Yazghuchi nurmuhemmet toxtini esligende

Muxbirimiz jüme
2019-06-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Yazghuchi nurmuhemmet toxti (otturida) abdurehim héyt (ongda) we yalqun rozi (solda) lar bilen birge.
Yazghuchi nurmuhemmet toxti (otturida) abdurehim héyt (ongda) we yalqun rozi (solda) lar bilen birge.
Social Media

Hazirqi zaman Uyghur edebiyatidiki körünerlik yazghuchilarning biri nurmuhemmet toxtining tutqunda qaza qilghanliqi ijtima'iy axbaratlarda tarqalghandin kéyin, muhajirettiki Uyghurlar bu shum xewerdin qayghugha chömgenlikini her xil yosunda ipadileshti.

Féysbukta élan qilin'ghan bir uchurda nurmuhemmet toxtining "Uyghurlarning eng söyümlük kishiliridin biri, tiz pükmes diyarimiz-xotenning ghururi, eserliri bilen elning yighisini yighlap, külkisige külgen yazghuchi" ikenliki körsitilgen.

Merhumning kanadadiki qizi we newrisining féysbukqa yollighan uchurlirigha qarighanda, merhum 2018‏-yili 11‏-aydin 2019‏-yili 3‏-ayghiche lagérda yatqan. 

Bu heqtiki uchurlarda yene lagérdiki besh ay jeryanida dawalinishtin mehrum qalghan yazghuchining 31-may u alemge seper qilghanliqi ilgiri sürülgen.

Halbuki, "Shehla köz", "Chöl oghli", "Qarlighach uwa salghan aywanda" namliq powéstliri, "Alte künlük padishah", "Shah meshrep xotende" qatarliq tarixiy hékayiliri, "Xoten déhqanliri we sha'ir rozi sayit" qatarliq edebiy axbaratliri bilen Uyghur xelqining hörmitige érishken yazghuchining wapati heqqidiki zor musibetke xitay kontrolluqidiki axbaratlar gacha boluwaldi.

Bu heqte toxtalghan obzorchi abduweli ayup buni Uyghurlarning nöwettiki ehwalidin ayrip qarighili bolmaydighanliqini hemde buning Uyghur tili we medeniyitining neqeder bichare haletke chüshüp qalghanliqining misali ikenlikini bildürdi. 

Undaqta, nurmuhemmet toxti kim? 

Féysbukta élan qilin'ghan uchurlargha qarighanda, merhum yazghuchi nurmuhemmet toxti 1949-yili dékabirda xoten nahiyisining tewekkül yézisida dunyagha kelgen. 1973-Yilidin 1977-yilighiche shinjang uniwérsitétining matématika fakultétida oqughan. Ilgiri-kiyin bolup xoten pédagogika aliy téxnikomida oqutquchi, xoten wilayetlik partkomda katip, shinjang yazghuchilar jem'iyitining kespiy yazghuchisi bolup ishligen. 

Yazghuchi nurmuhemmet toxti 1984-yili "Qashtéshi" da élan qilin'ghan "Boynaq heqqide xatiriler" namliq nesri bilen edebiy ijadiyet sépige qoshulghan. U shundin bashlap, 3 parche powést, 50 nechche parche hékaye we edebiy axbaratlarni élan qilip Uyghur hazirqi zaman edebiyatining güllinishige zor töpilerni qoshqan. 

Nurmuhemmet toxtini yéqindin bilidighan türkiyediki Uyghur sha'ir aynur muhemmetning éytishiche, u yüksek pezilet igisi iken. 

Aynur muhemmet, nurmuhemmet toxti bilen axirqi qétim körüshken künlirini esliginide köz yashlirini tutalmighan bolsa, öz bilidighan yazghuchilarning bir birlep ölüp we türkümlep tutulup kétiliwatqanliqini oylighinida örtinidighanliqini chongqur uhsinish ilikide bayan qildi. 

Abduweli ayup sözining axirida Uyghurlarning nöwettiki cheklimiler tüpeyli nurmuhemmet toxtigha layiqida musibet bildürelmigen bolsimu, emma nurmuhemmet toxtigha qelbide abide tiklep bolghanliqini bildürdi.

Toluq bet