ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ជាង១០០ស្ថាប័ន បានរួមគ្នាចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយនៅថ្ងៃទី១០កុម្ភៈ ស្នើទៅតុលាការខេត្តរតនគិរី សំណូមពរឲ្យទម្លាក់ចោលការចោទប្រកាន់ និងដោះលែងសកម្មជនព្រៃឈើម្នាក់ដែលតុលាការបានផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារ៥ឆ្នាំ។ ប្រពន្ធសកម្មជនព្រៃឈើរូបនេះថា ចាប់តាំងពីប្ដីជាប់ពន្ធនាគារមក លោកស្រីត្រូវដើរស៊ីឈ្នួលកាប់ដំឡូងយកប្រាក់ចិញ្ចឹមកូន។
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល សហជីព និងសហគមន៍ដីធ្លី ចំនួន១១៣ស្ថាប័ន លើកឡើងក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ថា ការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ធ្វើឡើងដោយអយុត្តិធម៌ និងជាការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការក្នុងគោលបំណងគម្រាមកំហែង បំភិតបំភ័យ និងបំបាក់ស្មារតីរបស់សកម្មជនព្រៃឈើលោក ឆន ផល្លា ក៏ដូចជាសកម្មជនបរិស្ថានផ្សេងទៀត ដែលសកម្មក្នុងការចូលរួមការពារព្រៃឈើ និងធនធានធម្មជាតិ។
ការលើកឡើងបែបនេះ ក្រោយក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលសង្កេតឃើញថា តុលាការគ្មានភស្តុតាងរឹងមាំក្នុងការដាក់បន្ទុកលើសកម្មជនព្រៃឈើ លោក ឆន ផល្លា នៅពេលជំនុំជម្រះក្ដី។ ជាងនេះទៅទៀត តំណាងអយ្យការបានប្ដូរបទចោទលើសកម្មជនដីធ្លីរូបនេះ ពីបទ កាប់គាស់រុករាន ឆ្ការដុត និងឈូសឆាយដីធ្លីព្រៃយកធ្វើកម្មសិទ្ធិ មកជាបទចោទ កាប់រានដីព្រៃ ឈូសឆាយ និងហ៊ុមព័ទ្ធកាន់កាប់ដីព្រៃ តាមមាត្រា៧៩នៃច្បាប់ស្ដីពីព្រៃឈើ ដែលធ្វើឲ្យសកម្មជនដីធ្លីរូបនេះត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ៥ឆ្នាំ ទាំងដែលលោក ឆន ផល្លា គ្មានដីនៅតំបន់ ដែលតុលាការចោទប្រកាន់។
អ្នកនាំពាក្យសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក(ADHOC) លោក ស៊ឹង សែនករុណា ដែលបានចុះទៅតាមដានសវនាការនោះ ឲ្យវិទ្យុអាស៊ីសេរីដឹងថា នៅពេលបើកសវនាការ មានសាក្សីជាច្រើននាក់បញ្ជាក់ថា លោក ឆន ផល្លា មិនបានប្រព្រឹត្តិកំហុសនោះទេ។ លោកបន្តថា តុលាការបានចោទប្រកាន់លោក ឆន ផល្លា ទាំងមិនមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដាក់បន្ទុក។ លោកយល់ថា នេះជារឿងអយុត្តិធម៌ចំពោះសកម្មជនការពារព្រៃឈើ ដែលត្រូវក្រុមជនខិលខូច រួមគ្នាធ្វើបាប៖ «ទទូចឲ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ជាពិសេសស្ថាប័នយុត្តិធម៌ធ្វើយ៉ាងណាធ្វើការស្រាវជ្រាវស៊ើបអង្កេតឲ្យបានច្បាស់លាស់ចំពោះករណីនេះ ហើយបើរកឃើញអ្នកពាក់ព័ន្ធដែលជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់អនុវត្តតួនាទីអត់បានត្រឹមត្រូវគប្បីមានចំណាត់ការផ្នែករដ្ឋបាលក្ដី រកឃើញខុសច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌត្រូវចាត់វិធានការច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌកុំឲ្យយកតួនាទីទៅអនុវត្តផ្ដេសផ្ដាសហើយធ្វើឲ្យរំលោភបំពានទៅលើសិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋបែបហ្នឹងបាទ»។
សកម្មជនការពារព្រៃឈើ លោក ឆន ផល្លា បានយកប្រពន្ធជាជនជាតិដើមភាគតិចនៅខេត្តរតនគិរី ដោយចិត្តស្រលាញ់ព្រៃឈើ។ លោកបានក្លាយខ្លួនជាសកម្មជនការពារព្រៃឈើនៅមូលដ្ឋានរបស់លោករស់នៅ ក្នុងឃុំសេដា ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី អស់រយៈពេលជាង១០ឆ្នាំមកហើយ។ ពេលបំពេញការងារជាអ្នកការពារព្រៃឈើ លោកតែងធ្វើសកម្មភាពឃ្លាំមើល តាមដានជនខិលខូច ដែលធ្វើសកម្មភាពបំផ្លាញព្រៃឈើ និងធនធានធម្មជាតិ។ លោក និងតំណាងសហគមន៍ផ្សេងៗទៀតក៏បានប្រមូលព័ត៌មានចងក្រងរៀបចំដាក់ពាក្យប្ដឹងបរិហារប្រឆាំងនឹងអាជ្ញាធរ ដែលមិនបានអនុវត្តតួនាទីរបស់ខ្លួន និងបានបណ្ដែតបណ្ដោយឲ្យជនខិលខូចបំផ្លាញព្រៃឈើ និងធនធានធម្មជាតិ។ប្រពន្ធ លោក ឆន ផល្លា គឺលោកស្រី ខាំ សាឡុង ជនជាតិដើមភាគតិចទំពួន យល់ថា ការចោទប្រកាន់លើប្ដីលោកស្រី ទំនងក្រុមឈ្មួញរកស៊ីកាប់ឈើ មិនពេញចិត្តនឹងសកម្មភាពរបស់ប្ដីលោកស្រី ព្រោះអ្វីដែលប្ដីលោកស្រីបានធ្វើនាពេលកន្លងមកធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេ។ លោកស្រីត្អូញត្អែរ នៅពេលប្ដីជាប់ពន្ធនាគារបែបនេះ លោកស្រីត្រូវរ៉ាប់រងចិញ្ចឹមកូនបីនាក់ ដោយរបរស៊ីឈ្នួលកាប់ដំឡូងឲ្យគេ។ លោកស្រីស្នើទៅតុលាការផ្ដល់យុត្តិធម៌ និងសេរីភាពដល់ប្ដីលោកស្រីឡើងវិញ៖ «ពិបាកមែនទែនប្អូនអឺយបើនៅជុំគ្នាមានកម្លាំងរកស៊ីជាមួយគ្នាដល់គេចាប់អ៊ីចឹង វាពិបាកខ្ញុំ ណាមួយមើលកូនផង កូននៅតូចៗ ធ្វើកម្មករគេកាប់ដំឡូងគេកន្លះខែបានបានមួយតោនព្រោះយើងម្នាក់ឯង ស៊ីតោនគេមួយតោន១៥ម៉ឺន ( រៀល ) មួយខែ បានតោនល្មមបានមួយតោនហ្នឹងត្រូវចែកមើលកូនផង ណាចែកមើលប្ដីទៀត គ្រប់សព្វហ្មងខ្ញុំសព្វថ្ងៃ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនអាចសុំការឆ្លើយតប ពីអ្នកនាំពាក្យអយ្យការនៃសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី លោក ម៉ម វ៉ាន់ដា បានទេនៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ។
លោក ឆន ផល្លា កំពុងជាប់ឃុំនៅពន្ធនាគារខេត្តរតនគិរី ជាងបួនខែមកហើយ បន្ទាប់ពីលោកត្រូវបានសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ នៅពេលលោកទៅពិនិត្យមើលបញ្ជីឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅឃុំសេដា ស្រុកលំផាត់។ សកម្មជនព្រៃឈើរូបនេះ កាលពីឆ្នាំ២០២០ ត្រូវបានក្រុមមនុស្សដែលស្និទ្ធនឹងអាជ្ញាធរព្រួតគ្នាបង្កហិង្សា បណ្ដាលឲ្យរងរបួស ក្នុងពេលលោក ចូលរួមបញ្ចេញមតិទាក់ទងរឿងការពារព្រៃឈើ នៅវេទិកាមួយ នៅសាលាឃុំសេដា។ លោកបានប្ដឹងទៅតុលាការរួចហើយ ប៉ុន្តែ មិនទាន់ឃើញមានចំណាត់ការណាមួយលើក្រុមជនដៃដល់ដែលប្រព្រឹត្តិហិង្សាមកលើរូបលោកនៅឡើយទេ។
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល សង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលនឹងចងចាំកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនក្នុងការការពារបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិកម្ពុជា និងធានាសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួមក្នុងជីវភាពសង្គមជាតិ ហើយតុលាការនឹងទម្លាក់ចោលបទចោទប្រកាន់លើលោក ឆន ផល្លា និងដោះលែងលោកឲ្យមានសេរីភាពដោយឥតលក្ខខណ្ឌ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។