Җуңго төтинчи қәдәмдә немә қилиши мумкин?

Кишиләргә мәлумки, җуңгони бүгүнкидәк байвәччә һаләткә кәлтүрүп қойған дөләт америка иди. Америкиниң җуңгоға ярдәм берииши пүтүнләй нсанпәрвәрликни асас қилатти. Мәдәнийәт инқилабиниң апити ичидә қалған җуңго, тартқулуқни тартип лекин аттин чүшсиму техи үзәңгидин чүшмигән җуңго, ярдәм издәп төт тәрәпкә тәлмүрүп турғанда президент никсон ярдәм қолини узитип хитай билән дипломатик мунасивәт орнитип, америка 1980 - йиллардин башлап җуңгоға содида етибар бериш сияситини тәқдим қилип хитайни һәм сияси һәм иқтисади һалакәттин сақлап қалди.
Обзорчимиз сидиқ һаҗи рози
2010.03.30

Сабиқ президент клинтон "актип алақидә болуш" җуңго сияситини йолға қойған болса, сабиқ президент бош "һәмкарлашқучи, риқабәтләшкүчи" қошумчә икки дөләт оттурисидики сода - тиҗарәт мунасивәтлирини тәкитләйдиған җуңго сияситини йолға қоюп, җуңгониң дуня сода тәшкилатиға әза болуп киришигә йол түзләп бәрди.

Америкилиқлар җуңгониң ислаһат сияситигә ярдәм бәрди. Америкилиқлар җуңгони дуня сода системиисиға елип кирди. Әмдиликтә җуңго, диң шиявпиң бәлгиләп бәргән "алдиға чиқмаслиқ" сияситидин ваз кечип, җуңго,америка мунасивитидә қаттиқ мәйданини падиләшкә башлиди. Бу йилларниң алди - кәйнидә җуңго өзини қалтис чағлашқа башлиди. Болупму ғәрб дуняси иқтисади қийинчилиқ дәвригә кирип қалғандин кейин, җуңго өзини "күчәйдим" дәп чағлап ғәрб дүнясини зәйипләшти дәп чағлиди.

Хитайниң хапилиқини пәйда қилған мәсилә әслидә кона мәсилә - тәйвән мәсилиси кона мәсилә, тибәт мәсилиси кона мәсилә, пәқәт гогул ширкити вәқәсила йеңи, икки дөләт оттурисидики сода - тиҗарәт мәсилиси болуп, униңдин башқа бу мәсилә сөз - барә әркинликидин барәт қиммәт қарашлириға тәәллуқ назук мәсилә сәзгүр мәсилә болуп қалди. Буниң ичидә тибәт мәсилиси, тәйвән мәсилиси 20 - әсирниң 50 - йиллиридин бери яки америка,җуңго икки дөләт дипломатик муна сивәт орнатқандин бери тәкрарлинип келиватқан мәсилиләр болуп, америкиниң һәр нөвәтлик президентлири 20 - әсирниң 90 - йиллиридин башлапла тибәт мәсилиси бойичә охшаш һәрикәтни тәкрарлап кәлди. Лекин җуңго һөкүмити, "қаттиқ наразилиқ билдүримиз" дегәндин башқа һечқандақ һәрикәттә болмиған. Тәйвән мәсилиси һәм шундақ.

Немишқа бу қетим бу икки кона мәсилә җуңгони бунчивала хапа қилип қойди.

2008 - Йили олимпик мурасиминиң һарписида хитай мустәмликичилири тибәттә қанлиқ қирғинчилиқ қилди, 2009 - йили хитай дөләт байриминиң һарписида хитай мустәмликичилири үрүмчидә қанлиқ қирғинчилиқни йолға қойди. Бу хитайниң қорқуп кәткәнликиму яки җәмйәттә вәһимә пәйда қилип буниңдин чоңрақ вәқә йүз беришниң алдини елишму яки җуңгониң унверисал дөләт кучини, милләтчилик идеологийисини ғәрб дунясиға көрситип қоймақчи болдиму?

Хитай һөкүмити 21‏ - әсир хитай әсири болиду дегәндәк, әгәр җуңго иқтисади җәһәттә муәййән күчкә игә болуп давамлиқ тәрәққи қилидиған болса, фашист муссолинниң йолида меңиши керәкму, мәсилән, гетлер олимпик мурасими өткүзүшниң алди кәйнидә йәһудиларни қирғин қилишқа тәйярлиқ қилғандәк, җуңго олимпик мурасиминиң һарписида тибәтләрни қирғин қилди. 2 - Дуня урушиниң һарписида гетлер йәһудиларни қирғин қилғандәк, хитай һөкүмити үрүмчидә уйғурларни қанлиқ қирғин қилди. Әмдиликтә демократик дөләт америка билән болған мунасивәтни йирикләштүрди. Җуңго төтинчи қәдәмдә немә қилиши мумкин?

Бирақ, 2010 - 3 - айниң 30 - күни б б с мундақ хәвәр тарқатти: президент обама, хитайниң вашингтонда турушқа йеңи тәйинләнгән әлчиси билән көрүшкәндә, җуңго, америка икки тәрәпниң һәмкарлишиши керәкликини тәкитлиди. Баянатчи чин гаң қоллайдиғанлиқини билдүрди, америкиниң даими муавин дөләт шлар катипи ситанберг әпәнди, америкиниң тибәт мустәқиллиқини қоллимайдиғанлиқини қайта шәрһилиди. Баянатчи чин гаң, өз ‏ - ара шиниш вә һәмкарлиқ асасида сәзгүр мәсилиләрни мувапиқ бир тәрәп қилишни тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.