Büyük Uyghur sha'iri elishir nawa'i tewellutining 580 yilliqida

Muxbirimiz jüme
2021-02-12
Share
Büyük Uyghur sha'iri elishir nawa'i tewellutining 580 yilliqida Ulugh mutepekkur, sha'ir we dölet erbabi elishir nawayi.
en.wikipedia.org

Bu yil 9-féwral büyük Uyghur sha'iri, muteppekkur we dölet erbabi elishir nawa'i tewellutining 580 yilliq xatire küni. Shu munasiwet bilen bu nöwetlik sehipimizni Uyghurwe türkiy xelqlirning ulugh sha'iri elishir nawa'igha béghishlaymiz. Özining ölmes eserliri arqiliq iran-turan qewmliri arisida esirlerdin buyan yadlinip kéliwatqan bundaq bir büyük mutepekkurning hayatigha bir nechche minutluq radiyo programmisi bilen mupessel qarap chiqish tolimu mushkül-elwette.

Tarixiy melumatlargha qarighanda, newa'i eyni zamanda ottura asiyada mewjut zor küchlerning biri-xurasan élining hérat shehiride miladiye 1441-yili dunyagha kelgen. Shu wejidin uning nesebi mesilide kéyinki yillarda nurghun talash-tartishlar otturigha chiqqan bolup, uni tar menidiki étnik topluqqa mensup dep qaraydighan pikrlemu sehnige chiqqan.

Halbuki, türkiye haji bayram uniwérsitétining proféssori doktor waris abduraxman chaqan ependining elishir nawa'i tewellutining 580 yilliqigha béghishlan'ghan tor muhakime yighinda tarixchi mirza heyderning "Tarixi reshidi" namliq meshhur esiridiki bayanlardin neqil keltürüp otturigha qoyushiche, elishir nawa'iy hiratta "Bir Uyghur baxshi" a'iliside dunyagha kelgen iken.

Waris abduraxman chaqan mundaq deydu: "Elishir nawa'i sherqiy türkistandin hérat shehirige köchüp chiqqan bir Uyghur baxshi a'iliside dunyagha kelgen Uyghur sha'iridur. Elishir nawa'iyning nesebi heqqide mirza heyder koragani 'tarixiy reshidi' namliq esiridimu qimmetlik melumatlarni otturigha qoyghan."

Türkiye ege uniwérsitéti türk dunyasi tetqiqat institutining proféssori, doktor alimjan inayetning bildürüshiche, elishir nawa'ini dunyagha meshhur alim mehmut kashgheridin kéyin dunyagha kelgen yene bir büyük sima we Uyghur milletchisi, dep qarashqa bolidiken.

Uning éytishiche, elishir nawa'i qaldrup ketken edebiy miraslar intayin köp bolup, uni Uyghur klassik edebiyatidiki eng parlaq yultuzlarning biri, dep éytishqa bolidiken.

Elishir nawa'i özining minglighan-onminglighan durdane kebi misraliri jümlidin "Heyretul ebrar" (yaxshilarning heyranliqi), "Ferhad-shirin", "Leyli-mejnun", "Seb'e'i seyyare" (yette seyyare), "Seddiy iskender" (iskender sépili) qatarliqlardin terkib tapqan "Xemse" si bilenmu meshhurdur. Melum bolushiche, uning bir qisim sh'iér-dastanliri "Uyghur 12 muqami" gha tékist qilip ishlitilgen.

Mutexessislerning qarishiche, büyük sha'ir elishir nawa'ining ana tili bolghan Uyghur tili nöwette xitay hakimiyitining Uyghurlargha qaratqan qirghinchiliq siyasiti seweblik tarixta misli körülmigen derijidiki xirslargha duch kelgen bolup, bu tilni esli güzelliki we shöhriti bilen kelgüsi ewladlargha miras qaldurush zamanimizdiki herbir Uyghurning zimmisige yüklen'gen eng müshkül, emma eng shereplik wezipilerning biri iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet