Уйғур дияридики аталмиш «техник тәрбийәләш мәркәзлири» ниң «йиғивелиш лагерлири» икәнлики тәкитләнмәктә

Мухбиримиз меһрибан
2018-07-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мәлум «йиғивелиш лагери» алдида пос туруватқан хитай сақчи.
Мәлум «йиғивелиш лагери» алдида пос туруватқан хитай сақчи.
BBC

Хитай һөкүмитиниң уйғур елидә «йепиқ тәрбийә лагерлири» ни бәрпа қилип, бир милйондин артуқ кишини бу орунларға солаш арқилиқ, 21-әсирдики әң еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики йүргүзүватқанлиқи хәлқарада  әйиблинип, бу хил«йепиқ тәрбийә лагерлири»ниң уйғур дияридики орунлири ашкарилиниватқан мәзгилдә,хитайниң һөкүмәт таратқулирида уйғур аптоном районида йеқинқи бирнәччә йилда һәр қайси вилайәт -наһийиләрдә «йөткәп ишқа орунлаштуруш бойичә коллектип тәрбийиләш»арқилиқ зор бир түркүм «юқири маһарәтлик техник ишчилар тәрбийәлиниватқан»лиқи һәққидики хәвәрләр берилишкә башлиди.

Хитайниң тәңритағ ториниң 19-июл елан қилған « шинҗаңда 35 орунда юқири маһарәтлик техник тәрбийәләш мәркәзлири қурулди»сәрләвһилик хитайчә хәвәридә, илгирики техник ишчилар мәктәплири асасида йеңидин йәнә бир түркүм техник тәрбийәләш мәркәзлири қурулуп, уйғур аптоном райони тәвәсидә җәмий 35 орунда «техника тәрбийәләш мәркәзлири»қурулғанлиқи, 2017- йилниң ахириғичә пүткүл аптоном район бойичә 545 миң юқири маһарәтлик техник ишчилар « тәрбийәләнгәнлики»хәвәр қилинди.

Бирнәччә күндин буян бу хил хәвәрләр йәнә һәрқайси вилайәт вә наһийәләрниң һөкүмәт тор бекәтлиридиму берилишкә башлиған болуп, ақсу ахбарат ториниң 19-июлдики хәвиридә, 2018-йилниң алдинқи йеримида пәқәт ақсу вилайитидинла 37 миң адәмниң түрлүк маһарәт бойичә тәрбийәләнгәнлики хәвәр қилинди.

Чәтәлләрдики бир қисим тәтқиқатчилар, уйғур дияридики «йепиқ тәрбийәләш лагерлири»һәққидә шаһитлар бәргән мәлуматларға асасән, хитай һөкүмитиниң уйғур елидә бир милйондин артуқ адәмни «йепиқ тәрбийә лагерлириға солиғанлиқи»ни илгири сүрүп, хитай һөкүмитиниң пүткүл бир милләтни қайтидин өзгәртип ясаш қурулуши елип бериватқанлиқини билдүргән. Кишилик һоқуқ органлири вә ғәрб демократик һөкүмәтлири буни,« уйғурлар үстидин йүргүзүлүватқан пүткүл милләтни җазалаш сиясити»дәп қаттиқ тәнқитләватқан иди.

Канададики қанун кәспидики тәтқиқатчи оқуғучи, шовн җаң әпәнди , чәтәлләрдики уйғур вәзийити тәтқиқатчилириниң « җаз лагерлири»һәққидики тәтқиқат доклатлири вә уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт даирилириниң өзлири елан қилған қурулуш һөддигәрлик еланлири қатарлиқ көп хил мәнбәләргә тайинип, даириләрниң уйғур диярида йеқинда кеңәйтип қурған «қайта тәрбийиләш мәркәзлири»намидики җаз лагерлириниң орнини ениқлап чиққан.  У ениқлиған « җаз лагерлири»ниң тарқилиш орни һәққидики мәлуматлар хәлқара таратқуларда елан қилинғандин кейин җидди муназирә қозғиған иди.

Радийомиз зияритини қобул қилған шовн җаң әпәндиниң қаришичә , хитай таратқулирида елан қилинған бу хил хәвәрләр уйғур районида қурулған « қайта тәрбийиләш», «техникилиқ тәрбийәләш»дегәндәк түрлүк намлар билән атилип келиватқан «җаза лагерлири»ниң мәвҗутлуқини хитай һөкүмәт даирилириниң өзиниң һөкүмәт таратқулирида дәлилләп бериши дейишкә болидикән.

Шовн җаң мундақ деди: «йиғивелиш лагерлириниң һәқиқи санини һазирқи мәлуматларға асасән истатестика қилиш толиму тәс. Әмма биз ениқланған сүний һәмрада тартилған хәритиләрдә ениқланған көрүнүшләргә асасән пәқәтла йеңидин қурулуватқан вә илгирики кәспий мәктәпләр асасида өзгәртип қурулған < йиғивелиш лагерлири> дейишкә болиду.Чүнки ениқлашлиримиз арқилиқ шинҗаңдики илгирики нурғунлиған кәспий техника мәктәплириниң өзгәртип қурулуш елип берилиш арқилиқ <йиғивелиш лагерлири> қилип қуруп чиқилған дәп пәрәз қилиш мумкин. Әмма сүни һәмрада тартилған хәритиләрдин бу хил мәктәпләрдин зади қайчилиқ қисминиң лагерларға өзгәртилгәнликигә һөкүм чиқириш тәс иди. Мениңчә бундақ әһвалда шаһитларниң баянлиридин башқа хитай һөкүмәт таратқулириниң хәвәрлири арқилиқ дәлилләш толиму муһим. Чүнки хитай һөкүмәт таратқулирида хәвәр қилиниватқан уйғурларға қарита < кәспий тәрбийиләш елип бериватимиз, йөткәп ишқа орунлаштурдуқ> дегән хәвәрләр, әмәлийәттә уларниң лагерларға қамалғанлар һәққидики гуманларни йоқитишқа урунуш үчүн қоллиниватқан тактика дәп қараш мумкин».

Чәтәлләрдики уйғур паалийәтчилиридин америка уйғур бирләшмисиниң рәиси елшат әпәндиму зияритимизни қобул қилип өз қарашлирини ортақилашти.

Елшат әпәнди, йеқиндин буян, уйғур диярида қурулған аталмиш «тәрбийиләш мәркәзлири»намидики җаза лагерлири тоғрулуқ шаһитларниң баянлири, хәлқара таратқулардики хәвәр-анализлар, тәтқиқат мақалилири вә хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан пүткүл милләт бойичә бастуруш сияситигә қаритилған күчлүк әйибләшләрни нәқил елип, хитай һөкүмәт даирилириниң бу хил әһвалда өз сияситини пәрдазлап көрситишкә вә диққәтни бураш арқилиқ хәлқарадин келиватқан түрлүк бесимлардин қутулушқа мәҗбур қеливатқанлиқини билдүрди.

Елшат һәсән әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмәт таратқулирида даириләрниң сияситини ақлайдиған,пәрдазлайдиған бу хил хәвәрләрниң көпийиши әмәлийәттә хәлқарада үзлүксиз қаттиқ тәнқиткә учраватқан, даириләрниң бир милйондин артуқ уйғур,қазақ қатарлиқ йәрлик хәлқни«йепиқ тәрбийә лагерлири»да қамивелип,уларға қарита натсисларчә җаза қоллиниватқан реаллиқниң шуниңдәк бу хил «җаза лагерлири»ниң мәвҗутлуқиниң хитай һөкүмәт даирилириниң өзлири тәрипидин етирап қилиниши дейиш мумкин икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт