Җаң чүншйән: '19 - авғуст вәқәси' бир милләт яки динға вәкиллик қилалмайду

19 - Авғуст күни ақсуда йүз бәргән партлитиш һуҗумидин кейин уйғур районлуқ парткомниң секретари җаң чүншйән вәқә һәққидә билдүргән ипадисидә уни "һәр милләт хәлқиниң мал - мүлки вә бихәтәрликигә зиян селинған зораванлиқ вәқәси" дәп атиған.
Мухбиримиз ирадә
2010.08.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Aqsuda-partlash-weqesi-305 Әтигән саәт 8 әтрапида, ақсу шәһири егәрчи йезилиқ сақчиханиниң коча чарлаш әтрити партлитиш һуҗумиға учриған орун көрситилгән хәритә. 2010-Йили 19-авғуст.
AFP Photo

Җаң чүншйәнниң сөзидә диққәт тартидиған нуқта болса у вәқәни "бирәр милләт яки динға вәкиллик қилалмайду, вәқәни пәйда қилғучилар һәр милләт хәлқиниң ортақ дүшмини" дегән болуп, илгири охшаш характердики вәқәләрдә хитай һөкүмити вәқәни террорлуққа вә террор тәшкилатлириға бағлап кәлгән иди.

Көзәткүчиләр бу қетим җаң чүншйәнниң вәқәни "зораванлиқ вәқәси" дәп аташ арқилиқ ваң лечуәндин пәрқлиқ услуб ишләткәнликини билдүрмәктә.

Түркийә әгә университетиниң оқутқучиси профессор алимҗан инайәт әпәнди болса, җаң чүншйәнниң сөзигә баһа берип, җаң чүншйәнниң вәқәни "зораванлиқ вәқәси" дейишини иҗабий бир әһвал яки бурулуш дәп қарашқа болмайдиғанлиқини алаһидә әскәртти.

Шинҗаң гезитидә чиққан хәвәрдин мәлум болушичә, җаң чүншйән 26 - авғуст күнидә қилған сөзидә йәнә 19 - авғуст вәқәсини "милләт мәсилиси яки дин мәсилиси әмәс" дегән шундақла вәқәни охшашла чегра сиртидики аталмиш "үч хил күчләр" гә бағлиған. У, "делониң йүз бериши чегра сиртидики 'үч хил күч' кә қарши күрәшниң узақ муддәтлик, мурәккәп, кәскин күрәш икәнликини, униң бәзидә наһайити кәскинлишип кетидиғанлиқини, униң ирадимизгә бақмайдиғанлиқини йәнә бир қетим дәлиллиди" дегән.

Алимҗан инайәт әпәнди болса демократийә болмиған районларда кишиләрниң өз наразилиқини мушундақ йол арқилиқ ипадә қилидиғанлиқини, хитай һөкүмити уйғурларға қаритиватқан бесим сияситини өзгәртмигүчә, бундақ вәқәләрниң тохтап қалмайдиғанлиқини билдүрди.

Уйғур аптоном райониниң секретари җаң чүншйәнниң қилған сөзидә йәнә бир диққәт тартидиған нуқта, униң қанун арқилиқ башқуруш, тәртипкә әһмийәт беришни алаһидә тәкитлиши болуп, у мундақ дегән : "мәйли қандақ киши болсун, қайси милләттин болсун, қандақ муддиани чиқиш қилсун, қанунға риайә қилиши керәк. Қәйәрдә җинайәтчи болидикән, шу йәргә зәрбә бериш керәк. Ким җинайәт өткүзидикән, шуниңға зәрбә бериш, қандақ мәсилә болса, шу мәсилини һәл қилиши керәк" дегән.

Көзәткүчиләр җаң чүншйәнниң бу сөзлириниң илгири ваң лечуән қилған "миңи хата тутулса тутулсун, бири тордин чүшүп қалмисун" дегән сөзидин пәрқлиқ икәнликини билдүрмәктә.

Алимҗан инайәт әпәндиниң қаришичә, җаң чүншйән хәлқара җамаәтниң диққитини қозғап қоймаслиқ үчүн, хәлқарадики қануний өлчәм бойичә гәп қилишқа тиришқан болсиму, әмма бу пәқәт униң гәп қилиш услубидики бир өзгириш халас.

Алимҗан әпәнди сөзиниң ахирида йәнә, хитай һөкүмити уйғурларға йүргүзүватқан сиясәтни өзгәртмигүчә бу хил вәқәләрниң тохтап қалмайдиғанлиқини әскәртти.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.