ក្រុមអ្នកទាំងនោះបានត្អូញត្អែរថា ៖ «ចង់ឲ្យទំនិញចុះថ្លៃទៀត ចង់ឲ្យរដ្ឋាភិបាលសព្វថ្ងៃឲ្យទំនិញចុះថោក ខ្ញុំស្រណុកទិញហូប ព្រោះខ្ញុំអ្នកអត់» ។
ស្រី្តនៅភូមិត្រពាំងអំពិល ឃុំតាភេម ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ ឲ្យដឹងថា ឈ្មោះ ជា ស្រីតូច អាយុ ២០ឆ្នាំ ធ្លាប់ធ្វើកម្មកររោងចក្រ ។ ក្រោយមានកូន គាត់បានឈប់ធ្វើកម្មករប្តូរមករស់នៅជាមួយបងថ្លៃរកស៊ីលក់នំក្មេង ប៉ុន្តែទំនិញឡើងថ្លៃគាត់លក់មិនចំណេញ ។ នៅរដូវធ្វើស្រែ គាត់រំពឹងដើរស៊ីឈ្នួលដកស្ទូង យកឈ្នួល១ថ្ងៃ២ដុល្លារ និងបាយ១ពេល ។ នៅពេលសួរថា គាត់មានដីភូមិនិងដីស្រែទេ ? អ្នកស្រីឆ្លើយថា គ្មានទាំងអស់ ប្តីប្រពន្ធគាត់កើតក្រោយរដ្ឋចែកដី ។ ឯឪពុកម្តាយបែកបាក់គ្នា អ្នកចិញ្ចឹមគាត់គឺជីដូន ឯជីដូនមានតែដីភូមិតែគ្មានដីធ្វើស្រែដែរ ។ ឯប្តីគាត់មានបងស្រីជួយផ្តល់ដីតូច១ ឲ្យសង់រោងលក់នំក្មេង យកប្រាក់ចំណេញចែក២នាក់បងប្អូន ។ ឯមុខរបរប្តីធ្វើកម្មករសំណង់ ប៉ុន្តែនៅរដូវភ្លៀងការងារសំណង់គេផ្អាកជួល ។
ស្ត្រីឈ្មោះ ជា ស្រីតូច បានឲ្យដឹងថា ៖ «មិនសូវចំណេញផង បាន ២-៣ពាន់អីហ្នឹងមួយថ្ងៃ ។ ទិញសាច់ជ្រូកមួយខាំ ទិញត្រកួន ១ពាន់អី ទិញស្ករប៊ីចេងទៀតអស់ហើយ ៣ពាន់» ។
បុរសជាប្តីឈ្មោះ ផន រ៉ាថ ឲ្យដឹងថា គ្រួសារគ្មានដីបង្កបង្កើនផលត្រូវចំណាកស្រុកនិងលក់ពលកម្មដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត ។ ផន រ៉ាថ បន្តថានៅពេលគ្មានការងារធ្វើ គាត់ចេញពីភូមិទៅខេត្តកោះកុង កន្លះខែ ១ខែរកស៊ីដុតធ្យូង បានឈឺសួតទម្រាំបានចំណេញ ៖ «កន្លះខែយើងសល់បាន ២០ដុល្លារ មួយបាវយើងលក់បាន ១៥០០០រៀល ប៉ុន្តែជួលក្របីគេ មួយបាវគេយកយើង ៣ពាន់ ហើយជួលគេកាត់ មួយឡគេយក ៧ម៉ឺន» ។
នៅភូមិនោះដែរអ្នកស្រី សាត តូច ឲ្យដឹងថា រដ្ឋចែកដីអស់ទើបគាត់ចូលមករស់នៅ ។ ក្រោយមកប្តីគាត់ឈប់ធ្វើទ័ពមករស់នៅជាមួយ២០ឆ្នាំហើយ គ្មានដីស្រែទេ ។ ឯមុខរបរដើរស៊ីឈ្នួលគេខួបប្រាំងខួបវស្សាដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត ។ ទើបតែថ្មីៗនេះ មន្រ្តីកសិកម្មបង្រៀនឲ្យចិញ្ចឹមសត្វមាន់លក់ ទើបគាត់អាចមានប្រាក់ជួសជុលខ្ទមស្លឹកផង ទិញអង្ករបានផង ពីមុនគាត់ជំពាក់គេវ័ន្តក ។ ឥឡូវទំនិញឡើងថ្លៃគាត់ក៍ជំពាក់គេទៀត ។
អ្នកស្រី សាត តូច បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «មាន់មួយបើធំលក់បាន ២ម៉ឺន បានម្ហូបខ្លះ បានអង្ករខ្លះអ៊ីចឹងទៅ កូនទៅរៀន ចាយនាយអាយខ្លះទៀតទៅ ។ រាល់ថ្ងៃដោះស្រាយបានមាន់ ឥឡូវដង្កោកាច់ងាប់អស់ហើយ នៅកូនតូចៗទេ កូនធំៗខ្លះងាប់អស់ខ្លះហើយ» ។
ចំណែកអ្នកស្រី ព្រំ ផាន រស់នៅខ្ទមទើបដូរស្លឹកថ្មីឲ្យដឹងថាពីមុនគាត់រស់នៅភ្នំពេញ ។ គាត់ថានៅភ្នំពេញត្រូវទិញអាហារនិងគ្រឿងប្រើប្រាស់សព្វសារពើ ។ ទំនិញឡើងថ្លៃគ្រួសារគាត់គ្មានប្រាក់ចំណូលច្រើន បាននាំគ្នាមករស់នៅស្រុកកំណើត ។ សុំដីអាជ្ញាធរភូមិបានត្រឹមសង់ខ្ទម រស់នៅ១២ឆ្នាំហើយ ។ ឯរបរចិញ្ចឹមជីវិតប្តីធ្វើគ្រូខ្មែរ គាត់ដើរស៊ីឈ្នួលស្ទូងដកច្រូតកាត់ ។ ឥឡូវគាត់បារម្ភគ្មានប្រាក់ចំណូលពីស៊ីឈ្នួលធ្វើស្រែ ដោយនៅឆ្នាំនេះអ្នកស្រុកមួយចំនួន ធ្លាប់ជួលគាត់ធ្វើស្រែបានលក់ដីស្រែច្រើនគ្នា ឲ្យគេចាក់ដីលុបស្រែខ្ទេចខ្ទីអស់ ។
អ្នកស្រី ព្រំ ផាន បានឲ្យដឹងថា ៖ «ត្រៀមកម្លាំងដកស្ទួងឲ្យគេទៀតទៅ ព្រោះអីយើងយកលុយគេមុន ទិញអង្ករហូប ។ ខ្ញុំយកពីគេ ៣ម៉ឺនហើយ ៣ម៉ឺនហ្នឹងធ្វើឲ្យ ៦ថ្ងៃ គិតថ្ងៃស្ទូងឲ្យគេទៅ» ។
អាជ្ញាធរភូមិត្រពាំងអំពិល លោក ពៅ ជឿន មានប្រសាសន៍ថា ក្នុងភូមិនេះគ្រួសារវ័យក្មេងគ្មានដីស្រែរដ្ឋចែកឲ្យមានច្រើនគ្រួសារដែរ ប៉ុន្តែមានគ្រួសារខ្លះមានបងប្អូនជួយឧបត្ថម្ភចេះរកស៊ី មានមុខរបររឹងមាំអាចទិញដីស្រែវិញក៍មាន ។ លោកថាក្នុងចំណោម១៦១គ្រួសារ មាន១៣គ្រួសារប៉ុណ្ណោះ គ្មានដីកសិកម្មខ្លះកើតក្រោយរដ្ឋចែកដី និងខ្លះចូលមកនៅក្រោយរដ្ឋចែកដី ។
លោក ពៅ ជឿន បន្តថាដីកសិកម្មក្នុងភូមិនេះមាន ១៤២ហិកតា ។ ប្រភពបន្តថា អ្នកធ្វើស្រែក្នុងភូមិនេះមិនប្រាកដថា បានផលច្រើនហូបគ្រប់គ្រាន់ទេ ។ ជួនកាលគ្រោះធម្មជាតិរាំងស្ងួតសត្វមមាចត្នោត សត្វក្រាស៊ីក៍មាន ។ ឯដីដាំដុះជាដីខ្សាច់ហុចផលឲ្យទាប ១ហិកតាបាន១តោនកន្លះ ទៅ២តោនប៉ុណ្ណោះ ។ ពេលលក់ស្រូវបាន ៦០០ ទៅ ៧០០រៀល ក្នុង១គីឡូក្រាម ប៉ុន្តែខ្លះលក់បាន៩០០ ទៅ ១០០០រៀល ក្នុង១គីឡូក្រាមនៅរដូវធ្វើស្រែ ។ គាត់ថា អ្នកធ្វើស្រែមិនសូវចំណេញមកពីជីគីមីឡើងថ្លៃ ប្រេងថ្លៃ ឈ្នួល ភ្ជួរ ដក ស្ទូង ច្រូត ឡើងថ្លៃ ។ ក្នុង១រដូវបើគ្រួសារណាមានដី១ហិកតា ហូបមាត់ច្រើននិងចាយវាយបុណ្យ ការផង មិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ។ ដូចគ្រួសារគាត់មានដីជាង១ហិកតា អាចហូបគ្រប់១ឆ្នាំគ្នា៥នាក់ ប៉ុន្តែខ្វះប្រាក់ចាយគាត់ទៅរត់ម៉ូតូឌុបបន្ថែម ទើបអាចទប់ទល់ទំនិញប្រចាំថ្ងៃខែ ។ ដល់បច្ចុប្បន្នប្រេងសាំងឡើងថ្លៃ ៥៣០០ ប្រេងកាត ៥១០០ អំបិលថ្លៃជាង ១០០០ ឯពីឆ្នាំមុន ៤០០ ទៅ ៥០០រៀល ធ្វើឲ្យប្រាក់រកបន្ថែមក្រៅពីធ្វើស្រែមិនអាចទប់ទល់ទំនិញបានដូចឆ្នាំមុនៗ ។
លោក ពៅ ជឿន បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «មុខរបរគាត់រាល់ថ្ងៃ ភាគច្រើនធ្វើជាកម្មករសំណង់ ហើយបើខែស្ទូង គាត់ស៊ីឈ្នួលស្ទូងគេ ខ្លះរែកដីអ៊ីចឹងទៅ ។ រឿងដាច់ស្បៀងមិនដាច់ទេ គ្រាន់តែរកស៊ីបានព្រឹកហូបព្រឹក បានល្ងាចហូបល្ងាច» ។
មេឃុំតាភេម លោក ស្រី កឿត មានប្រសាសន៍ថាក្នុង២៣ភូមិនៃឃុំតាភេម មានប្រជាជន ២៨១៦គ្រួសារ ឯដីធ្វើស្រែប្រមាណ ២០០០ហិកតាប៉ុណ្ណោះ ។ លោកថា ក្មេងច្រើនកើតក្រោយរដ្ឋចែកដី ឯអ្នកកើតជាគ្រួសារួចហើយ អាយុ ២៥ ទៅ ២៦ឆ្នាំ គ្មានដីធ្វើស្រែមាន ៦៥គ្រួសារ ។ ចំនួននេះគាត់មិនបូកបញ្ចូលគ្រួសាររដ្ឋចែកដីស្រែឲ្យ ហើយលក់ដីនោះទេ ។ លោកមេឃុំបន្តថា អ្នកគ្មានដីស្រែបានដើរស៊ីឈ្នួល និងចំណាកស្រុក ខ្លះទៅជិតខ្លះទៅឆ្ងាយ យកប្រាក់ចិញ្ចឹមគ្រួសារធ្វើឲ្យជីវភាព មិនសូវធូរធារទេ ។ ចំណែកអាជ្ញាធរឃុំគ្មានដីសង្គមកិច្ចចែកជូនអ្នកទាំងនោះទេ ។
លោក ស្រី កឿត បានឲ្យដឹងថា ៖ «ខ្លះហ្នឹងគ្នាពិបាកថាដែរ ខ្លះគ្នាដាច់អ៊ីចឹងដែរ ហើយខ្លះក៏រកបានមកពីក្រៅទប់អ៊ីចឹងដែរ ។ បើដាច់ហ្នឹងវាមិនច្រើនប៉ុន្មានទេ ប្រហែលជាខ្ទង់ ២០-៣០គ្រួសារប៉ុណ្ណឹងទេ» ។
ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សានិងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CEDAC) លោកបណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ មានប្រសាសន៍ថា ជាទូទៅប្រសិនបើកសិករអាចមានដីផលិតកសិកម្ម ក្នុងម្នាក់ច្រើនជាង ១៥អារ ទើបអាចធ្វើស្រែហូបគ្រប់គ្រាន់ពេញ១ឆ្នាំ នៅពេលដែលស្រែមានទឹកល្អដីមានជីជាតិដំណាំគ្មានសត្វល្អិតយាយី ឬគ្រោះធម្មជាតិ ។ ប៉ុន្តែបើយកផលស្រូវពីដីជាង ១៥អារនោះមកហូបផង ចាយផង មិនអាចគ្រប់ទេសម្រាប់១ឆ្នាំ ។ ឯវិធីដោះស្រាយកសិករត្រូវចិញ្ចឹមសត្វបន្ថែម និងដាំដំណាំបង្កើនរដូវ ។
លោកបណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «បើមិនអ៊ីចឹងទេ គឺយើងដាំដំណាំ ជាមួយនឹង ផ្គំជាមួយនឹងការចិញ្ចឹមសត្វ ចិញ្ចឹមមាន់ផង ធ្វើស្រែផង ដាំដំណាំអីខ្លះៗ ដំណាំហ្នឹងយកមកធ្វើចំណីមាន់អ៊ីចឹង គាត់អាចលក់បាន ២-៣លានក្នុងមួយឆ្នាំ» ។
ជុំវិញក្តីកង្វល់នានារវាងអ្នកគ្មានដីដាំដុះ បានសម្ដែងក្តីបារម្ភពីអនាគតកូនៗរបស់គេ ទៅថ្ងៃក្រោយដោយសារបច្ចុប្បន្ន មនុស្សកើតច្រើនហើយដីមានតិច ។ ឯទំនិញចេះតែឡើងថ្លៃខ្ពស់ហួសសមត្ថភាពអ្នកក្រីក្រ ។ ពួកគាត់បានអំពាវនាវសុំឲ្យរដ្ឋាភិបាលអាណត្តិក្រោយ ជួយដោះស្រាយបញ្ហាគ្រួសារគ្មានដីកសិកម្មដែលកំពុងជួបប្រទះបច្ចុប្បន្ននេះ ៕