Uyghur mötiwerliri: "Uyghurlar peqet öz wetinidila shadiman bolalaydu!"

Muxbirimiz eziz
2016-12-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Ottura asiyadiki tonulghan herbiy mutexessis, teshkilatchi, siyasiyon qehriman ghojamberdi. 2015-Yili noyabir.
Ottura asiyadiki tonulghan herbiy mutexessis, teshkilatchi, siyasiyon qehriman ghojamberdi. 2015-Yili noyabir.
RFA/Oyghan

Chet'ellerge sozulghan uzun yilliq hijret sepiri mu'eyyen sandiki Uyghur muhajirlar topini hasil qilghan bügünki künde, ashu toptiki serkilik rolini oynawatqan her sahe kishilirining emdilikte bir-birlep alemdin ötüshi muhajirettiki Uyghur jama'itige bundin kéyinki siyasiy dawa we milliy kimlik mesilisige a'it bir qatar so'allarni tashlimaqta. Gérmaniyediki Uyghur jama'et erbabliridin eniwerjan we qazaqistandiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchi qehriman ghojamberdi bu heqte pikir qilip, Uyghur milliy dawasining kelgüsi yol xeritisini qandaq sizish shundaqla Uyghur dawasining kelgüsi istiqbali üchün Uyghur yashlirini teyyar qilishning texirsizliki heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Chet'ellerdiki Uyghur jama'itining san jehette köpiyishige egiship herqaysi döletlerdiki Uyghur topluqliri ichide tedrijiy shekillinishke bashlighan bir gewdilishish yüzlinishi shu topluqlar ichide belgilik tesir küchige ige boluwatqan shexslerning herxil késellik yaki bashqa sewebler tüpeylidin wapat bolushi bilen oxshimighan derijide xirislargha duch kéliwatqanliqi melum. Melum bolushiche, herqaysi ellerde muhajir bolup yashawatqan Uyghur topluqlirida shu toplarni bir omumiy nishan'gha qarap yéteklep méngiwatqan moysipitlarning aziyip méngishigha egiship, ularning ornini qandaq toldurush mesilisi yéqin kelgüside biz zor ijtima'iy mesilige aylinidighanliqi mölcherlenmekte.

2009 - Yilidiki "5-Iyul" weqesidin kéyin Uyghur yashlirining chet'ellerge türküm-türkümlep köchmen bolushi bilen chet'ellerdiki Uyghur muhajirliri topluqida yashlarning salmiqi barghanséri éship bérishqa bashlidi.

Derweqe yawropa, amérika we awstraliye qatarliq jaylardiki Uyghur topluqliri qatarida yashawatqan Uyghur yashliri keng Uyghur jama'etchilikining neziride kelgüsining ümidliri qatarida sanalmaqta. Shuning bilen birge bu yashlar topida milliy kimlik chüshenchisining barghanséri ajizlap méngiwatqanliqimu kishilerni teshwishlendürüwatqan mesililerning biri bolup qalmaqta. Bu xil ziddiyetlik hadisige qarita gérmaniyediki Uyghur moysipitliridin eniwerjan öz qarashlirini otturigha qoyup, bu xil ehwallarni öz béshidin kechürüp baqqan qérindash milletlerdin gérmaniyede köchmenler topluqi hasil qilishta eng zor derijide közge körün'gen türkiye türklirining ötken esirdiki hayat tejribilirini melum derijide ülge qilishqa bolidighanliqini tekitleydu. Uning qarishiche, hazir chet'ellerdiki Uyghur topluqliri bezi köchmenler topida oxshimighan derijide mewjut bolidighan iqtisadiy jehettiki mutleq xarapliq halitidin halqip ketken bolup, Uyghur dawasining kelgüsi üchün küch chiqirishni oylishish shara'itigha ige iken.

Dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki alahide wekili, qazaqistandiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchi qehriman ghojemberdi bu heqte pikir qilip, Uyghur dawasining kelgüsi tereqqiyati üchün bir türküm yashlarni terbiyeleshning texirsizlikini, buni herqaysi jaylardiki Uyghur teshkilatliri nöwettiki jiddiy wezipilerdin biri qatarida qolgha élish lazimliqini tekitleydu.

Eniwerjanning shexsiy kechürmishliridin hés qilishiche, chet'ellerde musapir bolup yürgen Uyghur köchmenliri herqaysi döletlerning insanperwerlik yardimige érishelishi mumkin iken. Emma bu xil xalis yardemlerni axirqi nishan qiliwélishning ornigha chet'ellerdiki hayat qaynamlirida Uyghurlarning öz milliy kimlikini tonup yétishi hemde buni bayqishi téximu zor meniwi bayliq hésablinidiken.

Dunyaning herqaysi jayliridiki oxshash bolmighan musapirlar topluqlirining axirqi hésabta öz meqsetlirige yétishide pidakarliq we qurban bérishke jür'et qilishtin bashqa yol yoqluqini eskertken eniwerjan ependi chet'ellerdiki Uyghur topluqliriningmu mushu omumiy yétekchi idiyeni ülge qilishqa erziydighanliqini alahide tekitlidi.

Uyghur dawasining xelq'ara sehnide ijra bolushi üchün xelq'ara weziyetni herqachan diqqettin saqit qilmasliqni tekitligen qehriman ghojamberdi Uyghurlarning nöwettiki weziyitining atmish yil ilgiriki ehwaldin zor derijide perq qilidighanliqini, shuning üchün Uyghurlarning igilik hoquqini axirqi meqset qilghan halda Uyghur dawasining nöwettiki basquchida xelq'ara insan heqliri da'iriside pa'aliyet qilishning mu'eyyen ehmiyetke ige ikenlikini algha sürdi.

Toluq bet