Hörliki boghulghan erk küychisi: chimen'gül awutni eslep

Muxbirimiz jüme
2020-03-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Sha'ire chimen'gül awut xanim.
Sha'ire chimen'gül awut xanim.
azizisa.org

Közge körün'gen Uyghur sha'ire chimen'gül awut lagér-türmilerge tashlan'ghanliqi ilgiri sürülüwatqan yüzligen Uyghur serxillirining biri.

Ilgiriki xewerlirimizde uning 2018-yili iyulda sherq köli saqchixanisining saqchiliri teripidin tutup kétilgenliki delillen'gen idi. Uning tutulushigha eyni chaghda xitay da'iriliri teripidin "Xeterlik kitablar" tizimigha kirgüzülgen xalide isra'ilning "Altun kesh" namliq romanning tehrirlikini qilghanliqi seweb bolghan iken. 

Undaqta, chimen'gül awut kim? 

Bu heqte toxtalghan norwégiyediki ana til pa'aliyetchisi abduweli ayup: "U muhim bir sha'ir we tépilghusiz insan idi," deydu.

Chimen'gül awut heqqide mewjut tor uchurlirigha qarighanda, u 1973-yili qeshqerde dunyagha kelgen, 1996-yili qeshqer pédagogika institutini tamamlighandin kéyin, qeshqer Uyghur neshriyatigha xizmetke teqsim qilin'ghan we qolgha élin'ghan'gha qeder Uyghur tehrir bölümide muherrir bolup ishligen.

Chimen'gül awut ilgiri-kéyin bolup, "Qisas ghunchisi", "Tash yapraq", "Barsa kelmes yol" qatarliq shé'irlar toplamlirini neshr qildurghan. Bu toplamlar oqurmenler söyüp oquydighan kitablargha aylan'ghan. Netijide u "Xantengri edebiyat mukapati", "Tulpar edebiyat mukapati" qatarliq rayonluq we xitay memliketlik mukapatlargha érishken.

Bu heqte özining bilidighanlirini bayan qilghan abduweli ayup hetta ottura mekteptiki chaghliridila chimen'gül awutning shé'irlirini yadqa alghanliqini, kéyinki mezgilde uning bilen sirdash dostlardin bolup qalghanliqini éytti.

Chimen'gül awut Uyghurlar arisida közge körün'gen, étirap qilishqa érishken we özige xas tesir peyda qilghan shé'irlarning biri. 

Bu heqte toxtalghan abduweli ayup: "Chimen'gül awut hörlük üchün qelem tewretken sha'ir idi," deydu.

Chimen'gül awut toghrisida érishken cheklik uchurlargha qarighanda, uning bir qisim shé'irlirigha naxshilarmu ishlen'gen. "Noruz gülüm", "Sim-sim yamghur" qatarliqlar shularning jümlisidur. Hetta u yazghan "Sim-sim yamghur" namliq lirik naxshining ammabab naxshigha aylinip ketkenliki melum.

Uning dostlirining sözi boyiche bolghanda, erki boghulghan jesur sha'irening qismiti uni söygen hemmeylenning qelbini da'ima chongqur iztirap we derd-hesretke gherq qilidu, sha'irening söyümlük xelqi muptila qilin'ghan qabahet ularni qolidin kélidighan barche amallarni qilip sha'ire küyligen newbahar arzusigha "Ümidini jan étish" ke chaqiridu.


Noruz gülüm

Chimen'gül awut


Chachliringning örümliri tal-tal bolsun men üchün, 

Qashliringning egimliri hilal bolsun men üchün

Kirpikingdin qanat yasap, perwaz qilip uchay rasa,

Asminingmu tagh süyidek, zulal bolsun men üchün.


Baghingdiki güllerge, yashim bilen su sépey,

Taghingdiki bürkütke yürekimni dan étey, 

Salqin shamal élip kelgen hidliringni bergin manga,

Sanga ashiq yolliringgha ümidimni jan étey.


Barsa kelmes yol

Chimen'gül awut


Kishneydu tebi'etke qoshulup illiq,

Eslime körkide qan bolghan yürek.

Yalghuz bir ayaldek yiqildi yerge,

He ene yénimdila késilgen térek.


Méhrimge séni dep yaghmaqta topa,

Ajayip güzel hem ajayip dehshet.

Bilemsen, mendiki azab huzuri,

Mushu dem térek bop köklidi ret-ret.


Shundimu chul-chul bolup ketmidim yene,

Sükütni men sendin ögen'gen jénim.

Baghlirim payxan bolsun, taghlirim qamal,

Yash bolup aqmidim hergiz bir témim.


Shu kéche asmanda séning yultuzung,

Közümdin zulmetni tartqan awaylap.

Issiq bir tuyghuda jughuldaymen, ah!

Sen yene u yolda turghandek shu tap.


Qeghezdek népiz hem quruqtur waqit,

Ishxana ezmekte xiyallirimni.

Shiwirlap baqimen özümge tekrar,

Waz kéchish irade, dégenliringni.


Sadamgha shé'ir oqup bergim kélidu,

Kélinton suxanidin chiqidu heywet.

Amalsiz shirediki bir qewet changni,

Sen tutqan qolumda sürtimen ret-ret.


Müshükning tirnaqliri ésimge kélip,

Bir quta siyahni tökimen yerge.

Anilar xatirjem, atilar razi,

Qizini bersila obdan bir erge.


Öyümning ishikidiki qap-qara qulup,

Sharaqlap échilar kéchidek goya.

Ot yaqsam ochaqqa chay qaynitay dep,

Ömürlük pighanim qaynaydu chayda.


Chéchimni chuwumay, yalang'ayagh pétim,

Chéqilghan eynekke qaraymen illiq.

Dérize tüwide chéchekler timtas,

Jan balam at étip oynighan chiwiq.


Heyranmen héslirimgha tökidu arman,

U bilip qalghandek könglümdikini.

Baghrimda béliqtek piltinglap turup,

Oquydu sadirning qoshaqlirini.


Paxtining ichide bir tal chogh saqlap,

Künlerni ötküzüsh asanmu emes.

Qushlarning derdini sözliyelmeydu,

Qurughan gül bilen liq tolghan qepes.


Mashina chaqida cheksiz ré'alliq,

Chanalghan yilandek tolghandi yollar.

Kéchining tiniqini yalmaydu yultuz,

Ah, yene mulayim kirishti qollar.


Bu yolda térek yoq, chimlar körünmes,

Yiraqta wilildar kocha chirighi.

Üch éshek harwisi uzidi lerzan,

Kélidu uningdin saman puriqi.


Ülgürelmidim

Chimen'gül awut


Yarilan'ghan tulpardek kishneydu kéche,

Baghringdek bipayan köyer tebi'et.

Ré'alliq weslidin kökleydu méhrim,

Shu qeder güzel hem shu qeder dehshet.

Halalliq ichide parlaydu yultuz,

Jénimmu sen üchün bolmaqta payxan.

Qedringni qedrimge singdürsem sudek,

Menggülük demlerdin yaraldi imkan.

Ulugh bir istektek süzüktur tamlar,

Chéhrimdek tang atti amandur hemme.

Bir gepni déyishke ülgürelmidim,

Shehrizat hékayisini toxtatti yene.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet