សំ បូរិន្ទ ៖ លោក ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ សូមអភ័យទោស ដោយសារតែខ្ញុំត្រូវដាស់លោក ក៏ប៉ុន្តែដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់អស់លោកអ្នកនាងមិត្តអ្នកស្ដាប់ ខ្ញុំសូមលោក ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ ធ្វើសេចក្ដីពិពណ៌នាអំពីកិច្ចប្រជុំរវាងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសខ្មែរ-ថៃ នៅខេត្តសៀមរាប ។
ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ ៖ សូមជម្រាបថា កិច្ចប្រជុំរវាងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសប្រទេសទាំងពីរ កម្ពុជា-ថៃនេះ គឺដំណើរការអស់រយៈពេល១២ម៉ោង ដែលចាប់ផ្ដើមតាំងពីម៉ោង ១០ព្រឹករហូតដល់ម៉ោង ១០យប់ ហើយអត់ទាន់ចប់ទៀត តាមពិតទៅ រហូតដល់ម៉ោង ១១ឯណោះ ។
ភាគីទាំងពីរបានសម្រេចចំណុចជាច្រើន ហើយទាំងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃក្ដី ទាំងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសខ្មែរក្ដី គឺបានចាត់ទុកថា លទ្ធផលនៃការជួបនោះជាជោគជ័យដ៏ក្រៃលែង ។ ចំណុចដែលបានឯកភាពជាមួយគ្នា គឺរួមមាន សូមឲ្យរក្សាភាពអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា គឺថា មិនឲ្យមានការប្រើកម្លាំងទ័ពទេ ហើយការដោះស្រាយបញ្ហាចំពោះមុខ គឺការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ដូចជា ការប្រជុំថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសទាំងពីរ និងគណៈកម្មការព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃហ្នឹង នឹងបន្តទៅទៀត ។
ហើយជាមួយគ្នានោះដែរ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនៃប្រទេសទាំងពីរ បានឯកភាពផងដែរថានឹងស្នើទៅរដ្ឋាភិបាលរបស់គេរៀងៗខ្លួន ទីមួយ គឺសូមឲ្យមានការប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសជាបន្តទៀត ទីពីរ គឺបន្តកិច្ចប្រជុំនៃគណៈកម្មការព្រំដែន និងចំណុចដែលសំខាន់មួយ ដែលគួរឲ្យយកចិត្តទុកដាក់ហ្នឹង គឺគណៈប្រតិភូបានលើកថា គេនឹងស្នើទៅរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងពីរ ឲ្យរៀបចំធ្វើការដោះមីននៅតាមព្រំដែនដែលកំពុងតែវាស់វែង និងតាមតំបន់ព្រំដែនដែលនឹងត្រូវបោះបង្គោលរវាងកម្ពុជានិងថៃ ។ ហើយចំណុចពិសេសនិងសំខាន់បំផុត នៅក្នុងការពិភាក្សាហ្នឹង គឺភាគីទាំងពីរបានឯកភាពថា សូមឲ្យដកទ័ពទាំងទាហានខ្មែរ ទាំងទាហានថៃ ចេញពីវត្ត«កែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ» ជាវត្តដែលកំពុងមានជម្លោះហ្នឹង ហើយក្បែរបរិវេណប្រាសាទព្រះវិហារ ក៏ឲ្យដកចេញទ័ពចេញដែរ ហើយការដកចេញនោះ គឺគេបានព្រមព្រៀងគ្នាថា នឹងមិនធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិនៃប្រទេសទាំងពីរក្នុងការបោះបង្គោលព្រំដែននោះទេ ។ ដោយឡែកទៀត បញ្ហាដែលសេសសល់ គេនឹងដោះស្រាយរវាងទ្វេភាគីជាបន្តទៅទៀត។ ទាំងនេះជាចំណុចដែលភាគីនៃប្រទេសទាំងពីរបានយល់ស្របគ្នា នៅក្នុងការចរចាជាមួយគ្នាក្នុងរយៈពេល១២ម៉ោងនេះ ។
សំ បូរិន្ទ ៖ លោក ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ លោកមានប្រសាសន៍អម្បាញ់មិញ លើចំណុចសំខាន់យ៉ាងហោចណាស់ ២ ដែលខ្ញុំចង់ឲ្យលោកបញ្ជាក់ គឺចំណុចទីមួយ ទាក់ទងនឹងការប្រកាសលទ្ធផលថា ជាជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យមួយ ទីពីរទាក់ទងនឹងការដកទ័ពនៃប្រទេសទាំងពីរ ។ ខ្ញុំស្ដាប់អត់ទាន់យល់ ក្នុងន័យថា ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវប្រទេសថៃឈ្លានពានទឹកដីរបស់ខ្លួន ហើយការប្រកាសថា ជាជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យ មានន័យថា ទ័ពថៃសុខចិត្តដកចេញពីកន្លែងដែលខ្លួនកាន់កាប់បច្ចុប្បន្ននេះ ហើយបើសិនជាដកចេញ តើដកចេញនៅពេលណា?
ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ ៖ ចំណុចនេះ គឺមានអ្នកកាសែតបានសាកសួរទៅលោករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស ហោ ណាំហុង ថាតើចំណុចជោគជ័យ គឺបកស្រាយយ៉ាងម៉េច ហើយមានជោគជ័យអ្វីខ្លះ ។ លោករដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ហោ ណាំហុង មានប្រសាសន៍ថា ចំណុចដែលគេបានចាត់ទុក[ថាជាជោគជ័យ] គឺដោយសារថា ភាគីទាំងពីរឯកភាពលើការដកកម្លាំងទាហានដែលកំពុងតែប្រឈមមុខគ្នា ចេញពីតំបន់ដែលកំពុងតែមានជម្លោះ ។
ខាងវិទ្យុអាស៊ីសេរី ក៏បានសួរដែរ នៅពេលដែលដកកម្លាំងចេញពីតំបន់ដែលមានជម្លោះហ្នឹង បានន័យថា រដ្ឋាភិបាល[ខ្មែរ] ទទួលស្គាល់ថា តំបន់ហ្នឹងជាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា ហើយតើថៃគិតថា អ៊ីចឹងដែរឬទេ? លោករដ្ឋមន្ត្រី ហោ ណាំហុង មិនបានឆ្លើយចំនឹងសំណួរនេះទេ លោកមានប្រសាសន៍ថា កម្ពុជានិងថៃកំពុងតែជជែកលើបញ្ហានេះ ហើយនឹងដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ។ នេះគឺជាចំណុចមួយ ។ ហើយរឿងចំណុចដែលថា នឹងដកនៅពេលណានោះ នឹងពិភាក្សាបន្តទៀត គឺអត់ទាន់បានកំណត់កាលបរិច្ឆេទត្រឹមត្រូវថា នឹងដកនៅវេលាថ្ងៃណានោះទេ ។
សំ បូរិន្ទ ៖ លោក ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ លោកជ្រាបស្រាប់ថា ក្នុងសន្ធិសញ្ញាទាំងឡាយទាំងពួងរវាងកម្ពុជា-ថៃ កន្លងផុតមកហ្នឹង គឺមានភាពច្បាស់លាស់ដែលប្រទេសទាំងពីរទទួលស្គាល់គ្នាទៅវិញទៅមកហើយ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤, ១៩០៧ និង ១៩៦២ ដែលថា ព្រំដែនហ្នឹងគឺមានភាពច្បាស់លាស់ទៅហើយ ។ ខ្ញុំចង់ដឹងថា ចំណុចអ្វីដែលថៃលើកយកមកជាមូលដ្ឋាននៃការបញ្ជូនទ័ពចូលមកគ្រប់គ្រងវត្ត កែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ ហ្នឹង?
ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ ៖ ចំណុចនេះ ក្រោយមក ខ្ញុំក៏បានសាកសួរទៅលោករដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការបរទេសខ្មែរ លោក កៅ គឹមហួន គឺវិទ្យុអាស៊ីសេរី បានសួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាចាំបាច់ត្រូវដកទ័ពចេញពីតំបន់ដែលប្រទេសកម្ពុជាគិតថា ជាដីរបស់ខ្លួនទៅហើយនោះ តើនេះមិនបានន័យថា ទទួលស្គាល់ថាជាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាទៅហើយមែនឬទេ? លោករដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការបរទេសបានមានប្រសាសន៍តបមកវិញថា អ្វីដែលជជែកគឺមិនបានជជែកអ្វីឲ្យបានស៊ីជម្រៅទេ ក្រៅពីសុំឲ្យមានការដកទ័ពចេញតែប៉ុណ្ណឹង ក៏ប៉ុន្តែភាគីកម្ពុជានៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំប្រទល់អ្វីទាំងអស់ គឺផ្អែកតាមសន្ធិសញ្ញានិងផែនទីដែលអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ គឺផែនទីឆ្នាំ១៩០៧ ផែនទីឆ្នាំ ១៩០៤ ដែលនាំឲ្យមានការឈ្នះក្ដីនាឆ្នាំ១៩៦២ គឺថា ផ្អែកទៅតាមសន្ធិសញ្ញានិងផែនទីដែលអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ទាំងអស់ ។
សំ បូរិន្ទ ៖ លោក ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ លោកក៏បានដឹងហើយថា ការប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគឺមិនមែនប្រឹងប្រែងត្រឹមលំដាប់ទ្វេភាគី រវាងប្រទេសថៃនិងប្រទេសកម្ពុជាខ្លួនឯងប៉ុណ្ណឹងទេ តែបានប្រឹងប្រែងនៅថ្នាក់តំបន់ លំដាប់អន្តរជាតិរហូតទៅដល់អង្គការសហប្រជាជាតិទៀត ។ លោកដឹងហើយថា ថៃក៏បានព្យាយាមធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីឲ្យការចរចាធ្វើឡើងតែក្នុងរបៀបទ្វេភាគីរវាងថៃ-កម្ពុជាទេ ហើយមិនចង់ឲ្យរឿងនេះឡើងទៅកាន់ថ្នាក់តំបន់ ឬថ្នាក់អន្តរជាតិទេ ។ តើហេតុអីបានជាថៃមិនចូលចិត្តថ្នាក់តំបន់ ថ្នាក់អង្គការសហប្រជាជាតិ តើហ្នឹងមកពីហេតុអីទៅ?
ម៉ាយ៉ារិទ្ធិ ៖ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលដែលបានជជែកជាមួយកាលពីព្រឹកមិញ ប៉ុន្តែលោកសុំមិនឲ្យបញ្ចេញឈ្មោះទេ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ភាគីថៃខំព្យាយាមរាំងខ្ទប់ទាំងអស់ មិនឲ្យមានការជជែកនៅថ្នាក់តំបន់ និងមិនចង់ឲ្យមានការជជែកទៅដល់អង្គការសហប្រជាជាតិទៀត ដោយសារគិតថា បើបង្ហាញទៅ វានឹងជាការអាម៉ាស់មួយរបស់ថៃទៅវិញ ដូច្នេះគេចង់ឲ្យមានការជជែកទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជានិងថៃតែប៉ុណ្ណឹង ។ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ក៏បានមានប្រសាសន៍ផងដែរថា ដោយសារតែបំណងពីប្រទេសដទៃផង ថា ឲ្យដោះស្រាយទ្វេភាគីប្រឹងប្រែងឲ្យបានខ្លាំងទៅ មុននឹងឈានទៅដល់ថ្នាក់តំបន់ និងទៅដល់អង្គការសហប្រជាជាតិនោះ ទើបកម្ពុជាបានព្យាយាមអស់លទ្ធភាពដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទ្វេភាគី ជាមួយនឹងប្រទេសថៃជាមុនសិន ។
សំ បូរិន្ទ ៖ ដើម្បីជាជំនួយដល់អស់លោកមិត្តអ្នកស្ដាប់ ខ្ញុំសូមធ្វើការសង្ខេបនូវសេចក្ដីរាយការណ៍របស់លោក អម្បាញ់មិញ ទាក់ទងនឹងការយល់ព្រមព្រៀងគ្នា រវាងប្រទេសកម្ពុជានិងថៃក្នុងការជជែកពីម្សិលមិញ ។ គឺថា ប្រទេសទាំងពីរយល់ថា ត្រូវមានការជជែកគ្នាជាបន្តទៀត នៅលំដាប់រដ្ឋមន្ត្រីនិងលំដាប់គណៈកម្មការព្រំដែន នេះចំណុចទីមួយ ។ ចំណុចទីពីរ ទាក់ទងនឹងការតាំងចិត្តថា ភាគីទាំងសងខាង គឺត្រូវដកទ័ពជាចាំបាច់ ក៏ប៉ុន្តែពេលវេលានៃការដកទ័ពនោះមិនទាន់ច្បាស់លាស់ទេ តែភាគីទាំងពីរត្រូវយកកិច្ចប្រជុំម្សិលមិញហ្នឹងទៅរាយការណ៍ជូនរដ្ឋាភិបាលរៀងខ្លួនសិន ៕