើយក្នុងនេះវាចាំបាច់ណាស់ ត្រូវមានផ្លូវថ្នល់ល្អ មានបណ្ដាញព័ត៌មានច្បាស់លាស់ ការដឹកជញ្ជូន វាមិនមានតម្លៃខ្ពស់ពេក ប្រេងឥន្ធនៈមិនមានតម្លៃខ្ពស់ពេក» ។
ស្របគ្នានឹងផែនការរបស់រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្នុងការធ្វើឲ្យរីកចម្រើនលើវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្រិតខ្ពស់នោះ អ្នកឯកទេសសេដ្ឋកិច្ចគឺលោក ច័ន្ទ សុផល បានថ្លែងថាកម្ពុជាក៏ត្រូវមានផែនការជំរុញការធ្វើពាណិជ្ជកម្មខ្នាតតូច ឬពាណិជ្ជកម្មជាលក្ខណៈគ្រួសារបន្ថែមទៀតផងដែរ ។
លោក ច័ន្ទ សុផល បានឲ្យដឹងថា ៖ «ពាណិជ្ជកម្មគ្រួសារ យើងនៅមានកម្រិតទាប ហើយយើងឃើញថាជាទូទៅអ្នកដែលបង្កើតបើកដូចជា ហាងអ៊ុតសក់ ហាងកែសម្ផស្ស មានច្រើនណាស់ ហើយគាត់ដូចជាគ្រាន់តែមានប្រាក់ ចង់ធ្វើតែម្ដង មិនបានសិក្សាមើលពីសក្ដានុពលនៃទីផ្សារ អតិថិជនហ្នឹងអាចមានប៉ុន្មាននាក់ ? មកពីកន្លែងណាខ្លះ ? យើងផ្សព្វផ្សាយឲ្យគេដឹងឮយ៉ាងម៉េច ? អ្នកខ្លះបើកហើយដួលរលំទៅវិញ» ។
ជាមួយគ្នានឹងរបាយការណ៍របស់រដ្ឋាភិបាលខ្មែរថា ពលរដ្ឋខ្មែរប្រមាណ៣០%កំពុងស្ថិតនៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រក៏មានការលើកឡើងថា យុវជនខ្មែរដែលបញ្ចប់ការសិក្សាជិត២ម៉ឺននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗនោះគឺមានតែ១០%ប៉ុណ្ណោះដែលអាចរកការងារធ្វើបាន ។
លោក ច័ន្ទ សុផល មានប្រសាសន៍ថាជាមួយគ្នានឹងការលើកទឹកចិត្តឲ្យជនបរទេសចូលវិនិយោគ កម្ពុជាក៏ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់និងគ្រប់គ្រងឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ចំពោះពលករបរទេសដែលចូលស្វែងរកការងារធ្វើក្នុងប្រទេសកម្ពុជានោះផងដែរ ។
បច្ចុប្បន្ននេះមិនទាន់ប្រភពព័ត៌មានជាក់លាក់ដែលអាចប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីអំពីចំនួនពលករបរទេសដែលចូលមកធ្វើការងារនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅឡើយទេ ។ ក៏ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នក៏គេឃើញមានជនបរទេស ដូចជាវៀតណាម កូរ៉េ និងចិន កំពុងប្រកបការងារក្នុងប្រទេសកម្ពុជានោះដែរ ៕