Қарақаш наһийәсидики от кетиш вәқәси муһаҗирәттики уйғурларда бәлгилик гуман вә әндишә қозғиди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-01-17
Share
qaraqash-yepiq-terbiyelesh-ot-apiti-1.jpg Қарақаш наһийәсидики бир тәрбийәләш мәркизидә йүз бәргән от апитидин көрүнүш. 2018-Йили 15-январ.
Social Media

Бир-икки күндин буян иҗтимаий учур васитилиридә һәмдә чәтәлдики уйғурларниң таратқулирида, бир от кетиш вәқәсиниң үндидар арқилиқ тарқитилған 20 нәччә секунтлуқ бир сүрәтлик учури кәң тарқилип, учурда хотән вилайити қарақаш наһийәсиниң түвәт бекәттики йиғивелиш лагерға шу йәр вақти 15-январ күни кәч 18:00 әтрапида от кәткәнлики чүшәндүрүлгән. Әмма бу отниң кетиш сәвәби, нәтиҗиси һәққидә башқа мәлуматлар берилмигән. Мәзкур қисқа көриништин отниң хели күчлүк икәнликини көрүвелишқа болиду. От кетип вәқәси һәққидики бу учур тез арида тарқилип, муһаҗирәттики уйғурлар арисида әндишилик бир қайғулуқ паҗиә сүпитидә түрлүк қияс гуманларға сәвәб болди.

Әмма, радиомизға бу һәқтә учур бәргән бир муһаҗир уйғурниң билдүрүшичә, мәзкур от вәқәси қарақаш наһийә базириниң шималий қисмидики түвәт қатнаш бекитигә йеқин өстәң бойи мәсчитигә кәткән от болуп, у бу мәсчитниң йеқинда тәрбийәләш мәркизигә өзгәртилгәнликидин хәвири бар икән. Өзиниңму уруқ-туғқанлириниң қарақаштики тәрбийәләш орунлирида болғачқа, бу учур таралғандин кейин өзиниңму қаттиқ әндишә қилғанлиқи вә сүрүштә қилғанлиқи, лекин, униңдин артуқ бир учурға игә болалмиғанлиқини билдүрди.

Һалбуки мухбиримизниң муһаҗирәттики уйғурларни әндишигә салған бу от кетиш вәқәси һәққидә, қарақаш даирилиригә қаратқан енқлашлири давамида, қарақашта дүшәнбә күни аз дегәндә икки орунда от апити йүз бәргәнлики, буниң бири аһалиниң өйи икәнлики, йәнә бириниң болса, чоң базар икәнлики мәлум болсиму, от кәткән җайниң тәрбийәләш мәркизи яки чоң базарға тәвә җай икәнлики һазирчә мәлум әмәс.

Лекин, шу җайдин болған бу муһаҗирниң ейтишичә, қарақаш наһийәсидики от кәтти дейиливатқан түвәт базиридики өстәң бойи мәсчити чоң базарға йеқин җайда икән. Әмма қарақаш наһийәлик от өчүрүш әтритиниң муавин башлиқи от апитиниң бир тәрбийәләш мәркизидә йүз бәргәнликини инкар қилди. От өчүрүш хадимиң әскәртишичә, һәр икки мәйдан от кетиштә адәм өлүш вә ярилиниш йүз бәрмигән. Мәзкур хадим, тәпсилий әһвалдин җ х тармақлириниң хәвәрдар икәнликини ейтқан иди. Биз қарақаш наһийә чоң базарда йүз бәргән от апитидә қандақ җайға от кәткәнликини, униң зади өйму яки тәрбийәләш мәркизигә өзгәртилгән мәсчит яки әмәсликини ениқлаш үчүн, қарақаш наһийә "дабаза", йәни "чоң базар" сақчиханисиға телефон қилдуқ. Сақчихана хадими от кетиш вәқәсидин өзиниң хәвири йоқлиғини, бу һәқтә хитай секритардин соримай җаваб берәлмәйдиғанлиқини билдүргәндин башқа җаваб бәрмиди.

Бу инкас қилғучиниң билдүрүшичә, мәзкур толуқ мәлуматсиз видеолуқ учурниң уйғурларда, болупму чәтәлләрдики қарақашлиқ уйғурларда зор әндишә қозғишиға, қариқшашниң нөвәттики җиддий сиясий вәзийити вә хитайниң учурларни қамал қилишидин башқа йәнә, һәммигә мәлум болған бир қанчә йил аввалқи қарақаш өй җаһазлири базириға от кетиш вәқәсидә даириләрниң от өчүрүштики пассиплиқиму рол ойниған болуши мумкин икән.

Таратқулардин хотән вилайити қарақаш наһийәсидики мәзкур от кетиш вәқәсидин хәвәр тапқандин кейин зор әндишидә қалған йәнә бир уйғур аялму, қарақаштики тәрбийәләш мәркәзлиригә елип кетилгән қериндашлиридин хәвәр алалмайватқан бир вәзийәттә, бу от апити һәққидә чәтәлләрдики вә уйғур елидики, тонуш-билишлири арқилиқ учур елишқа тиришқанлиқини, гәрчә аилисидикиләрниң аманлиқини билгән болсиму, от апити һәққидә йәнила тәпсилий учурға игә болалмиғанлиқини ейтти.

Бу аялниң баян қилишичә, қарақаштики ака вә сиңиллирини өз ичигә алған нурғун кишиләр һәр түрлүк баһанә-сәвәбләр билән бу хил лагер шәклини алған түрмиләргә, йәни тәрбийәләш мәркәзлиригә соланған. Тәрбийәләш орунлиридики адәм саниниң көплүкидин, қарақаштики партийә мәктәпму тәрбийәләш мәркизигә айландурулғандин башқа, от кәткәнлики қәйт қилиниватқан мәсчитни өз ичигә алған йәнә бир қанчә тәрбийәләш мәркәзлири қурулған икән. Униң тонуш-билишлириниң қәйт қилишичә, сәвәбсиз вә мәҗбурий тәрбийәләшкә елип кетиш һазир техиму күчәйтилгән. У йәнә юрти қарақашниң уйғурлар нопуси әң зич, диний етиқади интайин күчлүк вә қаршилиқ һәрикәтлири әң көп йүз бәргән бир җай болғанлиқидин, даириләр әң қаттиқ бастуруш елип бериватқан бир җай болуп келиватқанлиқини билдүрди.

Хотән вилайитиниң қарақаш наһийәси, уйғур аптоном райони ичидики әң чоң наһийәләрниң бири болуп, хитай даирилириниң йеқинда тарқатқан мәлуматлирида көрситилишичә, қарақаш наһийәсиниң омуми нопуси 520, 000, буниң ичидә уйғурлар омуми нопусниң 98% ни игиләйду.

Инкаслар вә бизниң дәлиллигән мәлуматлиримиздинму қарақашта, хитай даирилириниң бултурдин башлап "йепиқ тәрбийәләш мәркәзлири"ни кеңәйтип, уйғурларни сәвәбсиз вә мәҗбурий тәрбийәләшкә елип кетишни күчәйткәнлики ашкариланмақта иди. Буниң алдида қарақаш наһийәсиниң 30500 нопусқа игә, 22 кәнттин тәркиб тапқан ява йезисидики, һәр бир кәнттә 2 дин 4 кә қәдәр диний вәзипидар зат барлиқи, буларниң тәңдин толиси йәни 70 пирсәнткә йеқинрақи нөвәттә "йепиқ тәрбийәләш мәркизи" дә тәрбийиләнмәктә икәнлики ашкариланған иди. Шундақла хотәнниң қарақашни өз ичигә алған көп қисим җайлирида 40 пирсәнт аһалини "йепиқ тәрбийәләш" уқтуруши давам қиливатқанлиқи мәлум болсиму, әмма даириләр тәрбийәләш мәркәзлириниң орни, сани вә башқа мунасивәтлик һәр қандақ учурларни сир тутуп кәлмәктә. Әмма бу һәқтә ашкарилиниватқан учурларниң чәклик болушиға қаримай, чәтәл ахбаратлирида, хитайниң уйғур диярида қурған йепиқ тәбийәләш мәркәзлири, иккинчи дуня уруши мәзгилидики натсеслар германийәсигә хас қараңғу вә сирлиқ лагер сүпитидә тәриплинип күчлүк тәнқид қозғимақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт