Уйғур нахша-музика тәтқиқатчиси әлис андерсонниң 2018-йилдики уйғур дияри зиярити (4)

Мухбиримиз меһрибан
2019-04-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур нахша-музика тәтқиқатчиси әлис андерсон уйғур тәтқиқатчи раһилә давут билән.(Вақти вә орни ениқ әмәс)
Уйғур нахша-музика тәтқиқатчиси әлис андерсон уйғур тәтқиқатчи раһилә давут билән.(Вақти вә орни ениқ әмәс)
Social Media

Америкиниң индиана университетида музика вә фолклор тәтқиқати бойичә докторлуқ аспирантлиқида оқуватқан әлис андерсон ханим уйғур дияридики җаза лагерлирини тақаш һәрикитидә уйғурлар билән бир сәптә туруп қаттиқ инкас қайтуруватқан ғәрблик тәтқиқатчиларниң бири. 2012-Йилдин 2016-йилғичә үрүмчидә уйғур тили вә уйғур нахша-музикилирини өгиниш һәмдә тәтқиқ қилиш билән шуғулланған әлис андрсон йәнә 2012-2013-йилларда үрүмчидә өткүзүлгән «йипәк йоли садаси» намлиқ нахша мусабиқисидә «назакәт» дегән уйғурчә исим билән тонулған. У радийомиз зияритини қобул қилип, өзиниң 2018-йили 6-айда уйғур диярида елип барған ахирқи қетимлиқ зиярити һәққидики тәсиратлирини аңлатмақта.

Әлис андерсон ханимниң билдүрүшичә, униң 2018-йили 6-ай мәзгилидики уйғур дияри зияритидә униңда әң чоңқур тәсират қалдурған җайларниң бири икки күнлүк саяһәт пурситигә еришкән қәдимий юрт қәшқәр болған.

Әлис ханимниң билдүрүшичә, у илгири уйғур диярида турған мәзгилидә «уйғур мәдәнийәт мәркизи» дәп қарилидиған қәдимий шәһәр қәшқәргә бирқанчә қетим барған болсиму, әмма униң бу қетимлиқ зияритидә қәшқәрдә көргәнлири сақчилар вә көзитиш камералири арқилиқ қатму-қат назарәт астиға елинған адәмсиз қәшқәр кочилири болған. Һейтгаһ җамәси әтрапидики илгири һәр заман адәмләр билән ават туридиған дуканларниң херидарсиз чөлдәрәп қелиши, тақилип кәткән ашхана вә китабханилар уни һәйрәттә қалдурған. Бу һал униң көз алдида илгири өзи көргән қәшқәр шәһиридин пүтүнләй пәрқлиқ бир мәнзирини намаян қилған.

Әлис ханим бу қетимлиқ қәшқәр саяһитидә сәмән меһманханисиға орунлашқичә болған арилиқта сақчиларниң өзи үстидин елип барған тәкшүрүшлири һәққидә тохталди. У өзигә охшаш чәтәллик саяһәтчиләргә аит барлиқ учур вә паалийәтләрниң хитай сақчилириниң қатму-қат наразити астида туридиғанлиқини билгинидә бу земинда яшаватқан уйғурлар һаятиниң қанчилик мүшкүллүкни һес қилип йәткән вә бир инсан болуш сүпити билән азабланған.

Әлис андерсон ханим бу қетимқи 15күнлүк уйғур дияри зияритидә мусулманларға хас саламлишиш сөзлирини пәқәт қәшқәрдила икки нәпәр уйғур мойсипитниң ағзидин аңлашқа муйәссәр болған. Әмма бу қетим у бу хил саламлишишни аңлиғинида шу қәдәр тасадипийлиқ вә һәйранлиқ һес қилған.

Әлис ханим 2012-йилдин 2016-йилға қәдәр уйғур диярида турған мәзгилини әсләп, әйни чағда дуняниң башқа җайлиридики мусулман җамаитидин пәрқлиқ һалда мусулманчә саламлишиш адитиниң уйғур җәмийитидә омумлишип кәткәнликини билдүрди. Униң билдүрүшичә, у әйни йиллири уйғурлар арисида бир мәзгил яшиғандин кейин өзиму тәбиий һалдила уйғурларниң «әссаламуәләйкум», «вәәләйкум әссалам» дегән саламлишиш сөзлирини ишлитишкә көнүп кәткән икән. Кейинки чағларда уйғурларниң саламлишиш сөзлирини өзиниң күндилик турмушида әң көп ишлитидиған сөзләрниң биригә айландурған икән. Әмма у бу қетим уйғур дияриға барғанда уйғурларниң бу сөзләрни ишлитиштин шу қәдәр қорқидиған болуп кәткәнликини көргән. Бу һал униң йүрикидә мәңгү унтулмас аччиқ туйғуларни пәйда қилған.

Юқириқи аваз улинишидин мәзкур сөһбәтниң тәпсилатини аңлиғайсиләр.

Толуқ бәт