Ilshat hesen: “Xitay olimpik musabiqisini ötküzüshke peqet munasip emes”

Muxbirimiz nur'iman
2022-01-19
Share
2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisi
Yettesu

“Washin'giton pochtisi” gézitining 19-yanwar künidiki xewirige qarighanda, xitay olimpik teshkiliy hey'itining ezasi 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige qatnishidighan chet ellik tenheriketchilerni musabiqe jeryanida söz-heriketlirige diqqet qilishqa agahlandurghan.

Béyjing qishliq olimpik musabiqisi teshkiliy komitéti xelq'ara munasiwetler bölümining mu'awin bash diréktori yang shu 18-yanwar künidiki muxbirlarni kütüwélish yighinida mundaq dégen: “Olimpik rohigha, bolupmu xitayning qanun-nizamlirigha zit her qandaq söz-herikette bolghuchilar belgilik jazagha uchraydu.”

Melum bolushiche, xelq'ara olimpik komitéti nizamnamisining 50-maddisida olimpik meydanlirida “Namayish qilish, siyasiy, diniy yaki irqiy teshwiqat qilish” cheklen'gen iken. Közetküchiler xitayning olimpik musabiqisige munasiwetlik cheklimiliri xelq'ara olimpik komitétining qa'idiliridin halqip ketken, dep qarighan. Ular yene yang shuning sözliri pikir erkinlikining xitayda herqandaq bir döletke qarighanda téximu köp cheklimige uchraydighanliqini körsetmekte, dep qarighan.

Roytéris agéntliqining xewrige qarighanda, 18-yanwar küni kishilik hoquqni közitish teshkilati sahibxanliq qilghan söhbet yighinida, sözligüchiler tenheriketchilerge özlirining bixeterliki üchün béyjingdiki chéghida xitaydiki kishilik hoquq mesililirini tenqid qilmasliqni tewsiye qilghan.

“Heq-adalet üchün nomur éling” pa'aliyitini bashlatqan idris ayas ependining bildürüshiche, ular bu pa'aliyiti arqiliq eslide tenheriketchilerning mukapat ilish sehniside Uyghur, tibet qatarliq xitayning basturushigha uchrawatqan xelqlerni qolllaydighanliqni ipadileshni teshebbus qilghan. U xitayning tenheriketchilerge qarita yolgha qoyghan cheklilmiliri heqqide toxtilip mundaq dédi: “Xitay dunyagha özini ‛qanun döliti‚ dep körsitishke urinidu. Yene bir tereptin tenheriketchilerge qalaymiqan cheklimilerni qoyuwatidu, bu tolimu bimenilik. Biz tenheriketchilerni heq-adalet terepte turushqa chaqirimiz.”

Melum bolushiche, xitayda hökümetni tenqid qilghuchilar, siyasiy pa'aliyet bilen shughullan'ghanlar, eng addiysi ijtima'iy alaqe torida xitayning siyasitige baha bergenlermu türmige qamalghan. Eger béyjing olimpik tenheriket musabiqisge qatnashqan bir tenheriketchi pikir erkinliki üchün jazalansa, xelq'araning ghezipige duch kélidighanliqi éniq. Shunga xitay tenheriketchilerni jazaliyalmasliqi mumkin bolsimu, emma 18-yaniwar künidiki muxbirlarni kütüwélish yighinida, yang shu musabiqe dawamida tenherketchilerning siyasiy pa'aliyetning eng yuqiri jazasining qandaq bolidighanliqi heqqide jawab bérishni ret qilghan.

Amérikadiki xitay ishliri tetqiqatchisi ilshat hesen ependi xitayning olimpik musabiqisini ötküzüshke salahiyiti toshmaydighanliqi heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Eng addiysi xitayda künsayin kéngiyiwatqan wirusni kontrol qilish mesilisidimu asasiy xizmetlermu téxi toluq ishlenmigen. Uning üstige xitay musabiqe körürmenlirige we tenheriketchilerge türlük cheklimilerni qoymaqta. Xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikliri hélihem dawam qiliwatidu. Xitay emeliyette bu muqeddes musabiqini ötküzüshke peqet munasip emes.”

2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisi 4-fiwral küni béyjingda bashlinish aldida turmaqta. Xelq'ara kechürüm teshkilati 14-yanwar bayanat élan qilip, dunyani xitayning béyjing qishliq olimpikidin paydilinip, özining insaniyetke qarshi jinayetlirini aqlishigha yol qoymasliqqa chaqirghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet