Xitay tashqi ishlar ministiri wang yi gérmaniyede qandaq qarshi élindi?

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-09-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Gérmaniye tashqi ishlar ministiri xéyko ma'as bilen xitay tashqi ishlar ministiri wang yi birleshme axbarat élan qilish yighinidin kéyin ayrilghan körünüshi. 2020-Yili 1-séntebir, bérlin, gérmaniye.
Gérmaniye tashqi ishlar ministiri xéyko ma'as bilen xitay tashqi ishlar ministiri wang yi birleshme axbarat élan qilish yighinidin kéyin ayrilghan körünüshi. 2020-Yili 1-séntebir, bérlin, gérmaniye.
REUTERS

Gérmaniye axbarat wasitiliri xitay tashqi ishlar ministiri wang yining gérmaniye ziyaritining anche köngüllük bolmighanliqini ilgiri sürdi.

Xitay tashqi ishlar ministiri wang yi gérmaniye ziyaritini bashlashtin ilgirila gérmaniyening hakimiyet béshidiki partiyeliridin xristi'an démokratlar partiyesi, yéshillar partiyesi we erkin démokratlar partiyesining bir qisim parlamént ezaliri hemde kishilik hoquq organliri tashqi ishlar ministiri xayko mastin Uyghurlar we xongkongluqlar toghruluq ochuq gep qilishni telep qilghanidi.

Jenubiy gérmaniye téléwiziyesining 1-séntebir chüshte élan qilghan "Mas xitay tashqi ishlar ministirini qobul qildi" namliq xewirige asaslan'ghanda, xitay tashqi ishlar ministiri wang yi gérmaniye tashqi ishlar ministiri xayko masning anche qizghin kütüwélishigha érishelmigen.

Xewerde bayan qilinishiche, xayko mas bu qétim özining ochuq seynada muxbirlarni kütüwélish aditini özgertip wang yini tashqi ishlar ministirliqining axbarat élan qilish zaligha bashlap kirgen we uni muxbirlarning hujumigha tashlap bergen. Mas aldi bilen wang yigha özining Uyghurlar we xongkongluqlarning weziyitidin endishe qiliwatqanliqini, xongkongda qaytidin saylam ötküzüshni we xitayning xongkonggha mejburiy tangghan "Dölet xewpsizlik qanuni" ni bikar qilishni telep qilghan. Arqidinla Uyghurlar diyaridiki qayta terbiyelesh lagérlirini tekshürüsh üchün b d t ning musteqil bir tekshürüsh ömikining rayondiki terbiyelesh merkezlirige kirishige ruxset qilishini telep qilghan.

Xitay tashqi ishlar ministiri wang yi masning bu sözlirige jawab bérish üchün waqit telep qilghan. U aridin 18 minut ötkende éghiz échip "Uyghurlar mesilisi bizning ichki ishimiz, buninggha xelq'araning arilishish heqqi yoq" dégen we atalmish qayta terbiyelesh merkizidiki Uyghurlarning esebiyliktin xaliy qilin'ghanliqini tilgha alghan. Buning bilen u muxbirlarning yamghurdek so'allirigha duch kelgen. Emma u Uyghurlarning weziyitining barghanséri yaxshiliniwatqanliqini ilgiri sürüp, muxbirlarning so'alliridin özini qachurghan.

Gérmaniyediki Uyghur ziyaliysi enwer exmet ependining bildürüshiche, xitay tashqi ishlar ministiri wang yi yawropadiki 5 dölette élip barghan ziyaritide izchil halda "Dekkisini yep kelgen".

Yéshillar partiyesining parlaménttiki sözchisi margarété bawzé xanim jenubiy gérmaniye téléwiziyesining bu xusustiki ziyaritini qobul qilghanda "Gérmaniye kishilik hoquq mesiliside, bolupmu Uyghurlar we xongkong mesiliside yéterlik awaz chiqarmay keldi. Emdi bolsimu meydanini éniq ipadilishi lazim" dégen.

Jenubiy gérmaniye téléwiziyesining 1-séntebir kechte élan qilghan "Xitaydin ayrilish" namliq xewiride bayan qilinishiche, xitay tashqi ishlar ministiri wang yi bilen gérmaniye tashqi ishlar ministiri xayko masning bu qétimqi söhbitining arqa perdisige 3 chong téma yoshurun'ghan. Buning biri, xongkong démokratiyesining berbat bolushi, ikkinchisi, Uyghurlar we milyonlighan Uyghurlar qamalghan jaza lagérliri mesilisi, üchinchisi, teywen mesilisi.

Xewerde izahlinishiche, wang yi üchün Uyghurlar uchrawatqan qirghinchiliqlar, xongkongdiki xalighanche qolgha élishlar, teywen duch kéliwatqan herbiy tehdit qatarliqlarning hemmisi "Xitayning ichki ishi" bolup, xitay hakimiyiti buninggha chet'elning arilishishini ezeldin xalimay kelgen. Shunga mas bilen körüshkende Uyghurlar toghruluq héchnémini chüshendürüp bérelmigen we eslidila héch chüshendürüp bérelmeydiken.

Gérmaniye tashqi ishlar komitétining re'isi norbért rötgén bu söhbet heqqide mezkur téléwiziye qanilining ziyaritini qobul qilghanda xitayni "Hem iqtisadiy riqabetchi, hem sistémiliq reqib" dep atighan. U sözide, xitay bilen bashqa mesililerde kélishelmigen teqdirdimu uning bilen muhitni qoghdash jehettin hemkarlishish lazimliqini, emma xitayning sirtqa qarita tehdit we bésimlirini ret qilish lazimliqini tilgha alghan.

Jenubiy gérmaniye géziti 1-séntebir élan qilghan "Ashkara hujumluq söhbet" namliq xewerde bayan qilinishiche, xitay tashqi ishlar ministiri wang yi gérmaniye tashqi ishlar ministiri xayko masning bésmi'igha duch kelgen shu deqiqilerde "Uyghurlargha erkinlik! tibetlerge erkinlik! xongkonggha erkinlik!" dégen namayish sadaliri yighin zaligha éniq anglinip turghan, bu sadalar wang yigha yéterlik derijide bésim peyda qilghan.

Derweqe, d u q ning teshkillishi bilen 1-séntebir küni gérmaniye tashqi ishlar ministirliqi binasi aldigha yighilghan yüzdin artuq Uyghur, tibet, xongkongluq, teywenlik we yerlik kishilik hoquq teshkilatlirining ezaliri jarangliq sho'ar sadaliri bilen xitayning basturush siyasitini qattiq eyibligenidi. D u q ning bérlindiki tarmaq ishxanisining mudiri gheyur qurbanning bildürüshiche, bu qétimqi namayishni ular xitaygha qarshi parlaméntlar birliki IPIC ning gérmaniyediki ezaliri bilen birge uyushturghan.

Zaman géziti 1-séntebir élan qilghan "Unche yaxshi bolmidi" namliq analiz maqaliside ilgiri sürüshiche, xitay tashqi ishlar ministiri wang yi italiye ziyaritide xongkong mesilisige, firansiye ziyaritide kishilik hoquq depsendichiliki toghrisidiki keskin so'al-soraqqa, norwégiye ziyaritide "Nobél tinchliq mukapatini xongkonggha bérish" toghrisidiki so'algha, gérmaniyede Uyghurlar, xongkongluqlar, teywenlikler mesilisige duch kélip éghir bir bésimni bashtin köchürgen. Maqalida "Wang yi yawropani ziyaret qilimen démey, öyidila olturghan bolsa yaxshi bolattiken" dégendek ibarilerge orun bérilgen.

Shwétsariye döletlik radi'o-téléwiziye qanili 1-séntebir élan qilghan "Mas xongkongda saylam ötküzüshni, Uyghurlarni közitishni ilgiri sürdi" namliq xewerge asaslan'ghanda, wangning bu qétimqi gérmaniye ziyariti bir tereptin kéler hepte bashlinidighan "Gérmaniye-xitay qanun di'alogi" ni eslige keltürüsh bolsa, yene bir tereptin 9-ayning 14-küni bashlinidighan xitay re'isi shi jinping bilen yawropa komitétining re'isi ursula won dér layin, gérmaniye bash ministiri anjila merkil we yawropa ittipaqining pirézidénti charliz méchil bilen sin körünüshi arqiliq ötküzidighan söhbetke yol échish üchün iken.

Gérmaniyediki metbu'atlarda wang yining bir heptilik yawropa ziyaritige qarita élan qiliniwatqan maqalilerning, xewerlerning sani nahayiti köp. Meyli gézit-zhornallarda bolsun yaki téléwiziye qanallirida bolsun, bu maqale we xewerlerde Uyghurlar hem jaza lagérliri mesilisi asasliq téma bolup kelmekte.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet