Xitaydiki siyasiy we iqtisadiy milletchilik

Méning bilishimche, hazirqi dunyada milletchilikni siyaset we iqtisad saheside ghaljirliq derijisige kötürüp chiqqan, etrapidiki döletlerge we qoshna eller xelqlirige milletchilik bilen mu'amile qilidighan ikkinchi bir dölet yoq. Eger bar déyilse, bu dölet jungxwa xelq jumhuriyiti we bu döletke hökümranliq qiliwatqan siyasetwazlarning milletchilikidur.
Obzorchimiz sidiq haji rozi
2010.04.23
Xu-jintaw-Urumchide-305.jpg Süret, xu jintawning ürümchidiki xitay qoralliq küchlirini közdin köchürgende söz qiliwatqan körünüshi.
news.sina.com.cn Din élindi.

Milletchilik hazirqi dunyada ilim we siyasi sotsi'ologiye saheside ikki xil katégoriye - eqli milletchilik we radikal milletchilik deydighan ikki xil uqum sheklide istimal qilinip keldi.

Eqli milletchilik - özini tutuwélish, barliq milletlerni barawer hoquqluq orunda qoyush, bir dölet térritoriyiside hoquq teqsimati we istimal boyumliri teqsimati yeni döletning milli daramitini teqsim qilish prinsiplirini konkrét jari qilish jehetlerde, dölet hoquq sheklining qandaq bolushidin yeni padishahliq döletmu, démokratik döletmu qandaq bolushidin qet'iy nezer, parawanliqtin barliq milletler teng behrimen bolush prinsipini awwal qanun arqiliq kapaletke ige qilip, andin jem'iyette jari qilish, bir milletning tereqqiyatini közligende, munasiwetlik ikkinchi bir milletning heq - hoquq teleplirini chetke qaqmasliqtin ibaret eqli milletchilikning ipadiliri démokratik ellerde omumiy méhribanliq, öz ‏- ara köyünüsh asasida bir jem'iyetning parawanliqini ortaq yaratti we parawanliqtin ortaq behrimen bolushni shqa ashurup keldi.

Radikal milletchilik - özümchilik, öz millitining milliy menpe'etini hemmidin ela bilish, "irq elachiliqi", " étnik millet elachiliqi", "étnik millet merkezchiliki", "hoquqluq we hoquqsiz milletler perqi" nezeriye, siyaset saheside tilgha élinmay, niqablinip heriket arqiliq ipadiliniwatqan, dölet hoquqini yalingachla milletning hoquqigha barawer qiliwélip, armiye we saqchi ishlitish hoquqini, dölet hoquqi we parlamént hoquqi, ammiwiylashqan hoquq saheliridin, hoquqluq nazaret qilish ponkissiyiliridin ayriwétip armiyining küchige tayinip yat milletlerni basturush, qanunning küchige emes, saqchining küchige tayinip, ajiz milletlerni basturush, ichki qisimda yolgha qoyulghan milletchilikni tashqirigha qaritilghan milletchilik bilen garmonik halda birleshtürüp, döletning ichki we tashqi siyasitige aylandurush, mana bu, sépi özidin radikal milletchilikning ipadisidur.

Bügün xitay kommunistliri hökümranliqidiki junggo, mes'uliyetsiz xitay milletchilirining hökümranliqi astigha chüshüp qalghan junggodur.

2008‏ - Yili 3 - ayning 14 - küni tibetlerni basturghan junggo hökümiti, 2009 - yili 7 - ayning 5 - küni Uyghurlarni basturghan xitay mustemlikichiliri, Uyghurlarning, tibetlerning qanunluq hökümrani bolush uyaqta tursun, hetta xitaylarningmu qanunluq hökümrani emeslikini herikiti arqiliq toluq ispatlidi.

Xitayning radikal milletchiliri Uyghur bilen tibetler aldida ittipaqliship, Uyghur, tibetlerge zorawanliq bilen qoral ishlitish arqiliq jungxwa xelq jumhuriyiti dégen bu döletning mustemlikichi dölet ikenlikini radikal milletchilikni heriketke aylandurush arqiliq ipadilidi. Xitay dölitining ichki qisimda yolgha qoyuluwatqan milletchilik siyasitining radikal terkiplirige menbe'e bolghuchi fé'odalliq qandashliq, fé'odalliq alem qarishi, fé'odalliq kishilik qarishi, fé'odalliq millet qarishi héchqandaq bir zamanda özgirip ketmey dawamliship kelmekte.

Emdi bügün, xitay mustemlikichiliri radikal milletchilikni tashqirigha - junggo bilen soda we siyasi alaqilerde boluwatqan barliq döletlerge qaratqanda, iqtisadi milletchilik bilen taqabil turidighan bir yolni tallap aldi.

"Amérika awazi radi'osi" 2010 - yili 4 - ayning 14 - küni mundaq xewer anglatti: junggo emeldarliri uzundin béri aghrinip kéliwatqan chet'ellik meblegh salghuchilargha kapalet bérip: junggo kelgüside téximu échiwitilgen meblegh sélish muhiti hazirlap, meblegh salghuchilarning adil riqabitini ilgiri süridu, dégen. Lékin "yéqindin béri az bolmighan chet'el shirketliri aghrinip, junggoda meblegh sélish muhiti burunqigha yétishelmey qaldi,cheklesh we tosalghu peyda qilish künsayin köpeydi, bezi pursetler awwal xitayning özining shirketlirige bérilip, chet'el shirketlirini riqabetlishish ewzellikidin ayriwetti, déyishti.

Argintinaliq bir sodiger amérika awazi radi'osigha mundaq sözlep berdi "junggo chet'elliklerning junggoda soda qilishini chekleydighan nurghunlighan siyasetlerni belgilep chiqti ... Chet'el shirketliri ornigha junggo özining shirketlirini dessetmekchi boluwatidu ....

Nizamnamilerge, qanun, prinsiplirigha imza qoyup, dunya soda teshkilatigha eza bolup kirgen junggo, emdi bügün noqul iqtisadi milletchilikni nizamnamilarning ornigha qoyghan junggo bolup qaldimu?

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.