Истанбулдики бир йиғинда түркийә вә ислам дуняси уйғур мәсилисигә көңүл бөлүшкә чақирилди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2015-01-05
Share
qanighan-yarimiz-sherqiy-turkistan.jpg "қаниған яримиз шәрқий түркистан" намлиқ йиғиндин көрүнүш. 2014-Йили 4-январ, истанбул.
RFA/Arslan

2014-Йили 1-айниң 4-күни истанбулда чақирилған "қаниған яримиз шәрқий түркистан" намлиқ йиғинда түркийә вә ислам дуняси уйғур мәсилисигә көңүл бөлүшкә чақирилди. Бу йиғинни "имар яшлар вә мәдәнийәт җәмийити" уюштурған болуп, йиғин әюб шәһәрлик һөкүмәтниң йиғин залида өткүзүлди. Йиғинға уйғур, түрк болуп 300 дин артуқ киши қатнашти.

Йиғин қуран кәрим тилавәт қилиш билән башланди. Йиғинда "имар яшлар вә мәдәнийәт җәмийити" ниң рәиси йүсүп әпәнди ечилиш нутқи сөзлиди.

Йүсүп әпәнди немә үчүн шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида йиғин өткүзгәнликиниң мәқсити үстидә тохтилип мундақ деди: шәрқий түркистанда "баш көтүргәнни ур!" дегән буйруқ алған хитай әскәрлири мусулманларға қорал тәңләп туридиған бир юртниң намидур. Һәр күни нәччә миңлиған хитай көчмәнләр келип йәрлишиватқан шәрқий түркистанда қериндашлиримиз өз юртлирида һәр күни зулум, бесим, қорқуш вә әндишә ичидә, бастуруш вә қәтлиамларға қарши мәвҗутлуқини қоғдаш үчүн күрәш қилмақта.

Йүсүп әпәнди сөзидә йәнә, уйғурларниң бесим вә зулумға учраватқанлиқни ипадиләп мундақ деди: шәрқий түркистан, 13 яшлиқ бир бала қуран оқуғанлиқи үчүн өлтүрүлгән, рамзанда роза тутуш вә диний ибадәт қилиш чәкләнгән бир җуғрапийәниң намидур. Намаз оқуш рәсмий чәкләнгән йәрниң исми шәрқий түркистандур. Шәрқий түркистандики зулум вә бесимларни сөзләп түгәткили болмайду. Шуниң үчүн ислам үммити шәрқий түркистанға игә чиқиши, зулум вә бесимниң йоқ болуп, адаләтниң бәрпа болуши үчүн һәрикәт қилиши керәк.

Йүсүп әпәнди сөзидә түркийә дуня мусулманлириниң уйғурларға йетәрлик дәриҗидә көңүл бөлмигәнликини тәнқид қилип мундақ деди: шәрқий түркистанда мушундақ еғир зулум болуватқан болсиму, шәрқий түркистан түркийәдики мусулманлар вә дунядики башқа мусулман хәлқләрниң күнтәртипидә башқа районлардики ишғал земинлириға көңүл бөлгәнгә охшаш күнтәртипкә кәлмиди. Буниң сәвәби болса, хитайниң шәрқий түркистанда йүргүзүватқан бастуруш сиясити, киши вә җәмийәтләрниң шәрқий түркистанни ташқи дуня билән бағлап туридиған учур-алақә василарни қоллиниши чәклигәнлики сәвәбидиндур. Хитайниң бу хил сиясити нәтиҗисидә шәрқий түркистан үсти очуқ түрмигә айланған вәзийәттидур вә тоғра бир шәкилдә учур елиш интайин қийиндур. У йәрдики зулумни санап түгәткили болмайду.

Йиғинда йәнә уйғурлар вә шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида тәйярланған һөҗҗәтлик филим көрситилди.

Шәрқий түркистан мәсилиси йеңи бир мәсилә әмәс бәлки һәл болмай келиватқан кона бир мәсилә

Йиғинда истанбул-әюб шәһириниң шәһәр башлиқи рәмзи айдин әпәнди сөз қилип, шәрқий түркистан мәсилисиниң йеңи бир мәсилә әмәсликини, һәл болмай келиватқан кона бир мәсилә икәнликини ипадиләп мундақ деди: шәрқий түркистан мәсилиси йеңи бир мәсилә әмәс бәлки һәл болмай келиватқан кона мәсилә. Бу ислам үммитиниң мәсилиси болуп бу үммәтниң қаниған ярисидур.

Рәмзи айдин мундақ деди: әлвәттә бу зулумдин қутулидиған күнләрму келиду. Бизгә нисбәтән бу мәзлум җуғрапийиләрдики қериндашлиримизни зулум астидин қутулдуруш үчүн қолимиз билән, тилимиз билән ярдәмлишишимиз керәк вә яки қәлбимиздә наразилиқи көрситишимиз керәк.

Шәрқий түркистан маарип һәмкарлиқ җәмийити рәиси һидайәтулла оғузхан, түркистан ислам қериндашлиқ җәмийитиниң мәсуллиридин әхмәт әпәндиләр сөз қилди.

Һидайәтулла оғузхан сөзидә шәрқий түркистанниң тарихий, җуғрапийиси вә мәдәнийити шундақла йәр асти вә йәр үсти байлиқлири тоғрисида тохталғандин кейин, уйғурларниң һазирқи иҗтимаий, сиясий, диний, тил-маарип җәһәтләрдә дуч келиватқан мәсилиләрни оттуриға қойди.

Һидайәтулла оғузхан сөзидә йәнә, шәрқий түркистан җуғрапийәсиниң йипәк йолиниң муһим өткилигә җайлашқанлиқи, хитайниң ғәрбкә чиқиш өткили болуштин ибарәт муһим әһмийәткә игә истратегийилик бу орун болғанлиқи сәвәбидин хитайниң бу земинни давамлиқ ишғал астида тутуп туруш үчүн у йәрдә қәтлиам йүргүзүватқанлиқи, шәрқий түркистан хәлқини ассимилятсийә қилиш үчүн диний етиқадтин узақлаштурушқа уруватқанлиқини билдүрди.

Һидайәтулла оғузхан йәнә мундақ деди: шәрқий түркистан хәлқи тарихтин буян ислам тарихи вә мәдәнийитигә бүйүк хизмәт қилған 1000 йилдин артуқ ислам тарихий вә мәдәнийитигә игә бир хәлқ болған болсиму, бүгүнки күндә әң аҗиз, әң мәзлум бир хәлқ болуп қараңғу күнләрни бешидин өткүзүватиду. Ислам үммити бу мәсилигә көңүл бөлүши вә игә чиқиши керәк.

2 Саәт давам қилған бу йиғинда вәтән тоғрисида өсмүр балилар шеир вә һекмәт оқуди.

Йиғин шәрқий түркистанда түрмигә қамалған вә шеһит болғанлар үчүн дуа оқуш билән ахирлашти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт