Kimlikitiki chékit

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2019-04-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Saqchilarning kochida kétiwatqan aptomobillarni tekshürüsh ponkitigha bérishqa isharet bériwatqan körünüsh. 2018-Yili 21-séntebir, xoten.
Saqchilarning kochida kétiwatqan aptomobillarni tekshürüsh ponkitigha bérishqa isharet bériwatqan körünüsh. 2018-Yili 21-séntebir, xoten.
AP

"Kimlikte chékit bar" dégen sözni Uyghur bolup baqmighan birige chüshendürüsh besiy müshkül. Bu yerde "Chékit" dégen söz "Siyasiy guman, siyasiy palaket, siyasiylashqan suyiqest" dégendek menilerni bildüridu. Shunga bu bir sözni chet tilda chüshendürüsh üchün sa'etlep gep qilishqa toghra kélidu. "Chékit yuyghuzush" dégen gepmu Uyghurdin bashqa milletning lughitidin tépilmaydu.

Kimliki chékitlik Uyghur pasport alalmaydu, memur bolalmaydu, özi xalighanche kesip qilalmaydu, yurtidin yiraq baralmaydu, chet'elge esla chiqalmaydu. Kimliktiki bir chékit séni achallarda sa'etlep aware qilidu. Saqchilar shu chékitlik kishilerni körüp qalsa harduq alidighan'gha chiqqan bahanidin xosh bolup derhal ishkellerni sharaqlitip teyyar bolidu. Bir chékitlik Uyghur tutulghan haman nöwette turghan bir bölük qoralliq saqchi yalap élip mangghan bolup sheherlerge yol alidu. Bir waqit tamaq yewélish, bir pes parang soqush, bir ikki éghiz quruq gep, lawza chaqchaqlirini qiliwélish üchün ular bir ademni sa'etlep soraq qilidu.

Méning kimlikim 1992-yili béyjingda chiqqach chékit yoq idi. 2011-Yili tomuzdin kéyin téléfonumda chékit barliqi bayqaldi. Amérikadin kélip uzaq ötmey téléfonumda biri bilen hemshérik ikenlikimni hés qildim. Bu shérikimning xitay dölet xewpsizliki tarmaqliridiki xadimlar ikenliki shu yili dékabirda éniqlan'ghan idi.

Qamaqtin chiqqandin kéyin téléfonum namehremdin qutulghan boldi, emma kimlikim körünmes, mexpiy chékitlik bolup qaptu. Qeshqer kök'ériqta kimlikim shermendilerning üskünisini qizartiwétip töt sa'et qamaldim. Qarghiliqta kimlik tekshürgenlerning üskünisi qizil yandurup közlirini ala-chekmen qiliwettim. Bichare mesumlarning qolliri titrep tursimu, xuddi men qoraldin qorqup kétidighandek sitowullarni chinep kétishlirini néme dey! 2015-yili tomuz paji'esining etisi kimlikim seweblik bir tekshürüsh ponkiti azad qilindi. Qoralliq saqchilar mashinisini chiqiratqan péti üskünisini qizartqan méni élip taxta köwrüktiki amanliq bash etretke yol aldi.

Chékitlik kimkimning zulum apparatlirini qizartishi we saqchilarning méning chirayimni sarghaytip üsti-béshimni kökertishi 2015-yili awghustqiche dawam qildi. Ejdadlar chöcheklerde tola tilgha alidighan, seperchiler da'im duch kélidighan yollar ichidiki "Barsa ya kéler ya kelmes" yolgha qedem basqinimda kimlikim axirqi qétim qizardi.

Chékitlik kimlikim seweblik ayrodromda uchalmay özüm yalghuz qaldim. "Jinayet xatirem" heqqide sorashti. "Jama'et amanet pulini qanunsiz igiliwélish jinayiti" dégen gepni kötürüp chetke chiqmaq tes idi. Kimlikim lenjuning bolghach téléfon aqkümüsh saqchixanisigha ulandi. Men lenjuda yashighan alte yilda xoten, qeshqer we aqsudin aldap yaki tutulup kélinip oghriliqqa sélin'ghan balilarning ishi bilen bu saqchixanigha köp barghan idim. Uning üstige men oqutquchiliq qilghan mektepte men bilen isimdash yene bir oqutquchi abduwelimu bar idi. Qarshi terep téléfonda néme dédi, bilmidim, emma saqchining chirayi échildi. Manga qarap "Kimlikingdiki chataqni ongshiwet" dédi. Démek, saqchixanidikiler ya méni proféssor abduweli dep qaldi, yaki ularche lenjuda abduweli burun chataq chiqarmighan, chiqarmaytti.

Qiziq yéri xitayning kinishkilirini kötürüp yürgen, emma ismidin tartip rohi we jismighiche xitaygha yat her bir kimlikte chékit bar. Xitayda yashaydighan Uyghur, qazaq, qirghiz, tajik, özbék, tatar qatarliq xitayche isim qoymaydighan yerlik milletlerning kimliki pütünley chékitlen'gen. Halbuki, méningkide yoq. Lenjuda ikkinchi ewlad kimlik béjirgende béyjingda chala qalghan dadamning ismini yazghuzalmighan idim, kimlikim Uyghurgha xas bir chékittin mehrum idi.

Kimliktiki chékit bu qétimliq omumiy tutqunda perqlendürgüch boldi. Shu bir chékit bizni xitaydin we xitaydiki lagérgha kirmeydighan barliq milletlerdin ayridi. Xitay hökümiti shu bir chékit arqiliq bizning shübhilik yaki emeslikimizni birinchi qedemde ayridi. Ular yene birla kunupkini bésip bizning chirayimiz, awazimiz, köz renggimiz, banka hésabimiz, adrésimiz, a'ile ezalirimiz, yéqin yarenlirimiz, pochta, péréwot yollanmimiz, mal yollash, tapshuruwélish, tor alaqe, téléfon qatarliq barliq uchurlirimizgha érishti. Bizning lagérgha layiq yaki lawazimgha taliq adem ikenlikimizni shu kimlikke qoyulghan birla chékit békitken idi. Shu chékitlik kimlikimiz xuddi nurluq péshanimizdiki qara daghdek, zinaqlirimizdiki sögeldek, berdem alqanlirimizdiki qapartqudek, ayighimizgha kirgen tashtek bizni bi'aram qilmaqta idi.

Toluq bet