មន្ត្រីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដែលធ្វើការជាមួយក្រុមនិស្សិតកម្ពុជា បានអះអាងថា នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ការជជែកពីធនធានធម្មជាតិ ដូចជា រ៉ែ ប្រេង ឧស្ម័ន ជាដើម ហាក់មានភាពទូលំទូលាយជាងមុន ដែលគេឃើញថា យុវជនកាន់ច្រើនកំពុងមានការចាប់អារម្មណ៍។
ប្រធានអង្គការកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ធនធានយុវជន ហៅកាត់ជាភាសាអង់គ្លេសថា វាយអឌីភី (YRDP) លោក ជាង សុខា មានប្រសាសន៍ថា ចំណេះដឹងពីវិស័យធនធានធម្មជាតិរបស់សិស្សានុសិស្ស ជាពិសេសនិស្សិតនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យគឺនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ព្រោះពួកគេគ្មានឱកាសចូលរួមទទួលបានព័ត៌មានស្ដីពីបញ្ហានេះទេ ដោយសារតែការផ្សព្វផ្សាយមិនទាន់បានទូលំទូលាយ។
ប៉ុន្តែលោកកត់សម្គាល់ថា នៅពេលមានវេទិកាយុវជនស្ដីពីបញ្ហាធនធានធម្មជាតិដូចជា រ៉ែ ប្រេង ឧស្ម័ន នេះម្ដងៗ មានយុវជនជាច្រើនចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ជាងនេះទៅទៀត ពួកគេថែមទាំងចង់ឲ្យរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ចំណូលដែលបានមកពីធនធាននេះមានប្រសិទ្ធភាព តម្លាភាព និងជៀសវាងឲ្យបានអំពើពុករលួយ ជៀសវាងបណ្ដាសាប្រេង។
លោក ជាង សុខា៖ «យើងតាំងពីឆ្នាំ២០០៧ គឺជាអង្គការទី១ ហើយក្នុងខ្មែរ ដែលចាប់ផ្ដើមជជែកហ្នឹង។ ពីឆ្នាំ២០០៧ ឬក៏មុនឆ្នាំ២០០៧ មក យើងស្ទើរតែមិនមានព័ត៌មានអីបន្តិចសោះពីរឿងអស់ហ្នឹងណា។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះយើងឃើញថា មានការជជែករៀងទូលំទូលាយជាងមុខហើយទាក់ទងព័ត៌មានត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយទូលាយជាងមុនហើយ រដ្ឋាភិបាលក៏បើកឱកាសច្រើនក្នុងការជជែកពីរឿងនេះ។ ថ្វីត្បិតតែពីដើមឡើយ គឺមានលក្ខណៈរសើបបន្តិច រឿងនេះយើងពិបាកនឹងជជែកជាសាធារណៈ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះយើងមានលក្ខណៈទូលំទូលាយបន្តិច យើងបានធ្វើកម្មវិធីដូចជាវេទិកាដែលមានមនុស្សបួនរយ ប្រាំរយនាក់»។
ការថ្លែងដូច្នេះ នៅក្នុងវេទិកាយុវជន ស្ដីពីការយល់ដឹងរបស់យុវជនទៅកាលានុវត្តនភាពរបស់កម្ពុជា ក្នុងការធានាពីតម្លាភាពចំណូលពីវិស័យឧស្សាហកម្មនិស្សារណកម្ម ដែលគេធ្វើឡើងនៅវិទ្យាស្ថានជាតិអប់រំ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២។
ក្រុមយុវជនដែលបានចូលរួមក្នុងវេទិកានេះ បានសំណូមពរឲ្យរដ្ឋាភិបាលគួរតែបើកចំហព័ត៌មានពីការរុករកប្រេង និងចំណូលប្រេងឲ្យបានពេញលេញ។
យុវជន ស៊ីនួន និស្សិតនៃពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហនុរាជ បានថ្លែងថា រូបគេមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងពីការអភិវឌ្ឍប្រទេសតាមរយៈចំណូលបានមកពីប្រេង៖ «ការមកចូលរួមថ្ងៃនេះគឺពិតជាផ្ដល់ឲ្យប្អូនយល់ដឹងកាន់តែច្រើនដែលពីមុនមកប្អូនអត់ធ្លាប់ដឹងថា មានរ៉ែ ប្រេងនៅទីនោះទេ។ អ៊ីចឹងថ្ងៃនេះក្រោយពីបានស្ដាប់នៅមតិនាយកប្រតិបត្តិរបស់អង្គការយុវជន គឺប្អូនយល់ថា វាជារឿងមួយដែលល្អបំផុតសម្រាប់យុវជនស្រទាប់ក្រោយៗ ក៏ដូចជាយុវជន នៅជំនាន់ប្អូនសព្វថ្ងៃនេះ»។
ចំណែកនិស្សិតនៃវិទ្យាស្ថានសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិនៃកម្ពុជា កញ្ញា ជន ស៊ីមអៀង មានទស្សនៈថា ការយល់ដឹងពីវិស័យធនធានធម្មជាតិគឺចាំបាច់ដែលយុវជនដែលត្រូវតែដឹង។ នាងសង្ឃឹមថា នៅពេលកម្ពុជា ទាញយកប្រេងបានដោយខ្លួនឯង ប្រេងឥន្ធនៈនឹងមានតម្លៃទាបជាងពេលបច្ចុប្បន្ន។
កញ្ញា ជន ស៊ីមអៀង៖ «ខ្ញុំមកថ្ងៃហ្នឹងខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា សប្បាយហើយណាមួយបានយល់ដឹងពីបញ្ហាប្រេងនៅកម្ពុជា។ ខ្ញុំគិតថា វាជាកត្តាសំខាន់ សំខាន់បំផុតយុវជនដែលត្រូវតែដឹងពីបញ្ហាហ្នឹង។ ខ្ញុំអត់សូវបានដឹងច្បាស់ផងកន្លងមក ព្រោះថា ដូចអត់សូវបានតាមដានព័ត៌មានអ៊ីចឹងហើយណាមួយតាមប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍អីដូចអត់សូវមានផ្សាយពីបញ្ហាហ្នឹងដែរ។ ប្រេងវាឡើងថ្លៃខ្លាំងពេកអ៊ីចឹងប្រជាជនយើង ជាពិសេសគឺសិស្សនិស្សិតដែលមកពីតំបន់ខេត្តមួយចំនួននោះ គេអត់សូវមានទឹកប្រាក់គ្រប់គ្រាន់ បើសិនជាយើងរៀននៅសាលាឆ្ងាយយើងត្រូវការយានជំនិះដល់ អ៊ីចឹងយើងត្រូវការចាក់សាំង។ ខ្ញុំគិតថា នៅពេលដែលប្រទេសយើងរកប្រេងបាននឹងមានការចុះតម្លៃ»។
យ៉ាងណាក៏ដោយប្រធានអង្គការកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ធនធានយុវជន លោក ជាង សុខា នៅតែអះអាងថា ការពង្រឹងសមត្ថភាព និងពង្រីកចំណេះដឹងដល់យុវជនក្នុងវិស័យនេះ គឺជាគោលដៅសំខាន់ដែលទាមទារឲ្យក្រសួងពាក់ព័ន្ធ មានដូចជា ក្រសួងឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និងថាមពល ក្រសួងបរិស្ថាន និងក្រសួងអប់រំ គួរយកចិត្តទុក។
យ៉ាងនេះក្ដី នៅក្នុងវេទិកាយុវជននោះ ប្រធានគណៈកម្មការសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ ធនាគារ និងសវនកម្ម លោក ជាម យៀប បានពន្យល់ទាំងពាក្យពេចន៍ និងបច្ចេកទេសទាញយករ៉ែ ប្រេងដល់ក្រុមនិស្សិត ពីវិស័យឧស្សាហកម្ម និងនិស្សារណកម្ម ដល់ក្រុមយុវជន៖ «ពន្យល់ពីពាក្យនិស្សារណកម្មជាពាក្យបាលី ពាក្យថា និស្សារណកម្មនេះ សូមជម្រាបថា ក្មួយអាចយល់ភាសាអង់គ្លេស ឧស្សាហកម្ម និស្សារណកម្ម (Extractive industries)។ ឧស្សាហកម្មដែលយកបំផុសចេញអំពីរ៉ែធម្មជាតិទាំងអំបាលម៉ាន តាំងពីសំណប៉ាហាំង ស្ពាន ទាំងពីដែកតាំងពីស៊ីម៉ង់ ទាំងពីមាស ទាំងពីប្រាក់ ទាំងពីនីកែលស្អីទាំងអស់ ជាពាក្យអង់គ្លេសគឺថា Extractive industriesអ្វីដែលកើតចេញពីសម្បត្តិធម្មជាតិ ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងឧស្សាហកម្ម ឬបណ្ដាសមត្ថកិច្ចទាំងឡាយដូចយើងអាជ្ញាធរប្រេង»។
កម្ពុជាបានអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុន ឆេវរុន (Chevron) ធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវលើទីតាំងក្នុងការទាញយករ៉ែប្រេងពីឈូងសមុទ្ទកម្ពុជានៅប្លុកអេ (A) នៅខេត្តព្រះសីហនុ ដែលនឹងត្រូវបូមយកដំណក់ប្រេងដំបូងនៅថ្ងៃទី១២ ខែ១២ ឆ្នាំ២០១២ នៅពេលវេលាម៉ោង១២។ ប៉ុន្តែគម្រោងទាញយករ៉ែប្រេងនេះ ត្រូវបានបរាជ័យ ដោយក្រុមហ៊ុនទទួលវិនិយោគនោះ បានពន្យារពេលរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៦ ដោយសារតែកម្ពុជា កំពុងតែធ្វើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងចំណូលប្រេង និងឧស្ម័ននៅឡើយ។
ការប៉ាន់ស្មានរបស់អ្នកឯកទេសខាងប្រេងឥន្ធនៈអន្តរជាតិថា បើសិនជាកម្ពុជា អាចយកដំណក់ប្រេងបាននៅឆ្នាំ២០១២នោះ នៅឆ្នាំ២០២០ ក្នុងមួយឆ្នាំកម្ពុជា នឹងទទួលបានចំណូលយ៉ាងតិច១ពាន់៨រយលានអាមេរិក៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។