Японийәлик тәтқиқатчи ока: қазақистан билән өзбекистан президентлири һазирғичә тәхттә олтуриватиду

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2016-03-04
Share
qazaqistan-saylam-Nursultan-Nazarbayev-305.jpg Қазақистан президенти нурсултан назарбайеф өзини қоллиғучилириға рәһмитини билдүрмәктә. 2011-Йили 4-апрел.
AFP

Японийәдә йеқинда нәшр қилинған "қазақистан тәтқиқати" мәҗмуәсидә тәтқиқатчи оканиң "узундин буян қазақистанға һөкүм сүрүп келиватқан назәрбайиф һөкүмити" намлиқ сиясий анализ мақалиси елан қилинған. Аптор мақалисидә сабиқ советләр иттипақи парчиланғандин буян оттура асияда мустәқил болған җумһурийәтләр ичидә пәқәтла қазақистан билән өзбекистан президентлириниң изчил һалда һазирғичә тәхттә олтуриватқанлиқини оттуриға қойиду.

Аптор"инсан бәрибир өлидү. Һоқуқни мәңгү давамлаштуралмайду. Бирақ, бу икки президент қачан тәхиттин чүшиду? буни һазирғичә һечким билмәйду?" дәйду.

Зияритимизни қобул қилған японийәлик кишилик һоқуқ паалийәтчиси йүки ханим өзбекистан һәққидә тохтилип мундақ деди:"2005 - йили өзбекистан президенти ислам кәримоф әндиҗанда һакимийәткә қарши тинчлиқ намайиши елип барған, қоллирида төмүрниң сунуқи йоқ намайишчиларға оқ чириқип бигунаһ инсанлардин 1500 ни өлтүрди шундақла 2006 - йили өзбекистанға туғқан йоқлашқа кәлгән канада пуқраси һүсәйин җелилни қолға елип хитайға тапшуруп бәрди. Һүсәйин җелил һелиһәм хитай түрмисидә йетиватиду. Ундин башқа кәримоф террорлуққа қарши туруш, җиһад һәрикәтлиригә зәрбә беришни баһанә қилип көплигән бигунаһ инсанларни түрмигә ташлаватиду. Бу пәқәт диктатор ислам кәримоф мустәбит сияситиниң пәқәтла бир қисимидур."

Мақалидә қазақистан президенти нәзәр байифниң сабиқ советләр иттипақи дәвригичә қазақистан компартийәси мәркизи комитетиниң баш секретарлиқ вәзиписини өтүгәнликини, 1990 - йили компартийәниң көрситиши билән президентлиққа олтурғанлиқини билдүриду.

Аптор мақалисидә қазақистан мустәқил болғандин кейин, қазақистанда өткүзүлгән бир қанчә қетимлиқ сайламларда изчил һалда юқири аваз билән президент болуп сайлинип келиватқан, өзи өзгәртиш киргүзүп йеңидин йолға қойған қанунда президентниң үч қетимдин артуқ сайлинишиға йол қоюлмайдиғанлиқи ениқ бәлгиләнгән болсиму, әмма нәзәрбайиф асасий қанунға қилчә һөрмәт қилмай, өзини мәңгүлүк президент болушқа лайиқ көргәнликини, әгәр қазақистанда бу хил мустәбит һакимийәткә қарши бирәр инқилаб елип берилмиса, униң өлгүчә бу орунни бошитип бәрмәйдиғанлиқини көрсәткән.

Қазақистан парламентниң нур султан нәзәрбайифни қазақистанниң мәңгүлүк президенти қилип бекиткәнликини вә парламентниң бу қарарини президентниң хошаллиқ билән қобул қилиғанлиқини мақалидә алаһидә әскәртип өткән.

Қазақистанға узундин бери һөкүмранлиқ қиливатқан нәзәрбайифниң һоқуқи үзлүксиз күчийиш билән биргә, униң һемайичилириниң һакимийәт вә парламенттики һоқуқ даириси барғанчә кеңийип һакимийәттә тәсвирлигүсиз аҗайип бир хил мустәбитлик түзүмләрниң шәкиллинип болғанлиқи һәққидә аптор мақалисидә қисқичә тохтилип өтүду.

Униң қаришичә, нәзәрбайиф дәслипидә президент болғанда униң һечқандақ партийәси болмисиму, бирақ башқа партийиләр уни қоллап қувәтлигән. 1999 - Йили"отан" партийәси қурулуп, нәзәрбайифни президентлиққа көрсәткән. Кейин у партийә "нуротан" партийәсигә өзгәртилгән.2007 - Йили асасий қанунға йәни сайлам қануниға өзгәртиш киргүзүлгәндин бери изчил һалда қарши партийәләрниң күчи барғанчә аҗизлап,тәсир даириси әслидикидин тарийип барған.

Апторниң ейтишичә, қазақистан президенти нурсултан нәзәрбайиф пүткүл һоқуқни чаңилиға киргүзвелип, барлиқ ишларға өзи бивастә буйруқ чүшүрүп, парламент қанунлиридики бәзи маддиларға түзитиш киргүзгәнлики сәвәбидин қарши партийиләр парламентқа кирәлмигән.

Нәзәр байифниң 1995 - 2007 - йиллири арқа - арқидин асасий қанунға түзитиш киргүзүшни баһанә қилип, мәқсәтлик һалда сайламни контрол қиливалғанлиқини аптор мақалисидә алаһидә әскәртип өткән.

Аптор һазирқи вақитниң өзидә қазақистандики өктичи партийәләрниң рәһбәрлири қолға елинип, униң әзалириға һөкүмәт түрлүк бесимларни йүргүзгәнлики сәвәбидин шәһәр вә йеза - қишлақлардики авам хәлқ нәзәрбайифқа қарши өктичи партийәләрни қоллаштин өзини қачурватқанлиқини, йиғип ейтқанда қазақистанда һакимийәткә қарши һечқандақ партийиниң мәвҗут әмәсликини көрсәткән.

Аптор мақалисидә қазақистан һакимийитидики әмәлдарлар һәққидә тохтилип:"хәлқ һакимийәт бешидики рәһбәрләргә ишәнмәйду. Уларниң хәлқниң дәрт - әһвали билән кари йоқ, улар пәқәтла һоқуқ вә пулни көзләйду" дәйду.

Нәзәрбайиф һәққидә тохталған аптор мақалисидә:"нәзәрбайиф хәлққә өзини дөләтниң атиси қилип көрситиш үчүн гәрчә өзи һаят болсиму, алматадики президент бағчисиға һәйкилини турғузди. Бундақ қилишидики йәнә бир сәвәб, өзини хәлқниң мәңгү яд етип турушини қолға кәлтүрүш" дәйду.

Ахирида, кишилик һоқуқ паалийәтчиси йүки ханим қазақистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә учриған уйғурлар һәққидә өзиниң қарашлирини баян қилип өтти:"қазақистанға хитай зулумидин қечип панаһлиқ тиләп кәлгән көплигән уйғур мусапирлар қанун даирилири тәрипидин қолға елинип хитайға қайтуруп берилди. Улар хитайға қайтурулғанидин кейин өлүмгә һөкүм қилинди. Нәзәрбайиф шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң әзаси болуш салаһийитини баһанә қилип, қазақистанлиқ уйғурларниң мустәқиллиқ һәрикитини бастуриватиду шундақла уларниң паалийәт елип беришини чәкләватиду."

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт