Мари һолизман: хитай урсулани җазалап, өзиниң әпти - бәширисини ашкарилап қойди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2016-01-11
Share
Ursula-Gauthier-ursula-gotiyir.jpg Мухбирлиқ саһәсидә хәлқаралиқ мукапатларға еришкән фирансийәлик мухбир урсула готийир ханим 2015-йилиниң ахири уйғурлар тоғрисида язған мақалиси түпәйлидин хитайдин һәйдәлгән. 2003-Йили 6-феврал, париж.
AFP

Франсийәдики кишилик һоқуқ паалийәтчиси вә хитайшунас мари һолизман ханим йеқинда "урсуланиң қоғлап чиқирилиши, хитайниң әпти - бәширисини ечип бәрди" намлиқ бир әсәр елан қилған болуп, әсәрдә уйғурлар мәсилиси оттуриға қоюлған.

Франсийәдә нәширдин чиқидиған "азадлиқ гезити"гә берилгән "урсуланиң қоғлап чиқирилиши, хитайниң әпти - бәширисини ечип бәрди" намлиқ бу әсәр франзусчидин инглизчә вә башқа тилларға тәрҗимә қилинип кәң тарқалған болуп, әсәрдә мунулар тилға елиниду:

"хитай һөкүмити илгирики йилларда түрлүк ойдурма сәвәбләрни көтүрүп чиқип көплигән чәтәллик мухбирларни һәйдәп чиқарған болсиму, бу һадисә чәтәлләрдә у қәдәр зор ғулғула қозғимиған иди. Бу қетим урсула ханимниң 2015 - йили 18 - ноябир елан қилған мақалиси сәвәблик йил ахирида хитайдин қоғлап чиқирилиши, пүтүн дуня миқясида күчлүк әкис сада вә муназирә қозғиди. Чүнки урсула ханим, хитай һөкүмити тәрипидин мәний қилинған, қаттиқ чәкләнгән назук бир темида, йәни уйғурлар һәққидә язған иди."

Мақалидә йәнә шундақ дейилгән:

"хитай һөкүмити 11 - сентәбир вәқәсидин буян, ғәрб демократик әллириниң хәлқара терроризмға қарши көрәш сепидә қошулуп, уйғурларниң миллий қаршилиқ һәрикәтлириниму дуня терроризминиң бир қисми қилип көрситишкә урунуп кәлгән. Хитай һөкүмити 2014 - йили илһам тохтини өмүрлүк қамақ җазасиға мәһкум қилиш вә бу қетим урсула готийирни хитайдин һәйдәп чиқириш арқилиқ, өзиниң һәқиқий әпти - бәширисини ашкарилап қойди. Әпсуски, илһам тохти хитай һакимийити билән уйғурлар арисида мурәссәчилик қилалайдиған йиганә киши иди."

Хитайшунас мари һолизман ханим "урсуланиң қоғлап чиқирилиши, хитайниң әпти - бәширисини ечип бәрди" намлиқ бу мақалисида йәнә шуларни тилға алған:

"дәрһәқиқәт, хитай һакимийитиниң дөләт террорлуқ сиясити, үмидини йоқатқан уйғурлар вә тибәтликләрниң қаттиқ қаршилиқ көрситиш һәрикәтлиригә сәвәб боливатиду. Һәммигә мәлумки, 2009 - йилидин буян бу сәвәблик өзигә от қоюп көйүп өлгән тибәтликләрниң сани 150 дин артип кәтти. Дуняға һәқни һәқ, дәп елан қилған франсийә мухбири урсула ханимни қоллисақ, хитайниң қапқиниға чүшмигән вә өзимизниң инсаний, әхлақий, виҗданий бурчимизни ада қилған болимиз."

Германийәдики хитай вә уйғур мәсилилири күзәткүчиси әнвәрҗан әпәнди бу мақалини көргәндин кейинки тәсиратлирини баян қилип өтти.

Биз мәзкур мақалидин вақип болғандин кейин, хитайчини раван сөзләйдиған франсийилик хитайшунас мари һолизман ханимниң өзини зиярәт қилип, мәзкур мақалидә алға сүрүлгән идийә һәққидә сориғинимизда, у мундақ җаваб бәрди:

_ "урсула хитайда илгири - кейин 20 йилдәк турди. Көп җайларға барди. Хитайниң сияситини вә уйғур, тибәт вәзийитини яхши чүшиниду. У уйғур райониғиму бирқанчә қетим барған. Уйғурларниң һазир өз мәдәнийити, кимлики билән яшаш һәқлириниң хитай тәрипидин тартивелинғанлиқини билиду. Буниңға нисбәтән урсуланиң күчлүк наразилиқи бар иди. 2015 - Йили 3 - ноябир парижда террорлуқ вәқәси йүз бәргәндин кейин хитай дәрһалла инкас билдүрүп, <биз терроризмға ортақ қарши турушимиз лазим, бизниң хитайда шинҗяңлиқ террорчилар бар, силәрниң франсийәдә ислам радикал күчлири бар. Һәр иккимиз охшашла терроризмниң қурбанлири> деди. Урсула бу пикиргә қарши чиқти. У сөзидә, <шинҗяңдики милләтләр хитай һокумитинң қаттиқ бастуришиға учраватиду, бизниң парижда йүз бәргән террорлуқ вәқәлири билән силәрниң уйғур юртида йүз бәргән түрлүк қаршилиқ вәқәлириниң ортақлиқи йоқ>, деди. Буниңдин хитай даирилири қаттиқ нарази болди. "әҗәба, силәрниң франсузлар адәм, бизниң хәнзулар адәм әмәсмикән>, деди. Урсула болса; <мән ундақ демәкчи әмәс, әмма иккиси икки мәсилә. Шинҗяңлиқлар хитай һөкүмитиниң қилмишлириға қарши чиқмақта, бәзи чағда улар зораванлиқ вастилириға тайинип өз һессиятлирини ипадиләватиду, франсийәдики террорлуқ билән уйғур районидики қаршилиқни пәрқләндүрүш лазим> деди. Мән урсуланиң пикрини қоллаймән."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт