Xitay déhqanliri partlash aldidiki bombidur

Xitay mutexessisliri “Xitay déhqanlirining iqtisadiy ehwali heqqide doklat” ni élan qilip, xitaydiki déhqanlarning hakimiyetke tehdit peyda qilidighan derijige yetkenlikini ashkarilidi.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2012.08.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ghurbet-uyghur-boway-namrat-305.jpg Qeshqerdiki bir namrat Uyghur boway. (Waqti éniq emes)
RFA/Ekrem

Fransiye axbarat agéntliqining 22-awghust körsitishiche, bolupmu xitaydiki 220 milyon nopusluq muqim kirimi bolmighan déhqan ishlemchiler yéridin ayrilghan sergerdanlar bolup, ular xitay hakimiyiti üchün xeterlik bir küch, ular herqachan partlash éhtimali bolghan dehshetlik bir bombigha oxshaydu.

Xu'ajung pédagogika uniwérsitéti yéza tetqiqat instituti yéqinda “Xitay déhqanlirining iqtisadiy ehwali heqqide doklat” ni élan qilip, xitaydiki déhqanlarning namratliqta agahlandurush chékige yetkenlikini, namrat déhqanlarning hakimiyetke tehdit peyda qilidighan yoshurun bomba halitini shekillendürgenlikini otturigha qoydi. Xitay 2000-yilidin buyan déhqanlarning kirimi heqqide xelq'araliq ölchemlerge a'it uchurlarni élan qilmay kelgenidi.

Gérmaniye dolqunliri we fransiye awazining 21-22-awghust künidiki munasiwetlik xewerliride bayan qilishiche, xitaydiki bay-kembeghellik perqi tarixtiki eng yuqiri sewiyige yétip, déhqanlarning turmush sewiyisi xelq'araliq ölchemdiki eng töwen chekke yéqinlashqan. Xelq'ara ölchem bolghan jini ko'éffitséntida déhqanlarning kirimi 0.4 Lik ölchemdin töwenlep ketmesliki belgilen'gen. Emma xitaydiki déhqanlarning kirimi hazir bu agahlandurush siziqigha yetken.

Nöwette, xitayda sheherlishish qedimi zor derijide yüksilip, erzan emgek küchlirige bolghan éhtiyajni qamdap kéliwatqan bolsimu, xitay nopusining üchtin birining yenila muqim iqtisadiy kirimi yoq. Uning üstige, xitay ashliqta özini teminlesh iqtidarigha ige emes. Yilliq éhtiyajliq ashliqning üchtin birini chettin import qilidu. Eger xelq'ara bazarda ashliq bahasida dawalghush yüz berse yaki ashliq yétishmeydighan weziyet shekillense, xitayda acharchiliq yüz béridu.

Mutexessislerning qarishiche, xitaydiki eng namrat rayonlarning biri Uyghur ili bolup, bolupmu jenubiy Uyghur ilidiki déhqanlarning turmush sewiyisi hazirmu qorsaqning ghémidin halqip kételmigen derijide. Xitay hökümet orunliri élan qilghan eng yéngi melumatlargha köre, ichimlik su we tok mesilisi téxi hel bolmighan Uyghur déhqan, charwichilarning nopusi 3 milyondin ashidu. Sheherlerde yashlarning mutleq köp qismi muqim kirimi bolmighan ishsiz kishilerdur. Eger namratliq we ishsizliq hakimiyetke qarshi yoshurun bomba dep qaralsa, u halda Uyghur élide bundaq bombilarning hésabini élip bolush tes. Ilgiriki birqanche yilda partlighan weqeler buning misali. D u q yashlar komitéti re'isi gheyur qurban ependi bu toghrisida köz qarashlirini bildürüp ötti. U sözide, sherqiy türkistandiki bu namratliqning haman bir küni ghezepke aylinidighanliqini ilgiri sürdi.

Uyghur közetküchilerning qarishiche, xitay hökümiti 2009-yili yüz bergen 5-iyul ürümchi weqesidin kéyin, Uyghur ilining tereqqiyatini xitayning 19 ölkisige kötürige berdi. Uyghur diyarining jenubi we shimalidiki sheherlerde heshemetlik qurulushlar sélinmaqta. Xitay hökümitining tili bilen éytqanda, Uyghurlar üchün nahayiti keng bolghan ish pursetliri yaralmaqta. Emma hazirghiche, Uyghurlarning bu ish pursetliridin qaysi derijide behrimen boluwatqanliqi toghrisida éniq melumat yoq. Saqal, burut qoyush we romal artish heqlirimu tartip élin'ghan Uyghurlarning asayishliq bir hayatqa érishishidin söz échish tes. Uning üstige, xitay hökümiti yézilar üchün ajratqan meblegh bilen sheherler üchün ajratqan meblegh otturisida asman-zémin perq bar. Yeni, qeshqer kebi qedimiy Uyghur sheherlirini chéqip, xitay posunidiki sheher qiyapetlirini berpa qilip, ichkiri xitaydin köplep nopus yötkewatqan bolsimu, Uyghur déhqanlirining turmushida özgirishning iznasimu yoq. Xelq yenila namratliq ichide yashimaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.