Xitay sénkaku mesilisini qoral küchi bilen hel qilishqa tirishiwatamdu?

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-02-12
Share
yaponiye-xitay-sinkaku-aral-herbiy-2016.jpg Yaponiyelik zhurnalist masaru somaning xitay - yaponiye arisidiki sénkaku arili majirasi heqqidiki maqalisi
RFA/Haji Qutluq Qadiri


Xitay - yaponiye arisidiki sénkaku arili majirasi iz chil dawam qiliwatqan peytte yaponiyelik zhurnalist masaru soma bu heqte bir mulahize maqalisi élan qilip, bezi közetküchilerning xitayning mezkur aral mesilisini qoral küchi bilen hel qilishqa tirishiwatidu, dep qaraydighanliqi otturigha qoyghan.

Yuqiridiki qarashlar u yéqinda élan qilghan "Xitayning eng axirqi impératori shi jinping qéyin ehwalda" namliq siyasiy analiz maqaliside otturigha qoyulghan. Maqale yaponiye shogakan neshriyati teripidin neshr qilinidighan "Sapi'o" zhurnilining 2016 - yilliq 3 - sanigha bésilghan.

Halbuki, masaru somaning mulahizisi heqqide toxtalghan bezi mutexessisler xitayning yaponiyege hujum qilghudek küchi yoqluqini bildürüshti.

Zhurnalist masaru maqaliside aldi bilen xongkongdiki xitay - yapon munasiwetliri mutexessislirining ikki dölet otturisidiki üzlüksiz jiddiylishiwatqan sénkaku arili mesilisige da'ir bir qisim qarashlirini qisqiche otturigha qoyup ötken.

Mutexessislerning éytishiche, xitay déngiz armiyesining yéngidin özgertip yasighan urush paraxotliri, küreshchi ayropilanlarning himayiside yuqiri sür'et bilen ilgirilep, sénkaku ariligha tézlikte hujum qilish iqtidarigha ige iken shundaqla yaponiye déngiz qoghdash qismi buninggha taqabil turalmaydiken.

Maqalide körsitilishiche, 2016 - yili 1 - ayning 3 - küni xitayning urush paraxotliri sénkaku arili etrapigha yene yéqinlashqan bolup, yaponiyediki bezi bir herbiy mutexessisler bu paraxotlarni yéngidin yasalghan urush paraxotliri dep perez qilghan.

Xongkongdiki "Sumurgh" téléwiziye qanilining 9 - féwraldiki xewiride, yaponiye dölet mudapi'e ministirliqining déyishiche, xitay déngiz armiyesining razwédka kémiliri yéqinda yaponiyening chiba ölkisidiki yérim arallar etrapida herikette bolghan, emma yaponiye déngiz tewelikige kirmigen.

Yaponiye téléwiziye qanalliridiki bu heqtiki xewerlerde, yaponiye dölet mudapi'e ministirliqi 8 - féwral yuqiriqi uchurgha alaqidar süretlerni élan qilghan we xitay razwédka kémilirining herikitini binormal heriket dep qarighan.

Maqalide eskertilishiche, 2011 - yilidin 2015 - yilighiche bolghan ariliqta xitayning urush paraxotliri yaponiye déngiz tewelikige eng köp kirgen yili 2015 - yili bolup, ular shu yilning özidila 20 qétimdin artuq heriket élip barghan.

Xitayning bu xildiki urush teyyarliqini élip bérish herikitining ötken yilidin bashlap jiddiyleshkenlikini, bezi yapon mutexessisliri yaponiye hökümiti urush qilish qanunini eslige keltürüshke tirishiwatqan bir peytte, xitayning meqsetlik halda yaponiye bilen amérikigha qarshi élip barghan qarshiliq herikiti dep qaraydiken.

"Sapi'o" zhurnilining 2016-yilliq 3-sani

Ziyaritimizni qobul qilghan ikki dölet arisidiki aral mesilisige izchil diqqet qilip kéliwatqan yaponiyediki manju ayal yazghuchi méngsha bu heqte özining qarashlirini bayan qilip: "Xitayning bash ministiri ju énley bilen yaponiye 1972 - yili tunji qétim diplomatik uchrishish élip barghanda, xitay sénkaku aral mesilisini otturigha qoymighan idi. Lékin kéyin yalghan tarix oydurup bu aralni talishishqa bashlidi. Xitay bu mesilide xelq'ara sotqimu chüshelmeydu. Biraq xitayning herbiy teyyarliqi melum derijige yetkende sénkaku ariligha herbiy heriket qollinidu. Xitayning üzlüksiz herbiy xirajitini ashurushi sewebidin yaponiye terepmu herbiy jehette özini küchlendürüshke bashlidi" dédi.

Yaponiyediki siyasiy közetküchilerdin arima xitay bilen yaponiyening urush qilish éhtimalliqi heqqide toxtilip:"Méningche, hazirqi waqitta ikki döletning urush qilishi mumkin emes. Her ikki terep urushning özlirige payda élip kelmeydighanliqini obdan chüshinidu. Shunga ikki terep urushtin saqlinish üchün köprek söhbetler élip bérishi kérek dep qaraymen" dédi.

Biraq, siyasiy közetküchilerdin kénshiro sénkaku arili mesilisi heqqide toxtilip:"Sénkaku arili yaponiyening tupriqi bolsimu, biraq xitay bu mesilide izchil öz meydanini özgertmey kéliwatidu. Xitay méningche bu mesilisini urush qilish arqiliq hel qilishqa teyyarlan'ghan bolushi mumkin" dédi.

Maqalide yene xongkongdiki "A t w" téléwiziye qanilining mes'uliningmu sözi neqil qilin'ghan bolup, u sözide: "Shi jinping armiyining barliq hoquqini changgiligha éliwaldi. Xitayning 7 herbiy rayoni hazir jiddiy urushqa teyyarliq körüwatidu. Bu asasliq 7 herbiy rayon maw zédung zamaniside ichki urushqa teyyarliq körgen bolsa, emdilikte shi jinping zamaniside chet'elge qarshi urushqa teyyarliniwatidu. 2015 - Yilining axiri shi jinping béyjingda armiye rehberlirige yighin chaqirip, bu yilning béshidin bashlap özining xitay xelq azadliq armiyesining eng yuqiri emeldari ikenlikini bildürdi" dégen.

Maqalide, xitay dölet mudapi'e uniwérsitétining proféssori lyuning xitayning sénkakugha hujum qilish urushi toghrisidiki bezi bir qarashlirighimu alahide orun bérilgen bolup, u,:"Xitay yapon bilen urush qilsa urushta ghelibe qilishi mumkin emes. Shi jinping hazir qiyin ehwalda qaldi. Uninggha qarshi küchler köp. Yaponiyening sénkaku ariligha hujum qilish urush pilanini shi jinpinggha qarshi herbiy ichidiki küchler pilanlighan. Ular bu urush arqiliq shi jinpingni yoqatmaqchi. Gerche béyjing tokyogha nisbeten qattiq qol bolush diplomatiyesini yürgüzüwatqan bolsimu, biraq shi jinping sénkaku ariligha hujum qilish urushni téxi baldur dep qaraydu. Menmu elwette shi jinping bilen bu mesilide oxshash qarashta" dégen.

Béyjingdiki xitay dölet mudapi'esi uniwérsitétining proféssori lyu yuqiridiki qarashliri heqqide mexsus doklat teyyarlap ötken yili merkezde échilghan xelq qurultiyida buni otturigha qoyghan.

Proféssor lyu doklatida: "Eger biz yaponiye bilen urush qilsaq, hazirqi herbiy küchimizdin qarighanda urushta "Utush" ni tallash hoquqimiz bolmaydu. Mutleqki utturimiz. U chaghda shi jinpingning dölet bashqurush sistémisi weyran bolidu" dep tekitligen.

Lyu doklatida yene:"Biz yaponiye bilen urush qilishtin saqlinishimiz kérek" dep eskertken.

Dölet mudapi'e uniwérsitétining proféssori lyu özining xelq qurultiyida otturigha qoyghan doklatining bezi mezmunlirini yéqinda shinxu'a agéntliqi muxbirining ziyaritini qobul qilghanda ashkarilighan. Uning qarishiche, xitayning herbiy ichide hazir derhal sénkaku ariligha urush bashlash xahishidiki bir qisim emeldarlar bolup, ular shi jinpingning herbiy hoquqni özige merkezleshtürüwalghanliqigha qarshi iken.

Proféssor lyuning tekitlishiche, xitay urushta ghelibe qilishi üchün aldi bilen armiye ichidiki yuqiri derijilik emeldarlarni özgertish, shi jinpinggha qarshi herbiy ichidiki küchlerni yoqitish kérek iken.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet