Shi jinping qandaq qilip “Qara guroh” tüsini alghan xitay kompartiyesi hakimiyitining padishahigha aylandi?

Muxbirimiz méhriban
2022.10.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitay re'isi shi jinping xitay kompartiyisining 20-qurultiyining échilish murasimida sözlimekte. 2022-Yili 23-öktebir.
AP

Xitay kompartiyesining 23-öktebir ayaghlashqan 20-qurultiyida ötken 10 yildin buyan ikki qarar hakimiyet yürgüzgen shi jinping, qa'idini buzup 3-qétim xitayning eng aliy rehbirilik hoquqini saqlap qaldi. Shuning bilen xitayda ötken esirning 80-yilliridin bashlap xitay kompartiyesining ikkinchi ewlad aliy rehbiri déng shyawping békitip bergen kompartiyening bash sékritari ikki qarardin artuq wezipe ötimeslik qa'idisi buzup tashlandi.

Xelq'ara taratqulardiki xewer analizlirida shi jinpingning 3-nöwet xitayning aliy rehbiri bolushi, xitayda kompartiyesining birinchi ewlad aliy rehbiri maw zédung dewridiki “Dahiyliq tüzümi” we hakimmutleq sistémining qayta otturigha chiqishidur, dep bahalanmaqta.

Amérikadiki xitay analizchiliridin ilgiri béyjingdiki merkiziy partiye mektipide proféssor bolup ishligen sey shya xanim, 24-öktebir küni “Amérika awazi” ning söhbet programmisida söz qilip, shi jinpingni “Yügensiz zorawan padishah” gha, uning qol astidiki xitay kompartiyesi merkiziy komitétini “Qara guruh” qa oxshatqan.

Sey shya xanim aldi bilen shi jinping we u shexsen tallighan xitay kompartiyesi merkiziy komitéti siyasiy byurosining yéngi nöwetlik 7 neper da'imiy ezasi heqqide mundaq dégen: “Uning qol astidiki ademlirige qarighanda, ularni shi jemetining bir top ‛buraderler gurohi‚ déyishke bolidu. Manga bergen tesiri shuki, bu yerde bir kolléktip rehberlik tüzümi mewjut emes, belki shi jinping hazir kompartyeni pütünley öz changgilidiki organ'gha aylanduriwalghan. Hazir uning nezeride peqetla uning özi bar.”

Sey shya xanim, shi jinpingning xitayda bügünkidek “Mustebit padishah” bolup tiklinishige emeliyette xitay kompartiyesining hakimiyet tüzülmisi seweb bolghanliqini bildürgen. U mundaq dégen: “Shi jinpingning bügünki orun'gha chiqishi, yeni uning aldinqi 10 yilliq hakimet béshigha chiqishini öz ichige alghanda, bu xitay kompartiyening mahiyiti bilen munasiwetlik. Shundaqla xitay kompartiyesi ichidiki aldinqi ewlat hökümranlar gurohidiki öz-ara küresh bilen munasiwetlik.”

Sey shya xanimning ilgiri sürüshiche, maw zédong dewridin bashlapla xitay kompartiyesi dölet hakimiyitini héchqachan xelqning bashqurushigha bermigen. Xitay kompartiyesining yoquri qatlimidiki hökümdarlar gurohi hakimiyet hoquqini saqlap qélish üchün, özlirning bala-chaqiliri yaki uruq-pushtlirini izbasarliqqa tallap kelgen iken.

Sey shya xanim bu heqte mundaq dégen: “Shi jinping qandaq qilip bu orun'gha chiqti? méningche u uzun muddetlik siyasiy tawlinish dawamida bu orun'gha chiqqan. Chünki kompartiyening yoquri qatlimidikiler izbasar tallighanda, ‛bizning balilirimiz hoquq tutushi kérek‚ dégenni aldi bilen oylishidu. Shunga köpchilik shuni köreleyduki, xitay kompartiyesining yoquri qatlimidikilerning bu xil xahishi, shi jinpingning textke chiqishini, shundaqla xitay kompartiyesining heqiqiy mahiyiti belgiligen. Kompartiye héchqachan hoquqni xelqqe bérip baqqan emes hem undaq qilishnimu oylap baqqan emes. Yene bir tereptin, aldinqi ewlad kompartiye aqsaqalliri ottursidiki rehimsiz hoquq talishish küreshliri shi jinpingni bügünkidek mustebit hökümran'gha aylandurghan.”

Sey shya xanim, shi jinpingni xitay kompartiyesining aldinqi ikki nöwetlik aliy rehberliri bilen sélishturup, jyang zéminning arqisida uni tizginlep turghan déng shyawpingning barliqini, xu jintawning arqisida uni tizginlep turghan jyang zémin guruhining mewjutluqini, emma bügünki künde shi jinpingni tizginleydighan héchkimning yoqluqini tekitligen.

Sey shya xanimning tekitlishiche, shi jinping hazir xitay kompartiyesining ilgiriki bu qa'idilirini we hakimiyet sistémisini pütünley buzup tashlighan bolup, u hazir özining yügensiz halettiki mustebit shexsiy hökümranliqini tikliwalghan iken.

Kanadadiki kishilik hoquq pa'aliyetchisi shéng shö xanimning qarishiche, bügünki künde xitayda shi jinpingdek bir mustebit hökümranning barliqqa kélishi, xitay kompatiyesining mustebitlerche hakimiyet yürgüzüsh tereqqiyatining netijisi iken.

Shéng shö mundaq dédi: “Bügün shi jinpingdek bir mustebit hökümranning barliqqa kélishi, tasadipiy asmandin chüshken emes. Bu xitay kompartiyesi hökümranliq sistémisining tedrijiy tereqiyatining bir netijisi. Halbuki, shi jinping hazir padishah bolushning chüshini körmekte, emma u bir kiyimsiz padishah. Chünki xitay kompartiyesining bu hakimmutleqliq hökümranliq sistémisida eng yuquri orun'gha chiqqan hoquqdar haman eng aliy hökümran'gha aylinishni oylaydu. Eyni chaghda maw zédungmu shundaq qilghan idi. Hazir shi jinping shundaq qilmaqta, emeliyette ularning mahiyiti oxshash.”

Shéng shö xanim yene xitay merkiziy partiye mektipining sabiq proféssori sey shyaning shi jinping we xitay kompartiyesi heqqidiki bahaliridin, xitay kompartiyesining mahiyitini yéqindin bilidighan sistéma ichidiki kishilerningmu oyghan'ghanliqini köriwélishqa bolidighanliqini eskertip ötti.

Shéng shö xanim axirida sey shyaning shi jinping guruhini “Qara guruh” dep atishining téxi yéterlik bolmighanliqini, emeliyette xitay kompartiyesining rezil qilmishlirining bu guruhni insaniyetning düshminige aylandurup bolghanliqini, shi jinping we uning “Qara guruh” qa aylan'ghan partiyesining choqum yoqilishi kéreklikini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.