Dolqun eysa we teywenlik pa'aliyetchiler teywenning Uyghur mesilisige tutqan siyasiti üstide toxtaldi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-12-21
Élxet
Pikir
Share
Print
(Ongdin solgha) d u q katipi dolqun eysa, türkiye istratégiyilik chüshenche instituti tetqiqatchisi doktor erkin ekrem we Uyghur kishilik hoquq programmisining mes'ulliridin biri alim séyitof ependiler wakaletsiz milletler teshkilatining yighinida. 2006-Yili 27-öktebir, teybéy.
(Ongdin solgha) d u q katipi dolqun eysa, türkiye istratégiyilik chüshenche instituti tetqiqatchisi doktor erkin ekrem we Uyghur kishilik hoquq programmisining mes'ulliridin biri alim séyitof ependiler wakaletsiz milletler teshkilatining yighinida. 2006-Yili 27-öktebir, teybéy.
RFA/Qutluq

Yéqindin buyan teywen hökümitining tibet, Uyghur, mongghul we xongkongdiki kishilik hoquq mesililirige tutqan yéngiche siyasiti köpligen közetküchilerning diqqitini tartqan bolup,bu heqte radiyomizning ziyaritini qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa we teywenlik bir qisim kishilik hoquq pa'aliyetliri özlirining qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Melum bolushiche, bu yil teywen prézidénti sey yingwén textke olturghandin buyanqi qisqighina waqit ichide, teywen hökümiti xitaydiki kishilik hoquq mesililirige tutqan siyasiy meydanida belgilik derijide zor özgirishler hasil bolghan bolup, yéqinda teywen parlaméntida tibet, Uyghur, mongghul we xongkong mesililiri boyiche yighin chaqirilip,ilgiriki hakimiyet béshidiki gomindang partiyesining xitaydiki kishilik hoquq mesililirige tutqan passip siyasitige xatime bérilgen.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa teywendiki bu xil siyasiy özgirishler toghrisida toxtaldi.

Teywendiki kishilik hoquq teshkilatlirining mes'ulliridin xé ependi ziyaritimizni qobul qilip, teywenning yéqinqi weziyiti heqqide toxtilip: "Teywen eslidila erkinlikni terghib qilidighan démokratik el bolsimu, biraq hakimiyet béshidiki gomindang partiyesi teywende erkinlikni izchil boghup kelgen idi. Lékin, sey yingwén textke chiqqandin kéyin teywenning junggodiki kishilik hoquq mesililirige köngül bölüshide yéngidin ishik échilip tibet, Uyghur, mongghul we xongkongluqlarning nöwettiki weziyitige köngül bölidighan we ularning kishilik hoquq pa'aliyetchiliri teywende qarshi élinidighan yéngi weziyet shekillendi. Teywen parlaméntida chaqirilghan tibet, Uyghur, mongghul we xongkongluqlarning kishilik hoquq mesililiri toghrisidiki bu qétimqi yighin teywendiki yéngi siyasiy özgirishning belgisi bolsa kérek" dédi.

Melum bolushiche, 2009-yilidin buyan teywendiki milletchi partiyelerdin biri hésablinidighan gomindang partiyesi textke chiqqandin kéyin, teywende élip bérilidighan xelq'araliq türlük kishilik hoquq pa'aliyetlirige dunya Uyghur qurultiyi rehberliridin rabiye qadir xanim, dolqun eysa qatarliq rehberlerning qatnishishini chekligen bolup, bu heqte dolqun eysa qisqiche toxtaldi.

Teywendiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin yang xanim xitay we teywen weziyiti heqqide toxtilip: "Köpinche kishiler junggo kompartiyeside özgirish boldi déyishidu, bu toghra gep, shundaq, junggo kompartiyeside heqiqeten özgirish boldi. U bolsimu ularning qebih niyitidiki özgirish yeni hazirqi xongkongning omumiy weziyitige qarisaq we shundaqla junggoda éziliwatqan tibet, Uyghur mongghullarning nalisini anglisaq, buni tepsiliy biliwalalaymiz." dédi.

Teywen weziyiti heqqide toxtalghan dolqun eysa yéqin kelgüside Uyghur mesilisini teywende anglitishta yéngi bir basquchqa qedem qoyush ümidining zorluqini ilgiri sürdi.

Dolqun eysa ilgiriki Uyghur rehberliridin eysa yüsüp aliptékin qatarliq zatlarning teywen hökümitige qoyghan Uyghur mesilisidiki bezibir teleplirining ret qilin'ghanliqini eskertish arqiliq, meyli gomindang partiyesi bolsun we yaki xitay kompartiyesi bolsun, her ikkilisining Uyghur mesilisige tutqan siyasiy meydanida bir ortaqliqning barliqini tekitlidi.

Igilishimizche, bu yil 11-ayda jenwede ötküzülgen wakaletsiz milletler teshkilati idare hey'et ezalirining yighinida, teywen wekilliri mezkur teshkilatining 2017-yili chaqirilidighan qurultiyini teybéyda ötküzülüsh teklipini otturigha qoyghan shundaqla teywen parlamént ezasi frédy lim rabiye qadir xanimni teywenning her zaman qarshi alidighanliqini bildürgen.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet