អ្នកចាស់ទុំខ្មែរមួយចំនួនទាំងនៅទីក្រុងភ្នំពេញនិងតាមខេត្តនានា បានសម្ដែងការរិះគន់ថា សីលធម៌រស់នៅរបស់យុវជនយុវតីខ្មែរមួយចំនួនសព្វថ្ងៃនេះ គឺបានប្រាសចាកឆ្ងាយពីគន្លងដើមបើគេប្រៀបធៀងទៅនឹងសីលធម៌រស់នៅរបស់យុវវ័យខ្មែរកាលពីជំនាន់មុនៗ។
ការរិះគន់នេះបន្ទាប់ពីគេបានឃើញនូវសកម្មភាពទាំងឡាយរបស់យុវវ័យខ្លះបានធ្វើអំពើមិនល្អជាបន្ដបន្ទាប់ ដូចជាប្រើហិង្សាឈ្លោះប្រកែកវាយតប់ បាញ់ ចាក់កាប់សម្លាប់គ្នានៅក្នុងពិធីរាំរែកនៃពិធីមង្គលការ ឬពិធីបុណ្យទាន ហើយប្រមាថមាក់ងាយមិនស្ដាប់ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ឪពុកម្ដាយ ឬគ្រូបង្រៀននៅក្នុងសាលា នាំគ្នាសេពគ្រឿងញៀន គ្រឿងស្រវឹង ឬក៏ដើរលេងគេចវេះមិនចូលរៀន។ល។
ក្នុងចំណោមអ្នកចាស់ទុំទាំងនោះ ស្ដ្រីចាស់ទុំខ្មែរមួយរូបនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ឈ្មោះ គឹម ស៊ីមឿន បានបញ្ជាក់ប្រាប់ពីសីលធម៌យុវវ័យក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ទី៦០ថា កាលនោះគឺក្មេងៗភាគច្រើនណាស់មានការប្រព្រឹត្តខ្លួនល្អ ចេះគោរពកោតក្រែងនិងស្ដាប់ការទូន្មានរបស់ឪពុកម្តាយ ជីដូនជីតា មានភាពគួរសមឱនលំទោនដល់ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យនិងគោរពគ្រូបាអាចារ្យ ព្រមទាំងញាតិមិត្ដជិតខាងរបស់ខ្លួនជាដើម។
អ្នកស្រី គឹម ស៊ីមឿន មានប្រសាសន៍បន្តដូច្នេះ ៖ «ឥឡូវនេះខុសគ្នាឆ្ងាយណាស់ គ្រូបង្រៀនស្រួលមិនស្រួលវាអាចមើលងាយ មើលស្រាលលោកគ្រូទៀត»។
ការធ្លាក់ចុះសីលធម៌របស់យុវវ័យក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ក្រៅពីចាស់ទុំនៅទីក្រុងភ្នំពេញ បានសម្ដែងការព្រួយបារម្ភនោះ ក៏មានប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀតនៅតាមខេត្តនានាបានសម្ដែងក្តីបារម្ភដូចគ្នានេះដែរ។
បុរសមួយរូបឈ្មោះ ញ៉ែម សុខ នៅភូមិសមរ ឃុំដើមឫស ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្ដកណ្ដាល បានប្រាប់ឲ្យដឹងថា កូនចៅក្មេងៗក្នុងជំនាន់នេះក្នុងតំបន់របស់គាត់គឺភាគតិចណាស់ដែលចេះគោរពកោតក្រែងឪពុកម្ដាយ ក្រៅពីនេះគេច្រើនតែបង្កការលំបាកក្នុងគ្រួសារ មិនសូវចង់រៀនសូត្រ ឬក៏ធ្វើការងារអ្វីឡើយ ៖ «តាមតែសង្គម គ្នាវាបបួលអ៊ីចឹងតែម្ដង។ យប់ៗថ្ងៃអីវាដើរលេងអត់សូវស្ដាប់ម៉ែឪ»។
គ្រូបង្រៀនមួយរូបសុំមិនប្រាប់ឈ្មោះនៅខេត្តព្រះសីហនុ បានបញ្ជាក់ប្រាប់ដែរថា កូនសិស្សក្នុងសម័យនេះគឺមិនសូវមានការគោរព ឬស្ដាប់ការបង្រៀនរបស់គ្រូទេ ជាពិសេសគឺកូនចៅអ្នកមានធនធាន ៖ «ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង ដូចយើងបង្រៀនអ៊ីចឹង គេចង់មករៀនក៏មកទៅ មិនមកក៏ហីទៅ។ កត្តាដែលធ្វើឲ្យវាអត់ខ្លាចគ្រូគឺ ទី១ប្រាក់បៀវត្សរ៍មានកម្រិតទាបពេក អ៊ីចឹងគ្រូចង់មិនចង់ត្រូវតែសម្រេចចិត្តទៅធ្វើអ្វីមួយដើម្បីបំពេញជីវភាព។ គ្រូអាចលក់នំ គ្រូអាចបង្រៀនគួរវា អ៊ីចឹងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់គ្រូបាត់អស់រលីងដោយសារកត្តាទាំងប៉ុន្មានហ្នឹង»។
ក្រៅពីមនុស្សវ័យចាស់ ឬគ្រូបង្រៀនបានកត់សម្គាល់ឃើញថា យុវវ័យក្នុងសម័យនេះមានការយល់ដឹងផ្នែកសីលធម៌មានកម្រិតទាបនោះ គឺមានយុវវ័យមួយចំនួនដែលបានតាមដានពីការស្រុតចុះនូវសីលធម៌យុវជននោះ ក៏បានសម្ដែងភាពមិនពេញចិត្តអំពីបញ្ហានេះដែរ។
យុវជនមួយរូបឈ្មោះ សុខ ដារា រៀននៅវិទ្យាល័យកំពង់កន្ទួត ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល បានបញ្ជាក់ប្រាប់ពីការសង្កេតឃើញរបស់គេយ៉ាងដូច្នេះ ៖ «ខ្ញុំមើលស្ថានភាពរាល់ថ្ងៃនៅក្នុងភូមិហ្នឹង គឺសំបូរក្មេងទំនើង ពេលមានបុណ្យទានមានរាំរែកអីអ៊ីចឹង គ្រាន់តែឃើញមុខគ្នា ប៉ះគ្នាបន្តិចវ៉ៃគ្នាប្រាវ អ៊ីចឹងវាប៉ះពាល់ មានរបួសអីក្នុងស្រុកក្នុងភូមិ»។
ព្រះតេជព្រះគុណ ភួង សុភឿន ព្រះចៅអធិការវត្តបន្ទាយរការ ឃុំក្រាំងដីវ៉ាយ ស្រុកភ្នំស្រួច ខេត្កកំពង់ស្ពឺ និងជាមន្ត្រីសង្ឃប្រចាំស្រុកភ្នំស្រួច បានមានព្រះថេរដីកាថា សព្វថ្ងៃសីលធម៌រស់នៅក្នុងសង្គមខ្មែរគឺសង្កេតឃើញហាក់មានភាពច្របូកច្របល់ខ្លះ គឺហាក់ស្របទៅនឹងសុភាសិតបូរាណខ្មែរមួយបានចែងថា ៖ «សត្វបង្គួយទៅជាសត្វជាស មាសទៅជាសំណ ភ្នំអត់ថ្ម ស្រីល្អអត់ប្តី។ បង្គួយទៅជាជាសហ្នឹងយ៉ាងម៉េច? សម័យបច្ចុប្បន្នហ្នឹងប្រុសទៅជាស្រី ស្រីទៅជាប្រុស ប្រុសទៅជាសក់វែង ចោះក្រវិលពាក់មួយចំហៀងពីរបីអ៊ីចឹងទៅ ហើយស្រីក៏អ៊ីចឹងដែរ ពីមុនស្លៀកសំពត់ ឥឡូវទៅជាខោខ្លី។ មាសក្លាយទៅជាសំណ កូនប្រុសស្រីអត់ស្ដាប់ដំបូន្មានឪពុកម្ដាយ អត់ខ្លាចឪពុកម្ដាយ។ ភ្នំអត់ថ្ម គឺព្រះសង្ឃហ្នឹងអត់មានសីលធម៌ អត់សិក្សារៀន។ ស្រីល្អអត់ប្ដី សំដៅដល់មនុស្សទូទៅអត់មានសីល៥ កាលណាអត់សីល៥ហើយមានស្អីទៀតនៅក្នុងខ្លួន។ ត្រង់កន្លែងហ្នឹងហើយដែលថា សីលធម៌ធ្លាក់ចុះ»។
ការបង្ហាញប្រាប់ពីសីលធម៌របស់យុវវ័យសព្វថ្ងៃធ្លាក់ចុះនោះ ត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ឃើញថា ដោយសារកត្ដាបីយ៉ាងគឺ ខ្វះការយកចិត្តទុកដាក់ពីសង្គមគ្រួសារ ពីសង្គមសាលារៀននិងសង្គមដែលនៅជុំវិញ។
ស្ដ្រីចាស់ទុំខ្មែរមួយរូបនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ឈ្មោះ គឹម ស៊ីមឿន បានមានប្រសាសន៍បញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះបន្ថែមយ៉ាងដូច្នេះ ៖ «មាតាបិតាខ្លះគ្នាក្រ ដល់ចេញទៅរកស៊ីអ៊ីចឹងទៅ កូនហ្នឹងទៅរៀនមិនទៅរៀនអី ទៅសេពគប់នរណាក្ដីក៏អត់ដឹងទាំងអស់។ មួយទៀតម្ដាយឪពុកទម្រើសកូន ហើយឥឡូវសម្ភារៈនិយមច្រើន វាចង់ទារលុយប៉ុន្មានក៏ឲ្យ កូនចេះតែទារបាន មិនដែលជួបការលំបាក វាចេះតែចាយផ្ដេសផ្ដាស មានមិត្តភក្ដិធ្វើអាក្រក់។ អ៊ីចឹងបានថា កូនអ្នកមានក៏ពិបាក កូនអ្នកក្រក៏ពិបាក ដោយសារអី? ដោយសារខ្វះការអប់រំ»។
ព្រះតេជព្រះគុណ ភួង សុភឿន ដែលជាប្រធានថេរសភាស្រុកភ្នំស្រួចដែរនោះ បានបញ្ជាក់ប្រាប់ទៀតថា ដើម្បីជួយលើកដម្កើងនូវសីលធម៌ក្នុងសង្គមខ្មែរឲ្យបានថ្កុំថ្កើងឡើងវិញនោះ ចាំបាច់គឺមនុស្សខ្មែរគ្រប់រូប មិនសំដៅតែយុវវ័យទេ ត្រូវនាំគ្នារក្សាឲ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួននូវសីលទាំងប្រាំ ពីព្រោះសីលប្រាំ គឺជាសីលធម៌រស់នៅរបស់មនុស្សទូទៅ។
ព្រះតេជព្រះគុណ ភួង សុភឿន មានព្រះថេរដីកាដូច្នេះ ៖ «សំដៅដល់មនុស្សដែលមានគុណធម៌នៅក្នុងខ្លួន ទី១មិនសម្លាប់ មិនប៉ះពាល់ជីវិតអ្នកដទៃ ទី២មិនទៅលួចឆក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ទី៣មិនប្រព្រឹត្តខុសនៅក្នុងព្រហ្មចរិយធម៌ សំដៅដល់ប្រពន្ធកូនអ្នកដទៃ ឬប្រព្រឹត្តខុសចំពោះកូនរបស់ខ្លួនឯងអីជាដើមហ្នឹង ជារឿងមួយសំខាន់ណាស់ក្នុងសីលធម៌ទី៣។ សីលធម៌ទី៤ មិននិយាយកុហកភូតភរ បោកប្រាស់ ហើយទី៥សំដៅដល់គ្រឿងសុរា គ្រឿងញៀន ឬក៏ថ្នាំដែលធ្វើឲ្យមនុស្សយើងបាត់នូវឧត្ដមគតិល្អ។ បើមនុស្សយើងមានធម៌ទាំង៥នៅក្នុងខ្លួនហ្នឹង គឺឧត្ដមតម្លៃគ្មានអ្វីប្រៀបផ្ទឹមបានទេ»។
អ្នកចាស់ទុំខ្មែរមួយចំនួនទាំងនៅទីក្រុងភ្នំពេញនិងតាមខេត្តនានា បានបញ្ជាក់ប្រាប់ដែរថា ការឲ្យរក្សាសីលប្រាំគឺជាការអប់រំសីលធម៌មួយយ៉ាងល្អប្រពៃ ហើយក្នុងនោះបើមានការជួយជ្រោមជ្រែងអប់រំបន្ថែមទៀតពីសំណាក់ឪពុកម្តាយអាណាព្យាបាល គ្រូបង្រៀន ព្រះសង្ឃនិងអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដោយមិនមើលបំណាំគ្នា នោះគេរំពឹងថា យុវវ័យខ្មែរនឹងទទួលបាននូវការអប់រំសីលធម៌ល្អ។ អ្នកចាស់ទុំទាំងនោះបានបន្ថែមទៀតថា បើយុវជនយុវតីបានធ្វើតែអំពើល្អហើយនោះ គឺអាចជួយជំរុញឲ្យខ្លួនគេឲ្យក្លាយជាពលរដ្ឋល្អ ហើយនិងជួយកសាងសង្គមជាតិឲ្យមានការរីកចម្រើនផងដែរ៕