Türkiye, süriyelik musapirlar bilen birlikte Uyghurlarghimu puqraliq bérermu?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-07-07
Share
suriye-kochmen-turkiye.jpg Süriyelik köchmenlerning türkiye chégrasidin bösüp kiriwatqan körünüshi. 2015-Yili 14-iyun.
AFP

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan roza héyt munasiwiti bilen muxbirlargha bergen bayanatida, süriyelik musapirlarni türk puqraliqigha qobul qilidighanliqini éytti.

Türkiye dunyada eng köp musapir qobul qilghan döletlerdin biri hésablinidu. Türkiye hökümet bayanatchisi numan qurtulmush ependining éytishiche, türkiyede 3 milyon etrapida musapir bar iken. Bularning ichide Uyghurlarmu bar.

Türkiyediki Uyghurlar arisida "Süriyelik musapirlar qatarida Uyghurlarghimu puqraliq bérermu?" dégen so'al peyda boldi.

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan 7-ayning 5-küni istanbulda rozi héyt namizidin chiqipla bergen bayanatida, süriyeliklerge türkiye puqraliqi béridighanliqini tekitlidi.

Mundaq dédi: "Süriyelik qérindashlirimizning ichide türkiye puqrasi bolushni xalaydighanlar bar. Bu qérindashlirimizgha bu yardemni qilish arqiliq ulargha puqraliq bérimiz. Hazir süriyelik musapirlarni lagérlarda we herqaysi wilayetlerni insaniy bolmighan shertlerde kütkenning ornigha, bu kishilerning ichide köp sanda ixtisasliq adem bar. Dölitimiz bu kishilerdin paydilinish küchige ige. Ortaq medeniyetke ige bolghan bu kishilerdin bizmu paydilan'ghan bolimiz, hemde bularni qéyin weziyette yashashtin qutuldurghan bolimiz."

Dölet re'isi rejep tayyip erdoghan hökümet rehberliri bilen köp qétim bu heqte muzakire élip bérip süriyelik musapirlarni wetendashliqqa élishni oylishiwatqanliqini bayan qildi.

U mundaq dédi: "Hökümet bilen köp qétim bu heqte muzakire élip barduq. Her xil tedbirlerni élip turup bu qedemni étishni muwapiq körüwatimiz. Oqughan süriyeliklerni gherb döletliri élip kétiwatidu. Biz puqraliqqa almighanliqimiz üchün, ular u döletlerge kétishke mejbur qéliwatidu. Biz her qaysi wilayetlerge süriyelik musapirlarni jaylashturup ularning karxanilarda xizmet tépishigha yardem qilishni oylawatimiz."

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan 5-iyul küni bayram munasiwiti bilen türk axbarat organlirigha bergen bayanatlirigha dégendek, süriyelik musapirlargha puqraliq berse, Uyghur musapirlarning resmiyetliri qandaq bolar? bu peqetla süriyeliklerge qaratqan bir siyasetmu, yaki bashqa döletlerdin kelgen musapirlarmu bu siyasettin paydilinalamdu?

Bu heqte köz qarishini igilesh üchün sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetullah oghuzxan ependi we türkiye istratégiyelik chüshenche instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependiler bilen söhbet élip barduq.

Doktor erkin ekrem ependi türkiye süriyeliklerge qarita qanun maqullap bashqa döletlerdin kelgen musapirlarnimu, bolupmu Uyghur musapirlarnimu puqraliqqa qobul qilish éhtimali barliqini tekitlidi.

Türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan türkiyening yétishken hünerwen ademlerge éhtiyaji barliqini, süriyelik musapirlar ichidiki ziyaliylardin türkiyening paydilinidighanliqini ilgiri sürgen idi. Dotsént doktor erkin ekrem ependi, Uyghurlarning ichidimu köp oqughan, kesip ehli kishilerning barliqini, türkiyening bu siyasitidin Uyghurlarningmu paydilinalaydighanliqini tekitlidi.

U, herqandaq bir ademning erkin döletke kétish erkinliki barliqini, emma bezi kesiptiki Uyghurlarning chet'elge chiqqandin kéyin qiyinchiliqqa duchar boluwatqanliqini bayan qildi.

Istanbulda pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetullah oghuzxan ependi 3 milyon süriyelikke puqraliq béridighan türkiyening birnechche ming Uyghurgha puqraliqqa béridighanliqigha ishinidighanliqini tekitlidi.

Türkiye jumhuriyiti döliti axirqi qétim "5-Iyul ürümchi weqesi" din kéyin 2010-yilida 3 ming etrapida Uyghurgha puqraliq bergen idi. Türkiyening sabiq dölet ministiri bülent arinch ependining bayanatigha asaslan'ghanda, türkiyede 260 ming etrapida Uyghur bar iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet